ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
169
LOYIHA TEXNOLOGIYASI ASOSIDA BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA
IJTIMOIY TASHABBUSKORLIKNI RIVOJLANTIRISH METODIKASI:
ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR SHARHI
Nishonova Kamola Shokirjon qizi
FarDU, boshlang‘ich ta’lum uslubiyoti kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15879469
Loyiha texnologiyasi ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faol ishtirokini
ta’minlash, ijodiy va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, shuningdek ijtimoiy
tashabbuskorlikni kuchaytirishda muhim vosita sifatida qo‘llaniladi. Bo‘lajak
o‘qituvchilarni tayyorlashda bu usul ularning o‘quvchilarga mustaqil va
tashabbuskor yondashuvni o‘rgatish qobiliyatini oshiradi. Ushbu sharhda loyiha
texnologiyasi asosida ijtimoiy tashabbuskorlikni rivojlantirish bo‘yicha ilg‘or
xorijiy tajribalar tahlil qilinadi.
Loyiha texnologiyasi o‘quvchilarni real hayotiy muammolarni hal qilishga
jalb qilish orqali ularning tashabbuskorlik, hamkorlik va muammolarni hal qilish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Ijtimoiy tashabbuskorlik esa o‘quvchilarning
jamiyatdagi ijtimoiy muammolarni aniqlab, ularga innovatsion yechimlar ishlab
chiqishga undashga xizmat qiladi. Xorijiy tajribalarda bu ikki yo‘nalish
integratsiyalashgan holda qo‘llaniladi, bu esa bo‘lajak o‘qituvchilarga talabalarda
ijtimoiy mas'uliyat va faollikni shakllantirishda muhim imkoniyatlar beradi.
1. AQSh: Loyiha Asosli Ta’lim (Project-Based Learning - PBL)
AQShda loyiha asosli ta’lim (PBL) bo‘lajak o‘qituvchilarni tayyorlashda keng
qo‘llaniladi. Bu usul o‘quvchilarni real hayotiy muammolarni tadqiq qilishga
undaydi va ijtimoiy tashabbuskorlikni rivojlantirishga xizmat qiladi. Masalan,
Stanford universitetida o‘qituvchilar uchun maxsus PBL kurslari tashkil etiladi,
unda bo‘lajak o‘qituvchilar ijtimoiy loyihalar (masalan, mahalliy jamoalarda
ekologik muammolarni hal qilish)ni ishlab chiqish orqali talabalarni jalb qilish
usullarini o‘rganadilar.
O‘quvchilarning mustaqil tadqiqot ko‘nikmalarini rivojlantirish, jamoaviy
ish va liderlik sifatlarini oshirish, ijtimoiy muammolarga yo‘naltirilgan loyihalar
orqali fuqarolik mas'uliyatini shakllantirish.
O‘qituvchilar talabalarni ijtimoiy tashabbuskorlikka undashda faol
metodlardan foydalanishni o‘rganadilar, bu esa ularning o‘quv jarayonida
innovatsion yondashuvlarni qo‘llashiga yordam beradi.
2. Finlyandiya: Fenomen Asosli Ta’lim va Ijtimoiy Tashabbuskorlik
Finlyandiya ta’lim tizimida fenomen asosli ta’lim (Phenomenon-Based
Learning) loyiha texnologiyasining muhim shakli sifatida qo‘llaniladi. Bu usulda
o‘quvchilar bir nechta fanlar bo‘yicha bilimlarni integratsiyalashgan holda real
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
170
muammolarni o‘rganadilar. Masalan, Helsinki universitetida bo‘lajak
o‘qituvchilar iqlim o‘zgarishi yoki tengsizlik kabi global muammolarga
yo‘naltirilgan
loyihalar
ishlab
chiqish
orqali
talabalarda
ijtimoiy
tashabbuskorlikni rivojlantirishni o‘rganadilar. Fanlararo yondashuv orqali keng
ko‘lamli muammolarni hal qilish, o‘quvchilarning o‘z-o‘zini boshqarish va
tashabbuskorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish, mahalliy va global miqyosda
ijtimoiy loyihalarni amalga oshirish.
Bo‘lajak o‘qituvchilar talabalarni ijtimoiy faoliyatga jalb qilish va ularning
global muammolarga qarshi kurashish qobiliyatlarini rivojlantirishni
o‘rganadilar.
3. Avstraliya: Ijtimoiy Tashabbuskorlik Ta’lim Dasturlari
Avstraliyada
bo‘lajak
o‘qituvchilarni
tayyorlashda
ijtimoiy
tashabbuskorlikka alohida e’tibor beriladi. Masalan, Melburn universitetida
“Social Entrepreneurship in Education” dasturi doirasida o‘qituvchilar ijtimoiy
loyihalarni boshqarish va talabalarni ijtimoiy innovatsiyalarga jalb qilish
bo‘yicha maxsus treninglardan o‘tadilar. Bu dasturda loyiha texnologiyasi
asosida talabalarni ijtimoiy muammolarni hal qilishga undash va ularning
tashabbuskorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan metodlar o‘rgatiladi,
ijtimoiy tashabbuskorlikni ta’lim jarayoniga integratsiyalash, o‘quvchilarni
ijtimoiy innovatsiyalar ishlab chiqishga undash, mentorlik va jamoaviy loyihalar
orqali o‘qituvchilarning rahbarlik ko‘nikmalarini rivojlantirish.
O‘qituvchilar talabalarni ijtimoiy loyihalarda faol ishtirok etishga undash va
ularning ijodiy yechimlar ishlab chiqish qobiliyatlarini oshirishni o‘rganadilar.
4. Yaponiya: Axloqiy Tarbiya va Loyiha Faoliyati
Yaponiyada “axloqiy tarbiya” tizimi loyiha texnologiyasi bilan birgalikda
ijtimoiy tashabbuskorlikni rivojlantirishda qo‘llaniladi. Bo‘lajak o‘qituvchilar
talabalarni jamoat manfaatlariga xizmat qiluvchi loyihalarga jalb qilish orqali
ularning fuqarolik mas'uliyatini oshirishga o‘rgatiladi. Masalan, Yaponiyada
maktab o‘quvchilari mahalliy jamoalarda ekologik tozalik yoki qariyalar bilan
ishlash kabi loyihalarda ishtirok etadilar, bu esa bo‘lajak o‘qituvchilarga
talabalarni ijtimoiy faoliyatga jalb qilish usullarini o‘rgatadi. Ijtimoiy mas'uliyat
va axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish, mahalliy jamoalar bilan hamkorlikda
loyihalar tashkil qilish, o‘quvchilarning empatiya va hamkorlik ko‘nikmalarini
oshirish.
O‘qituvchilar talabalarni ijtimoiy tashabbuskorlikka undashda axloqiy va
jamoaviy yondashuvlardan foydalanishni o‘rganadilar.
Xorijiy Tajribalarni O‘zbekiston Kontekstida Qo‘llash
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
171
O‘zbekiston ta’lim tizimida loyiha texnologiyasi asosida ijtimoiy
tashabbuskorlikni rivojlantirish uchun xorijiy tajribalarni qo‘llashda quyidagi
jihatlarga e’tibor berish lozim:
-o‘qituvchilar malakasini oshirish:
Xorijiy tajribalarga asoslangan
maxsus trening dasturlari tashkil qilinishi kerak.
-fanlararo yondashuv:
Finlyandiya tajribasidan kelib chiqib, loyihalar
fanlararo bo‘lishi va real muammolarni hal qilishga qaratilishi lozim.
-ijtimoiy loyihalar:
AQSh va Avstraliya tajribalariga asoslanib, talabalarni
ijtimoiy muammolarni hal qilishga jalb qiluvchi loyihalar joriy etilishi kerak.
-mahalliy jamoalar bilan hamkorlik:
Yaponiya tajribasidan foydalanib,
o‘quvchilar mahalliy jamoalar bilan ishlashga jalb qilinishi lozim.
Loyiha
texnologiyasi
asosida
bo‘lajak
o‘qituvchilarda
ijtimoiy
tashabbuskorlikni rivojlantirishda xorijiy tajribalar muhim yo‘l-yo‘riq bo‘lib
xizmat qiladi. AQSh, Finlyandiya, Avstraliya va Yaponiya kabi davlatlarda
qo‘llaniladigan usullar O‘zbekiston ta’lim tizimida muvaffaqiyatli qo‘llanilishi
mumkin. Bu jarayonda o‘qituvchilarning malakasini oshirish, fanlararo
yondashuvni joriy etish va mahalliy jamoalar bilan hamkorlikni rivojlantirish
muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan Adabiyotlar:
1.
Stanford University. (2023). Project-Based Learning in Teacher Education.
2.
Helsinki University. (2022). Phenomenon-Based Learning and Social
Engagement.
3.
Melbourne University. (2024). Social Entrepreneurship in Education
Program.
4.
Japan Ministry of Education. (2023). Moral Education and Community
Projects.
