ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
111
SELEN VA IMMUN TIZIMI: SELEN MIKROELEMENTINING
IMMUNITETGA TA’SIRI
M.S.Avadullayeva
Y.X.To’raqulov
Akademik
nomidagi Respublika Ixtisoslashtirilgan Endokrinologiya
ilmiy-amaliy Tibbiyot Markazi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14039897
Selen mikroelementi, inson organizmida juda muhim biologik vazifalarni
bajaruvchi zarur modda sifatida tanilgan. Uning immun tizimiga ta’siri
zamonaviy tibbiyotda keng muhokama qilinmoqda. Selen yetishmovchiligi
organizmning himoya mexanizmlarini zaiflashtirishi va turli kasalliklar,
jumladan, infeksion kasalliklar, autoimmun kasalliklar va yallig‘lanish
jarayonlarining rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun, selenning
immun tizimidagi roli va ahamiyatini o‘rganish dolzarbdir.
Selenning immun tizimidagi roli:
Selen, organizmda antioksidant
sifatida muhim ahamiyatga ega. U erkin radikallarni zararsizlantirish orqali
yallig‘lanish jarayonlarini boshqarishga yordam beradi. Selen, immun
hujayralarining (T-hujayralar, B-hujayralar va fagotsitlar) faoliyatini
rag‘batlantiradi va ularning o‘sishini qo‘llab-quvvatlaydi. Tadqiqotlar, selenning
yetarli darajasi immun javobini kuchaytirishini, organizmning infeksiyalarga
qarshi kurashish qobiliyatini oshirishini ko‘rsatadi.
Selen va infeksiyalar:
Selen, infeksion kasalliklar bilan kurashishda muhim rol
o‘ynaydi. Selen yetishmovchiligi organizmning o‘ta sezgirligini oshiradi va
infeksiyalarga, jumladan, respirator infeksiyalarga qarshi himoyasini
zaiflashtiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, selen qo‘shimchalari qishki
kasalliklar va virusli infeksiyalarning oldini olishda samarali bo‘lishi mumkin.
Bularning barchasi selenning immunitetni mustahkamlashdagi o‘rnini
tasdiqlaydi.
Autoimmun kasalliklar:
Selen mikroelementining autoimmun kasalliklar bilan
bog‘liqligi ko‘plab tadqiqotlarda ko‘rsatilgan. Masalan, autoimmun tireoidit va
revmatoid artritda selen yetishmovchiligi kasallikning rivojlanishiga ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Selenning xususiyatlari bu kasalliklarning davolashida
qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan muhim faktor hisoblanadi. Ba'zi tadqiqotlar selen
qo‘shimchalarini qo‘llash, kasallikning og‘irligini kamaytirishga yordam berishi
mumkinligini ko‘rsatmoqda.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
112
Selen va yallig‘lanish:
Selen yallig‘lanish jarayonlarida ham muhim rol
o‘ynaydi. Uning ta’siri orqali yallig‘lanish hujayralarining faoliyatini boshqarish,
yallig‘lanish bilan bog‘liq kasalliklar, masalan, yurak-qon tomir kasalliklari va
metabolik sindromning rivojlanishini oldini olish mumkin. Shuning uchun,
selenning yallig‘lanish jarayonlariga ta’sirini o‘rganish va uning salomatlikka
bo‘lgan ijobiy ta’sirini oshirish juda muhimdir.
Natijalar va amaliyotga ta’siri:
Selenning immun tizimiga ta’siri haqida olingan
natijalar, sog‘liqni saqlash sohasida yangi yondashuvlarni rivojlantirish uchun
asos yaratadi. Selen mikroelementining yetarli darajada iste'moli immunitetni
kuchaytirish va kasalliklarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Selen
darajasini nazorat qilish va zarur hollarda qo‘shimcha selen iste'mol qilish orqali
immunitetni mustahkamlash mumkin.
Kelajak tadqiqotlari:
Kelajakda selenning immun tizimiga ta’sirini o‘rganish,
sog‘liqni
saqlash
amaliyotida
yangi
imkoniyatlar
yaratadi.
Selen
mikroelementining organizmdagi roli va immunitet bilan bog‘liq mexanizmlarini
chuqur o‘rganish, yangi davolash usullarini ishlab chiqishga yordam beradi. Shu
bilan birga, selenning yetarli darajada iste'molini ta'minlash orqali,
kasalliklarning oldini olish va umumiy salomatlikni yaxshilashga erishish
mumkin
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Rayman, M. P. (2000). Selenium and human health. The Lancet, 356(9225),
233-241. doi:10.1016/S0140-6736(00)02493-8.
2.
Sinha, R., & Sinha, S. (2023). Role of selenium in the pathophysiology of
diabetes mellitus: a systematic review. International Journal of Diabetes in
Developing Countries, 43(1), 10-25. doi:10.1007/s13410-022-01021-7
3.
Huang, K., et al. (2020). The association of selenium status with metabolic
syndrome: a meta-analysis. Nutrients, 12(1), 1-15. doi:10.3390/nu12010015.
4.
Papp, L. V., Halverson, J. A., & Bock, S. (2007). The role of selenium in the
regulation of thyroid hormone metabolism. Clinical Endocrinology, 67(5), 722-
726. doi:10.1111/j.1365-2265.2007.02900.x.
5.
Emenaker, N. J., & Bickford, P. C. (2009). Selenium and its role in male
reproduction.
Journal
of
Andrology,
30(5),
560-566.
doi:10.2164/jandrol.108.007860.
6.
Burk, R. F., & Hill, K. E. (2015). Selenium, an antioxidant nutrient: a review.
Journal of Nutrition and Metabolism, 2015, Article ID 535190.
doi:10.1155/2015/535190.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
113
7.
Zhang, J., & Liao, J. (2019). Selenium and type 2 diabetes: a meta-analysis.
Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104(8), 3060-3072.
doi:10.1210/jc.2019-00689.
8.
Wu, G., & Li, Y. (2021). Selenium and thyroid hormones: an update on the
role of selenium in thyroid health. Frontiers in Endocrinology, 12, Article
619598. doi:10.3389/fendo.2021.619598.
9.
Stoimenova, A., & Ivanov, S. (2022). Selenium and its effects on
reproductive health: a review. Biological Trace Element Research, 200(1), 39-50.
doi:10.1007/s12011-021-02952-2.
10.
Papp, L. V., et al. (2023). Selenium in health and disease: an overview.
Antioxidants, 12(4), 900. doi:10.3390/antiox12040900.
