ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
112
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING AQLIY TAFAKKURINI
TURLI O‘YINLAR YORDAMIDA RIVOJLANTIRISH.
Suvanova Sevara Baxodir qizi
+998933274400
ssuvanova466@gmail.com
Termiz davlat pedagogika instituti Maktabgacha
va boshlang‘ich ta’lim fakulteti o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13923511
Annotatsiya:
Bugungi kunda maktabgacha ta’lim tizimiga katta e’tibor
qaratilmoqda. Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tizimida olib borilgan ishlar
hamda, maktabgacha yoshdagi bolajonlarda interfaol texnologiya va metodlarni
qo‘llab ko‘rish haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
bolalar,didaktik o‘yinlar,interfaol, texnologiya, metodlar,
maktabgacha ta’lim, bolalar psixologiyasi.
Ma’lumki, maktabgacha ta’lim davrida tarbiyalanuvchilarning asosiy faoliyat
turio‟yin hisoblanadi. O’yin jarayonida bola shakllana boshlaydi. Pedagogik
nuqtai nazardan to‟g‟ri tashkil etilgan o’yin axloqiy, irodaviy xususiyatlarni
shakllantirish bilan birga, unda bilim olishga, tevarak-atrofni bilishga qiziqish
uyg’otadi. Maktabgacha ta‟lim tizimida o’yinlarni uchta asosiy guruhga ajratish
mumkin. 1. Didaktik –bolalar dunyoqarashini kengaytirish, bilish faoliyatini
tashkil etish, bilimlarini amaliyotda qo’llashga o‟rgatish, ko‟nikma va
malakalarini rivojlantirish. 2. Tarbiyaviy –mustaq illik va irodani tarbiyalash,
axlaqiy-estetik sifatlarni shakllantirish hamkorlikda ishlashga o’rgatish. 3.
Rivojlantiruvchi-diqqat, xotira, nutq, tafakkurni rivojlantirish, taqqoslashga,
tahlil qilishga o‟rgatish. O’quv faoliyatiga bo’lgan qiziqishni rivojlantirish.
O’yinlarni o‟tkazishga qo’yiladigan talablar: -o’yinlarni tanlashda bolaning yosh
xususiyatlarini inobatga olish; -maqsadni aniq belgilash; -o‟yinlarni bosqichma-
bosqich amalga oshorish yo’llarini ishlab chiqish; -o’yin jarayoniga barcha
bolalarni jalb etish; -o’yindagi individuallashtirish va guruhlash tamoyillarini
hisobga olish;(didaktik o‟yinlar, so’z o’yinlari, qoidalari-harakatli, ijodiy-
ixtiyoriy, mazmunli-rangli o’yinlarda) -bolalar fikrlashi uchun sharoitlar
yaratish; -bola erishgan yutuqlarni e‟tiborga olish, ularni rag‟batlantirish;
Bolalarni rivojlantirishda ijodiy va rolli o’yinlar alohida ahamiyatga ega. Bu
turdagi o’yinlarning quyidagi xususiyatlari mavjud. O’yin jarayonida bola
atrofdagi insonlar hayotini, hamda aks ettirishi mumkin. Bu uning
ijtimoiylashuvi jarayoniga samarali ta‟sir ko‟rsatadi. Olgan bilimlarini,
o‟rgangan narsalarini amalda qo’llash, mashq qilish imkoniga ega bo’ladi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
113
Buning natijasida bolaning ongi, bilish qobilyati, tafakkuri rivojlanadi. Jamoa
bo‟lib tashkil etilgan o’yinda uning barcha a’zolari o‟rtasida o’zaro
munosabatlar o‟rnatiladi. Bu hurmat qilishga hamda o‟zining mustaqil fikriga
ega bo‟lishga o’rgatadi. Bolalarni har tomonlama rivojlantirish bilan birga, o‟yin
qoidalari ham takomillashib boradi. Tarbiyachi bolalarning qiziqishlari,
intilishlariga qarab, o’yinga ma’lum bir o’zgartirishlar kiritishi maqsadga
muvofiqdir. Tarbiyachi bolalar faoliyatini boshqaradi, ya‟ni ularni o‟yin
mazmuni bilan tanishtirib, faol va mustaqil harakatlar bajarishga undaydi,
qoidalarining to’g’ri bajarilishini nazorat qiladi
Maktabgacha yoshdagi bolalarning faoliyatlari – o‘yin, rasm chizish, plastilin
yoki loydan biron narsa yasash, applikatsiya, qurish-yasash va shu kabilardan
iborat bo‘ladi. Bolalar odatda kishilarning topshiriq va takliflari bilan ma‘lum
faoliyatga kirishadilar. Ayrim hollardagina bolalarning o‘zlari mustaqil ravishda
u yoki bu faoliyatni bajaradilar. Har ikki holatda ham bolalar faoliyati ma‘lum
natijaga ega bo‘ladi. Interfaol metodlar, maktabgacha ta’lim tizimida o‘rganish
jarayonini yanada samarali va qulaylashtiradigan usullardir. Bu metodlar
talabalarning o‘zaro aloqalarini rivojlantirish, bilimlarni amaliyotga o‘tkazish va
o‘rganishning yanada maqsadli bo‘lishiga yordam beradi. Interfaol metodlar
quyidagi shakllarda amalga oshirilishi mumkin: 1. Guruh ishlanmalar: Talabalar
guruhlarga bo'linib, bir-biri bilan hamkorlik qilib, masalalarni yechish va
savollar ustida ishlashadi. Bu usul talabalarning fikrlarini almashish,
muammolar yechimi uchun muhimdir. 2. O'yinlar va mashg'ulotlar: O'yinlar va
mashg'ulotlar orqali talabalar nazariy bilimlarni amaliyotga o'tkazish
imkoniyatiga ega bo'ladi. Bu usul bilimlarni qiziqarli, jiddiyarsiz va eglanuvchi
hollarda o'rganishni ta'minlaydi. 3. Internet resurslari: Internet talabalarga keng
doirasidagi ma'lumotlarga kirish imkonini beradi. Talabalar ilgari tayyorlangan
online darsliklardan foydalanishi mumkin. Bu usul talabalarni o'zining o'rganish
yo'lidagi o'zaro hamkorlik va mustaqil ishlashga ko'rsatadi. 4. Elektronik
darsliklar: Elektronik darsliklar, talabalar uchun o'rganish materialini interfaol
shaklda taqdim etishga yordam beradi. Bu usul orqali talabalar o'zlarining
tempida va imkoniyatlari bo'yicha o'rganishlari mumkin. 5. Videolar va
interaktiv multimedia: Videolar va interaktiv multimedia materiallar, talabalarga
ma'lumotlarni vizual shaklda taqdim etadilar. Bu usul bilimlarni yanada
qiziqarliroq, tushunarliroq va tasavvur qilishga yordam beradi. Interfaol
metodlar maktabgacha ta'lim tizimida o'rnatish mumkinligiga ega bo'ladi, ular
talabalarning o'rganish jarayonini yanada qiziqarliroq, samaraliroq va
maqsadliroq qiladilar. Interfaol o‟rganish, shubha yo‟qki, pedagogikaning
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
114
qiziqarli, ijodiy, istiqbolli yo‟nalishidir. Bu ularning psixologik imkoniyatlarini
hisobga olgan holda maktabgacha yoshdagi bolalarning barcha imkoniyatlarini
ro‟yobga chiqarishga yordam beradi. Interaktiv texnologiyalardan foydalanish
butun dunyo bo‟ylab dunyodagi bolalar haqidagi bilim va taqdimotni boyitishga
imkon beradi, tengdoshlar va kattalar bilan munosabatlar haqida bolalarni
ijtimoiy munosabatlar tizimida faol munosabatda bo‟lishga undaydi. Pedagogika
sohasida bir nechta o‟quv modellari farq qiladi: 1) Passiv – bola mashg‟ulotning
“ob‟ekt” sifatida ishlaydi (tinglash va tomosha qilish) 2) faol – bola
mashg‟ulotning “mavzusi” sifatida ishlaydi (mustaqil ish, ijodiy vazifalar) 3)
Interfaol – bola va o‟qituvchining o‟zaro ishlashi. Maktabgacha ta'lim tizimida
interfaol metodlarning o'rni juda muhimdir. Interfaol metodlar, o'quvchilarning
o'rganish jarayonini yanada samarali qilish va ularning motivatsiyasini
oshirishga yordam beradi. Bunday metodlar, traditsional dars usullaridan farqli
ravishda, o'quvchilarni faollashtirish va ularning bilim darajasini oshirish
maqsadida amalga oshiriladi. Bu metodlar orqali o'quvchilar, axborot
texnologiyalaridan (kompyuterlar, smartfonlar, planшetlar) foydalanib,
ma'lumotlarga tez va qulaylik bilan kirishi mumkin bo'ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
[1] M. Vohidov. Bolalar psixologiyasi. – Toshkent. «O„qituvchi» – 1882. [2]
A.V. Petrovskiy va boshqalar. Umumiy psixologiya. – T.: «O„qituvchi». – 1992. [3]
M.G. Davletshin, Sh. Do„stmuhamedova, M. Mavlonov, S.To„ychiyeva. Yosh
davrlari va pedagogik psixologiya (o„quv-metodik qo„llanma). TDPU, – T.: –
2004. [4] Z. Nishanova. Bolalar psixodiagnostikasi. TDPU nashriyoti. Toshkent –
1998. [5] Запорожец А.В., Элконин Д.Б. Психология детей дошкольного
возраста. – Москва. Просвещение. –
2.
Suvanova S. B. Q. MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI
HARAKATLI O’YINLAR VOSITASIDA JISMONIY VA AQLIY RIVOJLANTIRISH
YO‘LLARIDAN FOYDALANISH TEXNOLOGIYALARI //Analysis of world scientific
views International Scientific Journal. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 35-39.
3.
Suvanova S. B. THE IMPORTANCE OF THE GAME IN THE CREATIVE
DEVELOPMENT OF CHILDREN OF PRESCHOOL AGE //Oriental Journal of
Education. – 2023. – Т. 3. – №. 03. – С. 1-5.
