ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
91
RESPUBLIKA SANOAT ISHLAB CHIQARISHIDA AYOLLARNING
ISHTIROKI (FARGʻONA VODIYSI MISOLIDA)
Maxmudova Nilufarxon Adixamovna
Mustaqil tadqiqotchi:
Andijon tumanidagi 32-maktab direktori, magistir
nilufarxonmahmudova@gmail.com 88-162-34-04
Abdullayev Muzrobjo
Ilmiy rahbar:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16867937
Annotatsiya.
Maqolada Farg‘ona vodiysida sanoat ishlab chiqarish
jarayonlarida ayollar ishtirokining shakllanishi, rivojlanishi va ijtimoiy-iqtisodiy
ahamiyati yoritiladi. Tarixiy manbalar va zamonaviy statistik ma’lumotlar
asosida ayollar mehnati ulushi, ularning malaka oshirish jarayonlari hamda
sanoatdagi yetakchi yo‘nalishlarda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek,
ayollar mehnatini tashkil etishdagi ijtimoiy-madaniy omillar va ishlab chiqarish
samaradorligiga ta’sir etuvchi jihatlar ochib beriladi.
Kalit so‘zlar:
Farg‘ona vodiysi, sanoat ishlab chiqarishi, ayollar mehnati,
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, malaka oshirish.
Farg‘ona vodiysi Oʻzbekiston sanoat ishlab chiqarishining muhim
hududlaridan biri hisoblanadi. Bu yerda paxta tozalash, yengil sanoat, oziq-
ovqat, kimyo va mashinasozlik tarmoqlari keng rivojlangan. Ushbu ishlab
chiqarish jarayonlarida ayollar ishtiroki tarixan salmoqli oʻrin egallab kelgan. XX
asrning ikkinchi yarmidan boshlab, ayniqsa mustaqillik yillarida, ayollar
mehnati iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikning asosiy omillaridan biriga aylandi
[1].
Asosiy qism
Farg‘ona vodiysi sanoat korxonalarida ayollar mehnati avvalo yengil va
oziq-ovqat sanoatida yuqori ulushga ega bo‘ldi. To‘qimachilik fabrikalari,
ipakchilik kombinatlari, non mahsulotlari zavodlari va konserva korxonalarida
ayollar mehnati sifat va unumdorlik darajasi bilan ajralib turgan. Ishlab
chiqarishda ayollarning bunday faol ishtiroki ularga iqtisodiy mustaqillik, oilaviy
byudjetga hissa qo‘shish va kasbiy malaka oshirish imkonini bergan [2].
Malaka oshirish masalasi ayollar mehnatini samarali tashkil etishda muhim
ahamiyatga ega bo‘ldi. O‘tgan davrlarda kasb-hunar maktablari, ishlab chiqarish
kurslari va texnikumlarda o‘qish orqali ayollar zamonaviy texnologiyalarni
o‘zlashtirib bordilar. Natijada, ular nafaqat oddiy ishchi sifatida, balki ustoz,
texnolog, ustaxona boshlig‘i kabi lavozimlarda ham faoliyat yuritdilar.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
92
Ijtimoiy-madaniy
omillar
ham
ayollarning
sanoatdagi
o‘rnini
mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi. Ishlab chiqarish korxonalarida ayollar
uchun bolalar bog‘chalari, tibbiy xizmat punktlari va madaniyat markazlari
tashkil etilishi ularning mehnat faoliyatini yengillashtirdi. Bu esa ayollarni uzoq
muddatli va barqaror ish joyida faoliyat yuritishga undadi.
Bugungi kunda Farg‘ona vodiysida ayollar mehnati yangi bosqichga
ko‘tarilmoqda. Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan tizimlarning kirib
kelishi ayollarga texnologik jarayonlarni boshqarishda keng imkoniyatlar
yaratmoqda. Masalan, zamonaviy to‘qimachilik korxonalarida ayollar raqamli
boshqaruv panellari orqali ishlab chiqarishni nazorat qilmoqda.
Ayollarning sanoatdagi faolligi nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy natijalar ham
bermoqda. Ular o‘z kasbiy muvaffaqiyatlari orqali yosh avlodga namuna bo‘lib,
hududda gender tengligini ta’minlash jarayoniga ham hissa qo‘shmoqda.
Farg‘ona vodiysi sanoatida ayollar faolligining ortishiga iqtisodiy islohotlar
va yangi ish o‘rinlarining yaratilishi kuchli ta’sir ko‘rsatdi. Mustaqillik yillarida
kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlari natijasida
ayollar xususiy korxonalar, qo‘shma korxonalar va servis xizmatlari sohasida
ham faol ishtirok eta boshladilar. Sanoatning ayrim tarmoqlarida, xususan,
charm-poyabzal ishlab chiqarish, qadoqlash va logistika bo‘limlarida ayollar
ulushi erkaklar bilan tenglashdi yoki hatto yuqori ko‘rsatkichlarga chiqdi.
Hududdagi sanoat korxonalarida ayollar uchun moslashuvchan ish vaqti, uy
sharoitida bajarilishi mumkin bo‘lgan topshiriqlar va masofaviy texnik xizmat
ko‘rsatish imkoniyatlarining paydo bo‘lishi ularning mehnatga jalb etilish
darajasini oshirdi. Ayniqsa, pandemiya davrida masofadan boshqariladigan
texnologik jarayonlar ayollar uchun yangi ish imkoniyatlarini ochdi [3].
Sanoat korxonalarida ayollar rahbarlik lavozimlarini egallash holatlari ham
ortib bormoqda. To‘qimachilik, farmatsevtika va oziq-ovqat ishlab chiqarish
tarmoqlarida ayol direktorlar, bosh muhandislar va texnologlar soni ko‘paydi.
Bu nafaqat gender tengligini mustahkamlashga, balki ishlab chiqarishda
boshqaruv madaniyatini yaxshilashga ham xizmat qilmoqda.
Farg‘ona vodiysida ayollarning mehnat faoliyatida ijtimoiy qo‘llab-
quvvatlash tizimining rivojlanishi ham muhim o‘rin tutadi. Davlat va nodavlat
tashkilotlar tomonidan o‘tkaziladigan kasbiy qayta tayyorlash kurslari, malaka
oshirish dasturlari, grantlar va kreditlar ayollarni o‘z biznesini yo‘lga qo‘yish
yoki mavjud ishlab chiqarishni kengaytirishga undamoqda.
Shuningdek, ayollarning sanoat ishlab chiqarishidagi faoliyati hududning
ijtimoiy rivojlanishiga ham bevosita ta’sir qiladi. Ularning barqaror ish haqi
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
93
oilalarning daromadlarini oshirib, bolalar ta’limi, sog‘liqni saqlash va madaniy
hayotga sarmoya kiritish imkonini beradi. Bu esa o‘z navbatida hududning
umumiy ijtimoiy farovonligini yuksaltiradi.
Farg‘ona vodiysi sanoat ishlab chiqarishida ayollarning faol ishtiroki tarixan
murakkab, ammo dinamik jarayon bo‘lib, u ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar,
texnologik taraqqiyot va madaniy transformatsiyalar bilan chambarchas
bog‘liqdir. So‘nggi o‘n yilliklarda mintaqada amalga oshirilgan sanoat
modernizatsiyasi ayollar uchun yangi imkoniyatlar yaratdi. Xususan, ilg‘or
texnologiyalarni joriy etish, avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish liniyalarining
kengayishi va mahsulot turlarining diversifikatsiyasi ayollarning turli malaka va
mutaxassislik talab qiluvchi ish joylariga kirib borishini tezlashtirdi.
Xulosa va munozara
Farg‘ona vodiysida ayollarning sanoat ishlab chiqarishidagi ishtiroki tarixiy
va zamonaviy kontekstda katta ahamiyatga ega. Ularning mehnati nafaqat
iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yaxshilaydi, balki ijtimoiy barqarorlik va madaniy
rivojlanishga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Kelajakda ayollarni malaka oshirish,
yangi texnologiyalarni o‘zlashtirish va rahbarlik lavozimlariga tayyorlash orqali
ularning sanoatdagi mavqeini yanada mustahkamlash mumkin.
Adabiyotlar ro`yxati:
1.
Абдуллаева Н. Аёллар меҳнати ва унинг ижтимоий-иқтисодий
аҳамияти. – Тошкент: Иқтисодиёт, 2019. – 156 б.
2.
Қаюмова М. Фарғона водийсида саноат ишлаб чиқаришининг гендер
таҳлили. – Фарғона: ФарДУ нашриёти, 2021. – 184 б.
3.
Турсунова
С.
Саноатда меҳнат
ресурслари ва
уларнинг
самарадорлиги. – Тошкент: Фан, 2020. – 198 б.
