ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
155
YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARINI OLDINI OLISH VA
DAVOLASH USULLARI.
Asilbek Luqmonov Usmon o’g’li
Alfraganus University Tibbiyot fakulteti
davolash ishi yo’nalishi 5-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16930805
Annotatsiya:
Ushbu maqolada yurak-qon tomir kasalliklarining kelib chiqish sabablari,
ularni oldini olish choralarining ilmiy asoslari hamda davolashda qo‘llaniladigan
zamonaviy usullar yoritilgan. Profilaktika choralari, farmakologik davolash,
jarrohlik va innovatsion yondashuvlar tahlil qilingan. Maqolada sog‘lom
turmush tarzining yurak salomatligiga ta’siri ham alohida ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
yurak-qon tomir kasalliklari, profilaktika, gipertenziya, ateroskleroz,
davolash usullari, sog‘lom turmush tarzi.
Abstract:
This article discusses the causes of cardiovascular diseases, the scientific
basis of preventive measures, and modern treatment methods. Preventive
strategies, pharmacological therapy, surgical interventions, and innovative
approaches are analyzed. The article also emphasizes the role of a healthy
lifestyle in maintaining cardiovascular health.
Keywords:
cardiovascular diseases, prevention, hypertension, atherosclerosis,
treatment methods, healthy lifestyle.
Аннотация:
В данной статье рассмотрены причины сердечно-сосудистых
заболеваний, научные основы профилактических мер и современные
методы лечения. Проанализированы профилактика, фармакологическая
терапия, хирургические и инновационные подходы. Особое внимание
уделено влиянию здорового образа жизни на состояние сердечно-
сосудистой системы.
Ключевые слова:
сердечно-сосудистые заболевания,
профилактика,
гипертония,
атеросклероз, методы лечения, здоровый образ жизни.
Yurak-qon tomir kasalliklari (YQTK) dunyo bo‘yicha o‘lim sabablarining
yetakchi qatoridan joy oladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST)
ma’lumotlariga ko‘ra, har yili taxminan 17,9 million kishi ushbu kasalliklardan
vafot etadi, bu esa umumiy o‘limlarning qariyb 32 foizini tashkil etadi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
156
O‘zbekiston sharoitida ham YQTK sog‘liqni saqlash tizimi oldida dolzarb masala
bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolada yurak-qon tomir kasalliklarini keltirib
chiqaruvchi omillar, ularning profilaktikasi va davolashda qo‘llaniladigan
zamonaviy usullar tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
Yurak yurak-tomirlar tizimining markaziy aʼzosi hisoblanadi. Yurak -
mushak devorlari yaxshi rivojlangan, konus shaklidagi kavak aʼzo. Yuksak
rivojlangan hayvonlar va odam yuragi toʼrt boʼlmadan tashkil topgan. Yurakning
kengaygan qismi asosi, pastki qismi esa yurak choʼqqisi deyiladi. Yurak koʼkrak
boʼshligʼida toʼsh orqasida, ikkala oʼpka oʼrtasida, chap tomonda qiyaroq
joylashgan.
Аgar qon, yurak tomonga harakatlanishi davrida qon-tomir tizimidan
tashqariga chiqmasdan qaytib kelsa, yaʼni doimo yopiq hajm ichida boʼlsa,
bunday qon aylanish tizimi yopiq tizim deb ataladi.
1. Yurak-qon tomir kasalliklarining kelib chiqish sabablari.
YQTK rivojlanishiga olib keluvchi asosiy xavf omillari quyidagilardan
iborat:
Arterial gipertenziya – qon bosimining yuqoriligi yurak faoliyatiga ortiqcha
yuklama beradi;
Qandli diabet – qon tomirlarining aterosklerotik zararlanishini
tezlashtiradi;
Dislipidemiya – xolesterin va triglitseridlar miqdorining ortishi natijasida
ateroskleroz rivojlanadi;
Chekish va alkogol iste’moli – qon tomir devorlariga zarar yetkazadi;
Stress va jismoniy harakatsizlik – yurak mushaklari faoliyatini
zaiflashtiradi;
Irsiy omillar – yaqin qarindoshlarda YQTK mavjud bo‘lsa, xavf yanada
ortadi.
2. Oldini olish choralarining ilmiy asoslari.
Profilaktika choralarini amalga oshirish YQTK xavfini 50 foizgacha
kamaytirishi isbotlangan. Bunda quyidagi yondashuvlar muhim:
Sog‘lom ovqatlanish – ko‘proq sabzavot, meva, baliq va dukkaklilar
iste’moli; yog‘ va tez hazm bo‘ladigan uglevodlarni kamaytirish;
Jismoniy faollik – haftasiga kamida 150 daqiqa o‘rtacha darajadagi mashq
yurak mushaklarini mustahkamlaydi;
Psixologik barqarorlik – stressni kamaytiruvchi usullar (meditatsiya, nafas
mashqlari) foydali hisoblanadi;
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
157
Zararli odatlardan voz kechish – chekish va spirtli ichimliklarni cheklash;
Doimiy tibbiy nazorat – qon bosimi, qon shakar va xolesterinni muntazam
tekshirish.
Xulosa.
Yurak-qon tomir kasalliklari jahon sog‘liqni saqlashida eng dolzarb
muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Ularning rivojlanishini kamaytirish uchun
profilaktika choralarini keng qo‘llash, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va
muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish zarur. Zamonaviy tibbiy texnologiyalar,
xususan, stentlash, gen terapiyasi imkoniyatlari YQTKni davolashda yangi
bosqichni boshlab berdi. Shunday qilib, kasalliklarni davolashdan ko‘ra ularning
oldini olishga ko‘proq e’tibor qaratish sog‘lom jamiyat barpo etishda muhim
omil hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Jo‘rayev, A., & Karimov, M. (2020). Kardiologiya asoslari. Toshkent: “Fan va
texnologiya” nashriyoti.
2. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi (2022). Yurak-qon tomir
kasalliklari profilaktikasi bo‘yicha uslubiy qo‘llanma. Toshkent.
3. Raxmonov, I. (2021). Ichki kasalliklar propedevtikasi. Toshkent: Tibbiyot
nashriyoti.
