ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
205
ИЧИМЛИК СУВИНИНГ ИНСОН ОРГАНИЗМИГА ЭКОЛОГИК
ТАЪСИРИ
Утениязова Наубахар Аманбаевна
Бердақ номидаги Қорақалпоқ Давлат Университети таянч доктаранти,
Қорақалпоғистон Республикаси, Нукус шахри.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17007741
Аннотация:
Инсон организмининг 65–70% и сувдан иборат бўлиб,
ичимлик сувининг экологик ҳолати, аҳолининг умумий соғлиғига, айниқса
болалар ва кексалар саломатлигига кучли таъсир кўрсатиб, сифати булса
инсон соғлигига бевосита таъсир кўрсатади. Олиб борилган тадқиқотлар
шуни кўрсатадики, ичимлик сув таркибидаги зарарли элементлар ва
биологик агентлар турли касалликларни келтириб чиқаради.
Калит сўзлар:
Ичимлик суви, сув таркиби, экология, оғир металлар,
инсон саломатлиги.
Ичимлик суви – инсон ҳаёти учун асосий биологик ресурс бўлиб,
унинг экологик тозалиги ва кимёвий таркиби соғлиқ учун ҳал қилувчи
аҳамиятга эга.
Сув таркибининг ифлосланиши глобал экологик муаммо ҳисобланиб,
сувнинг минерал таркибининг меъёрдан оғиши турли инсон организмида
турли касалликлар ва патологияларни келтириб чиқариши мумкин.
Марказий Осиё ҳудудида сув ресурслари кўпинча геохимик хусусиятлари,
минерализация даражаси ва антропоген таъсирлар билан белгиланади.
Сув таркибидаги оғир металлар (Pb, Cd, Hg), нитратлар, фтор ва темир
моддалари ортиқча тўпланганда буйрак, жигар ва асаб тизимида
патологик ўзгаришлар кузатилади. Шу билан бирга, сувда кальций ва
магнийнинг етарли бўлиши юрак-қон томир тизими фаолияти учун
ижобий аҳамиятга эга.
Инсон организмининг 65–70% и сувдан иборат бўлиб, ичимлик
сувининг экологик ҳолати, аҳолининг умумий соғлиғига, айниқса болалар
ва кексалар саломатлигига кучли таъсир кўрсатиб, сифати булса инсон
соғлигига бевосита таъсир кўрсатади.
Қўйидаги
1-диаграммада
ичимлик сувда учрайдиган айрим зарарли
элементларни ва
1-жадвалда
эса уларнинг, инсон организмида қайси
органларига асосий таъсир кўрсатишини фоизларда кўрсатилган.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
206
1-диаграмма
1-жадвал
2003–2010 йилларда Қорақалпоғистонда минераллашган сув ва
саломатлик хавфи
туғрисида Врачлар Чегара Билмас ташкилоти врачлари
томонидан, Қорақалпоғистонда минераллашган сувлар ва уларнинг инсон
саломатлигига хавфи бўйича олиб борилган таҳлиллар асосида
тайёрланган диаграммада куришингиз мумкин.
2-диаграммага қаранг
.
Элемент
Асосий таъсир қиладиган орган
Таъсир
улуши (%)
Қўрғошин (Pb)
Мия
30
Кадмий (Cd)
Юрак
15
Симоб (Hg)
Буйрак
25
Нитратлар (NO₃⁻) Қон айланиши / Гемоглобин
20
Фтор (F⁻)
Тишлар
10
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
207
Хулоса қилиб айтадиган булсак, олиб борилган тадқиқотлар шуни
кўрсатадики, ичимлик сув таркибидаги зарарли элементлар ва биологик
агентлар турли касалликларни келтириб чиқаради. Шундай экан, ичимлик
сувининг экологик мониторинги, унинг зарарли омиллардан ҳимояси ва
санитария-гигиена назорати, сув ресурсларини муҳофаза қилиш ва
тозалаш глобал даражадаги устувор вазифа ва аҳолининг барқарор соғлом
турмуши учун долзарб масала бўлиб қолмоқда.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.Назаров А. “Гидрогеология ва сув ресурслари”, Тошкент, 2019.
2.Каримов Ш., Худайбеқрдиев Ф. “Ўрта Осиёда ер ости сувларининг
экологик хусусиятлари”, Самарқанд, 2021.
3.World Health Organization. “Guidelines for Drinking-water Quality”, Geneva,
2017.
4.Рахманов Б. “Mineral Composition of Groundwaters in Central Asia and Their
Health Impacts”, Journal of Hydrogeology, 2020.
5.Алламурадов К.К. (2021). Сув сифати ва аҳолининг саломатлиги. //
cyberleninka.ru.
6.Андреев Ю.А. (2008). Вода наместника Бога на Земле. – Санкт-Петербург:
Питер.
7.Баллиев А.И., Чембарисов Е.И. (2021). Анализ минерального состава
водоемов Южного Приаралья. // erus.uz.
8.Каримов Ш., Худайбердиев Ф. “Ўрта Осиёда ер ости сувларининг
экологик хусусиятлари”, Самарқанд, 2021.
9. Назаров А. “Гидрогеология ва сув ресурслари”, Тошкент, 2019.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
208
10.Мадреймов А., Сейтназарова С. (2022). Гигиеническая оценка питьевой
воды Каракалпакстана. // sammu.uz.
11. Рахманов Б. “Mineral Composition of Groundwaters in Central Asia and
Their Health Impacts”, Journal of Hydrogeology, 2020.
12. Хожамурадова Р.Т., Чембарисов Е.И. (2023). Экологическая оценка воды
в нижнем Амударье. // uzresearchers.com.
13. Эргашев А., Отабоев Ш., Шарипов Р., Эргашев Т. (2009). Сувнинг инсон
ҳаётидаги экологик моҳияти.
14.World Health Organization. “Guidelines for Drinking-water Quality”, Geneva,
2017.
15.-https://cyberleninka.ru/inson-organizmining
oǵir
metallar
bilan
zararlanishi.
16.-https://uzsuv.uz.