ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
47
NUTQIMIZDA FONETIKANING O’RNI VA AHAMIYATI
Raxmonqulova Shaxzoda Baxrom qizi
University of business and science – talabasi
Dadamirzayeva Mohidil G’ulomjon qizi
Ilmiy rahbar
https://doi.org/10.5281/zenodo.16949557
Annotatsiya:
Til insoniyatning eng muhim ixtirolaridan biri bo’lib, u
nafaqat muloqot vositasi, balki madaniyat va tafakkurni shakllantirishning
asosiy omilidir. Fonetika esa tilshunoslikning nutq tovushlarini, ularning hosil
bo’lishi talaffuzi va muloqotjarayonidagi rolini o’rganuvchi bo’limidir. Ayniqsa,
ingiliz tili kabi xalqaro tilni o’rganishda fonetikaning o’rni beqiyosdir. Ushbu
maqolada fonetikaning nutqdagi o’rni va uning til o’rganish, muloqot hamda
kasbiy rivojlanishdagi ahamiyati haqida so’z yuritamiz.
Kalit so’zlar:
fonetika, shaxsiy rivojlanish, muloqotda ishonchlilik,
tarjimonlik, to’g’ri talaffuz, biznes, xalqaro muloqot.
nnotation:
Language is one of humanity’s most important inventions,
serving not only as a means of communication but also as a key factor in shaping
culture and thinking. Phonetics is a branch of linguistics that studies speech
sounds, their production, pronunciation, and role in communication. The
importance of phonetics is particularly significant in learning international
languages such as English. This article discusses the role of phonetics in speech
and its importance in language learning, communication, and professional
development.
Keywords:
phonetics, professional development, communication reliability,
translation, professional speech, international business communication.
Аннотация:
Язык является одним из важнеи ших изобретении
человечества, служащим не только средством общения, но и важным
фактором в формировании культуры и мышления. Фонетика — это раздел
лингвистики, изучающии звуки речи, их производство, произношение и
роль в коммуникации. Значение фонетики особенно велико при изучении
международных языков, таких как англии скии . В статье рассматривается
роль фонетики в обучении, общении, профессиональном развитии,
деловои коммуникации и переводе.
Ключевые
слова:
фонетика,
профессиональное
развитие,
международная речь, коммуникация, деловое общение, перевод.
F
o
n
e
t
i
k
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
48
bo’lmaydi. Shu tufayli fonetika leksika, morfologiya, sintaksis va stilistika bilan
bog’liq bo’lgan til bosqichi sifatida qaraladi. Fonetika harflarning talaffuzini,
urg’u va intonatsiyani o’rganadi. To’g’ri talaffuz muloqot jarayonida
t
u
s
h
u
n
m
o
v
c
h
i
l
i
k
l
a
r
o
l
d
i
o
l
a
S
h
u
n
d
e
k
h
q
a
n
d
t
Fonetikaning yana bir muhim jihati –ohang (intonatsiya) va urg’u (stress)
hisoblanadi.
Ingiliz tilida so’zlarning urg’uli aytilishi ma’no farqlarini hosil qilishi
mumkin. Masalan: “record” (ism sifatida) va record (fe’l sifatida) urg’u bilan
farqlanadi. Bu esa fonetikaning nafaqat tovush, balki nutqning umumiy
mazmuniga ham ta’sir qiluvchi omil ekanligini ko’rsatadi. Fonetika nafaqat
tilshunoslik uchun, balki kundalik hayotda ham juda muhim sanaladi, chunki u
samarali va tushunarli muloqot uchun asos yaratadi.
Til o’rganishda fonetikaning ahamiyati
. Chet tilini o’rganishda fonetik
qoidalarni bilish talaffuzni yaxshilaydi va til o’rganishni osonlashtiradi. Til
o’rganishda fonetika muhim ahamiyat kasb etadi, sababi u to’g’ri talaffuz,
eshitish qobiliyatini rivojlantirish va tabiiy muloqot qilishga yordam beradi.
Filolog sifatida fonetika bilimlari bizga chet tillarini nafaqat grammatik jihatdan,
balki talaffuz va ohang nuqtayi nazaridan ham to’g’ri o’rganish imkonini beradi.
Ingiliz tili xalqaro aloqa tili bo’lgani uchun, uni mukammal o’zlashtirish muloqot
samaradorligini oshiradi.
Fonetika quyidagi jihatlar bilan til o’rganishda muhim rol o’ynaydi:
1. To’g’ri talaffuz – agar chet tili o’rganilayotgan bo’lsa, so’zlarni to’g’ri aytish
tushunarli nutq uchun zarurdir.
2. Tinglash va talaffuz mahorati ovozlar farqini anglash orqali eshitish
qobiliyatimiz ham rivojlanadi.
3. Muloqot ishonchliligi – agar talaffuz aniq va ravon bo’lsa
,
suhbatdosh
gapiruvchini yanada yaxshi tushuna oladi. To’g’ri talaffuz bilan gapiradigan kishi
o’z fikrini aniq yetkazadi va o’ziga ishonchi ortadi.
Ingiliz tilini o’rganayotganlar uchun fonetika darslari va maxsus talaffuz
mashqlari (shadowing technique, phonetic transcription) foydali bo’lishi
mumkin.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
49
4. Fonetika yordamida til o’rganayotgan shaxs yangi tovushlarni eshitish va
ajratish qobiliyatini yaxshilaydi. Bu esa tabiiy nutqni tushunishni osonlashtiradi.
Fonetikaning kasbiy rivojlanishdagi o’rni
. Tilshunoslik va ingiliz tili
mutaxassisi sifatida fonetika nafaqat ta’lim jarayonida, balki kelajakdagi kasbiy
faoliyatimizda ham katta ahamiyatga ega.Quyidagi sohalarda fonetik bilimlar
muhim hisoblanadai:
Ta’lim- ingiliz tili o’qituvchilari o’z shogirtlariga to’g’ri talaffuzni o’rgatish
uchun fonetik bilimlarga ega bo’lishi lozim.
Tarjimonlik – og’zaki tarjima jarayonida aniq va tez talaffuz qilish juda
muhim.
Jurnalistika va ommaviy axborot vositalari – diktorlar, suxandonlar va
jurnalistlar uchun fonetika asoslarini bilish professional nutqni shakllantirishda
yordam beradi.
Biznes va xalqaro muloqot – ingiliz tilida ravon va to’g’ri so’zlashish global
miqiyosda muvaffaqiyatli aloqa o’rnatish imkonini yaratadi.
Shuningdek, fonetika logopediya sohasida ham keng qo’llanilib nutq
buzulishlarini tuzatishda muhim rol o’ynaydi.
Shaxsiy motivatsiya.
Men filalogiya yo’nalishida, ingiliz tili mutaxassisligi
bo’yicha tahsil olayotganim uchun fonetika mening akademik va professional
rivojlanishimda juda muhim ahamiyat kasb etadi. Ingiliz tilida to’g’ri talaffuzga
ega bo’lish nafaqat til bo’lish darajamni oshiradi, balki kelajakdagi ish
faoliyatimda ham muhim rol o’ynaydi. Men fonetikani chuqur o’rganish orqali
nafaqat o’zimning til ko’nikmalarimni rivojlantirmoqchiman, balki bu bilimlarni
boshqalarga o’rgatish niyatidaman.
Men grant orqali ta’lim olish imkoniyatini qo’lga kiritib, o’qish jarayonida
fonetik tadqiqotlar olib borish, chet tilini o’qitish usullarini takomillashtirish va
o’z mutaxassisligimni rivojlantirishni maqsad qilganman.
Xulosa.
Fonetika nafaqat tilshunoslikning muhim bo’limi, balki nutq
madaniyatini shakllantirish va til o’rganish jarayonida ajralmas vosita
hisoblanadi. U muloqot sifatini oshirish, to’g’ri talaffuz qilish va chet tillarini
samarali o’rganishda katta ahamiyatga ega, uni chuqur o’rganish so’zlashuv
qobiliyatini yaxshilashga, aksentni kamaytirishga va tabiiy muloqot qilishga
yordam beradi.
Fonetika haqidagi bilimlar faqat ta’lim jarayoni bilan cheklanib qolmay,
balki kasbiy faoliyatimizning turli sohalarida ham foydalidir. Shuning uchun men
bu sohani chuqur o’rganish va bu bilimlarni amaliyotga tadbiq etish orqali
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
50
kelajakda o’zimning kasbiy rivojlanishimga hissa qo’shmoqchiman. Grant orqali
ta’lim olish esa menga shu yo’lda katta imkoniyat yaratadi..
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. R. Jo’rayev “Fonologiya asoslar”.
2. Mautsevich M, I., “Vvedeniye v obshuyu fonetika’’.
3. Peter Roach “English Phonetics and Phonology”.
