ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
56
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TIJORAT BANKLARNING FILIALLAR
TARMOG‘I FAOLIYATINI SAMARADORLIGINI OSHIRISH
YO‘NALISHLARI
Boboniyazov Sardor Ro‘zmatovich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi
Tijorat banklarini boshqarish magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.16016760
Annotatsiya:
Mazkur ilmiy tezisda O‘zbekiston Respublikasi tijorat
banklarining filiallar tarmog‘i faoliyatini samaradorligini oshirish masalalari
tahlil etiladi. Filiallar tarmog‘i aholiga moliyaviy xizmatlarni joyida va tezkor
yetkazib berishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, hozirgi holatda filiallar sonining
ortib borayotganiga qaramay, ularning hududiy taqsimoti, xizmat sifati va
texnologik darajasi nuqtai nazaridan bir qator muammolar mavjud. Tadqiqot
davomida ushbu muammolar chuqur tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo‘yicha
ustuvor yo‘nalishlar, xususan, raqamlashtirish, xodimlar malakasini oshirish,
filiallarni ixtisoslashtirish va samaradorlik monitoringini kuchaytirish kabi
takliflar ishlab chiqilgan. Ushbu takliflar bank tizimining barqaror rivojlanishiga
va moliyaviy xizmatlarning keng qamrovda taqdim etilishiga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Tijorat banki, filiallar tarmog‘i, hududiy taqsimot, moliyaviy
xizmatlar, bank infratuzilmasi, raqamlashtirish, xizmat sifati, samaradorlik, bank
strategiyasi, hududiy rivojlanish, mijozlarga xizmat ko‘rsatish, kadrlar salohiyati,
texnologik innovatsiyalar, bank transformatsiyasi, ixtisoslashgan filiallar.
Abstract
: This scientific thesis analyzes the issues of increasing the
efficiency of the branch network of commercial banks of the Republic of
Uzbekistan. The branch network plays an important role in the timely and
efficient provision of financial services to the population. However, despite the
increasing number of branches, there are a number of problems in terms of their
territorial distribution, service quality and technological level. During the study,
these problems were analyzed in depth and proposals were developed to
eliminate them, in particular, such as digitization, staff training, specialization of
branches and strengthening of efficiency monitoring. These proposals
contribute to the sustainable development of the banking system and the wide
provision of financial services.
Keywords:
Commercial bank, branch network, territorial distribution,
financial services, banking infrastructure, digitization, service quality, efficiency,
banking strategy, territorial development, customer service, human resources,
technological innovations, bank transformation, specialized branches.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
57
Tahlil va natijalar
O‘zbekiston Respublikasida tijorat banklarining hududiy filiallar tarmog‘i
bank tizimining aholiga yaqin bo‘lishini, moliyaviy xizmatlardan foydalanish
imkoniyatini oshirishni ta’minlovchi asosiy infratuzilma elementi hisoblanadi.
Aholi bandligi va iqtisodiy faolligi ortib borayotgan bir paytda bank xizmatlariga
bo‘lgan talab ham keskin o‘smoqda. Shu sababli filiallar tarmog‘ining holatini
o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va samaradorlikni oshirish bo‘yicha
takliflar ishlab chiqish dolzarb vazifa sanaladi.
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, so‘nggi besh yillikda O‘zbekiston bank
sektorida faoliyat yuritayotgan filiallar soni ortgan. Xususan, 2019-yildan 2024-
yilga qadar filiallar umumiy soni 12% ga ko‘paygan. Bu o‘sish iqtisodiy faollik
yuqori bo‘lgan hududlarda sodir bo‘lgan bo‘lib, Toshkent shahri, Farg‘ona
vodiysi va Samarqand viloyatlari bu borada yetakchilik qilmoqda. Biroq,
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Navoiy va Surxondaryo viloyatlarida filiallar soni
pastligicha qolmoqda. Bu esa hududlar o‘rtasidagi moliyaviy xizmatlarga kirish
imkoniyatida nomutanosiblikni yuzaga keltirmoqda.
Bundan tashqari, ko‘plab filiallar zamonaviy raqamli infratuzilmaga ega
emas. Ayrim joylarda mijozlarga xizmat ko‘rsatish jarayonlari hanuz qo‘lda yoki
yarim avtomatlashtirilgan shaklda amalga oshirilmoqda. Bu holat xizmat
ko‘rsatish tezligi va sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Xodimlar salohiyatiga doir tahlillar esa filiallarda malakali mutaxassislar
yetishmasligini ko‘rsatmoqda. Bu esa mijozlar bilan to‘g‘ri ishlash, murakkab
bank mahsulotlarini tushuntirish va ilg‘or xizmatlarni joriy qilishda to‘siq
bo‘layapti. O‘tkazilgan so‘rovnomalar shuni ko‘rsatdiki, mijozlarning 38 foizi
bank filiallarida xizmat sifati va tezligidan norozi ekanligini bildirgan.
Filiallar rentabelligi ham har doim ijobiy bo‘lmayapti. O‘zbekiston Markaziy
bankining 2023-yilgi tahliliy ma’lumotlariga ko‘ra, tijorat banklarining mavjud
filiallarining 23 foizi iqtisodiy jihatdan zarar bilan ishlayotgan bo‘lib, bu
filiallarning faoliyati qayta ko‘rib chiqilishini talab etmoqda. Bunday filiallar,
asosan, aholisi zich bo‘lmagan va iqtisodiy faolligi past hududlarda joylashgan.
Biroq ayrim banklar muvaffaqiyatli tajribalarni joriy qilmoqda. Masalan,
“Ipoteka-bank” va “Hamkorbank” kabi moliya muassasalari o‘z filiallarini
raqamlashtirish, mijozlarga o‘ziga xos xizmatlar ko‘rsatish hamda mobil
xizmatlarni kengaytirish orqali filiallarning rentabelligini oshirishga erishgan.
Shuningdek, filiallarning ixtisoslashuvi ham muhim omil sifatida
ko‘rilmoqda. Ya’ni, har bir filial umumiy xizmatlar emas, balki ma’lum
yo‘nalishlarga (masalan, chakana kreditlar, kichik biznes, agrobank xizmatlari)
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
58
ixtisoslashgan holda xizmat ko‘rsatsa, resurslardan foydalanish samaradorligi
oshadi. Ayni paytda bunday yondashuv O‘zbekiston bozorida hali keng joriy
etilmagan bo‘lsa-da, xalqaro tajriba asosida bu yo‘nalishda rivojlanish
imkoniyati mavjud.
Tahlillar asosida quyidagi asosiy natijalarga kelindi:
1.
Filiallar sonining o‘sishi ijobiy tendensiya bo‘lishiga qaramay,
hududiy nomutanosiblik mavjud.
2.
Zamonaviy texnologiyalar yetarlicha joriy etilmagan, bu esa xizmat
ko‘rsatish sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
3.
Kadrlar salohiyati past bo‘lib, bu filiallarning mijozlarga individual
yondashuvini cheklamoqda.
4.
Filiallar ixtisoslashuvi va raqamli xizmatlar keng joriy qilinmagani
uchun ko‘pchilik filiallar past rentabellikda ishlamoqda.
5.
Muvaffaqiyatli bank tajribalarini tizimli asosda ommalashtirish
samaradorlikni oshirishga xizmat qilishi mumkin.
Ushbu natijalar asosida tijorat banklari filiallarining faoliyat
samaradorligini oshirish uchun strategik yondashuvlar ishlab chiqish zarur. Bu
esa butun bank tizimining hududiy muvozanatini, moliyaviy inklyuziyani va
xizmatlar sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Xulosa
Tijorat banklarining filiallar tarmog‘i har qanday mamlakatda, xususan
O‘zbekiston Respublikasida, moliyaviy xizmatlarning aholiga yaqinlashuvi,
hududiy inklyuziya va iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlashda hal qiluvchi
ahamiyat kasb etadi. Aholining turli ijtimoiy qatlamlari, kichik va o‘rta biznes
vakillari hamda tadbirkorlar bank xizmatlariga osongina kirish imkoniyatiga ega
bo‘lishi uchun filiallar infratuzilmasining keng qamrovi zarur. So‘nggi yillarda
banklar filiallari sonining oshgani quvonarli holat bo‘lsa-da, bu o‘sish har doim
ham sifat jihatidan mukammal emasligi bilan ajralib turadi.
Mavjud tahlillar filiallar faoliyatida bir qator jiddiy muammolar
mavjudligini ko‘rsatmoqda. Birinchidan, hududiy nomutanosiblik dolzarb
muammolardan biri bo‘lib, aholisi zich, iqtisodiy faolligi yuqori hududlarda
filiallar ko‘proq joylashgan bo‘lsa-da, chekka va olis mintaqalarda ularning soni
yetarli emas. Bu esa moliyaviy xizmatlarga teng kirish imkoniyatini cheklab
qo‘ymoqda. Ikkinchidan, filiallarda zamonaviy texnologiyalarning yetarli
darajada joriy etilmaganligi, xizmat ko‘rsatish sifati va tezligi past bo‘lishiga olib
kelmoqda. Uchinchidan, ko‘plab filiallarda yuqori malakali kadrlar yetishmasligi,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
59
xususan, mijozlar bilan ishlash madaniyatining sustligi bank obro‘siga hamda
mijozlar ishonchiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shuningdek, iqtisodiy tahlillar ayrim filiallarning zarar bilan ishlayotganini
ko‘rsatmoqda. Bu holat, asosan, aholisi kam bo‘lgan va iqtisodiy faolligi past
hududlarda joylashgan bo‘linmalarda kuzatilmoqda. Shu nuqtai nazardan,
banklar filiallarining faoliyat samaradorligini oshirish dolzarb vazifaga aylangan.
Yuqorida ko‘rsatilgan muammolarni bartaraf etish uchun kompleks
yondashuv zarur. Avvalo, filiallar faoliyatini hududiy ehtiyojlar asosida qayta
ko‘rib chiqish, aholining real talab va imkoniyatlariga moslashtirish lozim.
Bunda moliyaviy inklyuziyani ta'minlash asosiy mezonlardan biri bo‘lishi zarur.
Shuningdek, filiallarning texnologik modernizatsiyasi, ya’ni raqamli xizmatlar
joriy etilishi orqali xizmatlar sifatini oshirish, navbatlar va operatsion
xarajatlarni kamaytirish mumkin.
Yana bir muhim yo‘nalish – bu xodimlar salohiyatini oshirish. Filiallarda
xizmat ko‘rsatish madaniyatini yuksaltirish, xodimlarning kasbiy tayyorgarligini
kuchaytirish orqali mijozlar ehtiyojini to‘liq qondirish mumkin bo‘ladi. Shu bilan
birga, filiallarni muayyan yo‘nalishlarga ixtisoslashtirish, masalan, chakana
xizmatlar, agroxizmatlar yoki kichik biznes kreditlari bo‘yicha ajratib borish,
ularning resurslardan samarali foydalanishini ta’minlaydi. Har bir filialning
moliyaviy samaradorligini muntazam tahlil qilish, monitoring qilish ham bank
strategiyasida muhim o‘rin egallashi zarur.
Xulosa qilib aytganda, tijorat banklarining filiallar tarmog‘i faoliyatini
samarali tashkil etish va takomillashtirish – bu bank tizimining faqat ichki
muammosi emas, balki butun mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga
zamin yaratadigan asosiy omillardan biridir. Shu bois, filiallar tarmog‘ini
rivojlantirishda zamonaviy yondashuvlar, texnologik innovatsiyalar va inson
kapitaliga sarmoya kiritish ustuvor ahamiyat kasb etadi. Bu esa, o‘z navbatida,
banklar obro‘sining yuksalishiga, aholining moliyaviy savodxonligining
oshishiga va iqtisodiy faollikning kengayishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Central Bank of Uzbekistan (2023). Annual report 2022. Tashkent: CBU.
2.
Karimov, A. (2020). Bank tizimida raqamlashtirish va hududiy rivojlanish
muammolari. Tashkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
3.
Akhmedov, I. (2021). ‘Tijorat banklari faoliyatining hududiy tahlili’, Bank
ishi, 3(4), pp. 45–52.
4.
International Monetary Fund (IMF) (2022). Uzbekistan: Financial Sector
Assessment Program. Washington, D.C.: IMF.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
60
5.
World Bank (2021). Uzbekistan Financial Inclusion Overview. [online]
Available at: https://www.worldbank.org [Accessed 10 Jul. 2025].
6.
Rakhmatov, M. (2022). ‘Filiallar samaradorligi va ularni raqamlashtirish
muammolari’, Moliyaviy bozorlar, 2(1), pp. 18–26.
7.
Ministry of Economy and Finance of the Republic of Uzbekistan (2023).
Hududiy moliyalashtirish hisobotlari. Tashkent.
8.
OECD (2020). Enhancing Financial Accessibility in Developing Countries.
Paris: OECD Publishing.
9.
Yusupova, D. (2021). ‘Tijorat banklarida inson kapitalini rivojlantirish:
dolzarb yondashuvlar’, Iqtisodiy taraqqiyot, 5(3), pp. 33–40.
10.
Central Bank of Uzbekistan (2024). Statistika byulleteni: Banklar kesimida
filiallar tahlili. Tashkent: CBU.
11.
Abdullayev, S. (2023). O‘zbekiston tijorat banklarining strategik
rivojlanishi va muammolari. Namangan: Davlat universiteti nashriyoti.
12.
Asian Development Bank (2022). Improving Financial Services through
Regional Outreach. Manila: ADB..
