ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
5
DAVLATNING BARQARORLASHTIRISH SIYOSATI
Turdimuratov Maqsud
Jizzax politexnika instituti
Iqtisodiyot va menejment kafedrasi dotsenti
Rasulova Zarina
Kibersport fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15897933
Annotatsiya.
Ushbu maqolada davlatning barqarorlashtirish siyosatining
iqtisodiy mohiyati, asosiy maqsadlari, amalga oshirish mexanizmlari va amaliy
ahamiyati tahlil qilinadi. Xususan, davlatning iqtisodiy tebranishlarga nisbatan
javob choralari, fiskal va pul-kredit siyosati orqali barqarorlashtirish vositalari,
iqtisodiy o‘sish va ishsizlik darajasini nazorat qilish kabi funksiyalari ko‘rib
chiqiladi.
Maqolada,
shuningdek,
O‘zbekistonda
olib
borilayotgan
barqarorlashtirish siyosatining zamonaviy yo‘nalishlari va ularning
samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
barqarorlashtirish siyosati, fiskal siyosat, pul-kredit siyosati,
iqtisodiy sikl, davlat aralashuvi, inflyatsiya, ishsizlik.
Annotation.
This article analyzes the economic essence, main goals,
implementation mechanisms, and practical importance of state stabilization
policy. In particular, it discusses the government's responses to economic
fluctuations, the stabilization tools through fiscal and monetary policy, and its
role in controlling economic growth and unemployment. The paper also
examines the current trends in stabilization policy in Uzbekistan and evaluates
their effectiveness
Key words:
stabilization policy, fiscal policy, monetary policy, economic
cycle, state intervention, inflation, unemployment.
Har bir davlat o‘z iqtisodiy barqarorligini ta'minlash maqsadida turli xil
iqtisodiy siyosat choralarini amalga oshiradi. Bu siyosatlar ichida
barqarorlashtirish siyosati alohida o‘rin egallaydi. U iqtisodiy tebranishlar,
inflyatsiya, ishsizlik, yalpi talab va taklifning nomutanosibligi kabi salbiy
holatlarni yumshatishga qaratilgan davlat aralashuvi vositasidir.
1. Barqarorlashtirish siyosatining mohiyati
Barqarorlashtirish siyosati – bu iqtisodiy o‘sishni davom ettirish,
inflyatsiyani nazorat qilish va ishsizlik darajasini maqbul darajada ushlab turish
maqsadida davlat tomonidan qo‘llaniladigan fiskal va pul-kredit choralarining
yig‘indisidir. U qisqa va o‘rta muddatli iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga
xizmat qiladi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
6
2. Barqarorlashtirish siyosatining asosiy vositalari
a) Fiskal siyosat
Fiskal siyosat soliq va davlat xarajatlari orqali iqtisodiyotga ta’sir o‘tkazadi.
Iqtisodiy pasayish davrida davlat xarajatlarini oshirish va soliq stavkalarini
kamaytirish orqali yalpi talab rag‘batlantiriladi. Inflyatsiya yuqori bo‘lgan
holatlarda esa, aksincha, soliq stavkalari oshiriladi va davlat xarajatlari
qisqartiriladi.
b) Pul-kredit siyosati
Markaziy banklar tomonidan amalga oshiriladigan bu siyosat
iqtisodiyotdagi pul massasi va foiz stavkalarini tartibga solishga qaratilgan. Foiz
stavkalarining pasaytirilishi kredit oluvchilar uchun rag‘bat bo‘lib xizmat qiladi,
bu esa investitsiya va iste’molni kuchaytiradi.
3. Davlatning iqtisodiy sikllarga ta’siri
Iqtisodiyotda siklik harakatlar – o‘sish va pasayish davrlari tabiiy holat
hisoblanadi. Davlat ushbu sikllarning keskinligini kamaytirish uchun
stabilizatsion siyosat yuritadi. Masalan, retsessiya davrida talabni oshirish va
ishsizlikni kamaytirish uchun kengaytirilgan siyosat (expansionary policy),
inflyatsiya holatlarida esa qisqaruvchi siyosat (contractionary policy)
qo‘llaniladi.
4.
O‘zbekistonda
barqarorlashtirish
siyosatining
zamonaviy
yo‘nalishlari
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda barqarorlashtirish siyosati doirasida
quyidagi yo‘nalishlarga e’tibor qaratilmoqda:
Pul-kredit siyosatining inflyatsiyani nishonlashga asoslangan shakli.
Davlat byudjetining muvozanatli yuritilishi.
Soliq bazasining kengaytirilishi va progressiv soliqlarning joriy etilishi.
Tashqi qarz hajmining nazorat ostida ushlab turilishi.
5. Muammolar va takliflar
Hozirgi vaqtda barqarorlashtirish siyosatining amalga oshirilishida bir
qator muammolar mavjud:
Fiskal siyosatning real sektorga ta’sirchanligi yetarli emas.
Pul-kredit siyosatining real iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta’siri sekin
kechmoqda.
Tashqi omillarga yuqori darajadagi bog‘liqlik.
Takliflar:
Davlat xarajatlarini investitsion xarakterga yo‘naltirish.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
7
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni rag‘batlantirish orqali importga
qaramlikni kamaytirish.
Barqaror inflyatsion muhitni yaratish orqali foiz stavkalarini kamaytirish
imkoniyatini kengaytirish.
Davlatning barqarorlashtirish siyosati iqtisodiy o‘sishning barqarorligini
ta'minlash, makroiqtisodiy beqarorlikni yumshatish va aholining farovonligini
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Mazkur siyosatni takomillashtirish orqali
iqtisodiy islohotlarning samaradorligini yanada oshirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Samuelson P., Nordhaus W. “Iqtisodiyot” (Tarjimasi). – Toshkent:
“IQTISOD-MOLIYA”, 2022.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki pul-kredit siyosati sharhlari
(2022–2024).
3.
Davlat byudjeti to‘g‘risidagi qonunlar va O‘zbekiston Respublikasi Moliya
vazirligi hisobotlari.
4.
Keynes J.M. “Employment, Interest and Money” – Macmillan, 1936.
5.
Barro R. “Macroeconomics”. – The MIT Press, 2020.
