ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
98
ARRALI JIN ARRA DISKLARINI RESURSINI OSHIRISH USTIDA OLIB
BORILGAN ILMIY – TADQIQOT ISHLARINING TAHLILI.
Mamajanov Zafar Azizovich
Andijon mashinasozlik instituti stajyor tadqiqotchisi
Xashimov Xalimjon Xamidjanovich
Andijon mashinasozlik institutit dotsenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13836501
O‘zbekistonda mavjud paxta tozalash korxonalarining linter mashinalarida
tashqi diametri 320 mm, ichki diametri 61,8 mm, qalinligi 0,95 mm bo‘lgan arrali
disklardan foydalaniladi[1].
Arrali jin va linter dastgohlari arra disklarini ishlash muddatini oshirish
uchun ham ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Arra diskini resursini oshirishning
eng samarali usullaridan biri kolosnikli panjara orasidagi masofaning o‘rtasiga
arra disklarni o‘rnatishdir, chunki panjara arra tishlariga tegishi tola va
momiqning shikastlanishiga va arra tishlarini sinishiga olib keladi. Shu sababli
arra diskini yuqori sifatli tekislash, tishlarini mustahkamlash va arrali
silindrlarni to‘g‘ri yig‘ish zarurati paydo bo‘ladi [2] .
R.M.Kattaxo‘jaev [4] arra diski diametrining paxta tozalash mashinasining
asosiy parametrlariga ta’sirini o‘rgangan. Shu bilan birga, arra diametrining 400
mm gacha ortishi bilan xomashyo valigining zichligi kamayib, paxtani qayta
ishlash unumdorligining oshishi tola, tolali chiqindilar va aralashmalardagi
nuqsonlar miqdori kamayishi aniqlangan.
R.Raximova [5] arra o‘lchamlarining tolani ajratish jadalligiga va uning
sifat ko‘rsatkichlariga ta’sir darajasini belgilab bergan. O‘tkazilgan tadqiqotlar
tish kesishni arraning butun yoyi bo‘ylab o‘zaro ta’sirining holatini, ish vaqtida
tish bo‘shlig‘ini tolali massa bilan to‘ldirish darajasini aniqlagan; tish bo‘shlig‘ini
tola bilan to‘ldirishda xomashyo zichligining ahamiyati hamda tola sifatiga ta’siri
aniqlangan; arra disklari diametriga qarab ushlash qobiliyati va xomashyo
zichligi ta’siri o‘rganilgan.
K.M.Islomqulov [6] ishida Rossiya, AQSh va Germaniyada ishlab
chiqarilgan arra disklarga issiqlik bilan ishlov berishning mavjud usullari tahlil
qilingan. Mavjud induksion agregatlar (YuCHT) yordamida paxta tozalash
korxonalarining linter va jin arralarining mustahkamligi va yeyilishga
chidamliligini oshirish uchun yangi texnologiya ishlab chiqilgan. Yuqoridagi
mahsulotlarning yeyilishga chidamliligida ular nanostrukturasining ahamiyati
ochib berilgan. Arralarni issiqlik bilan ishlov berish jarayonida yuzaga keladigan
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
99
kuchlanishlarni hisoblash amalga oshirilgan. Aniqlanishicha, arralarning
yeyilishga chidamliligi asosiy texnologiya bilan ishlov berilganidan 2-3 baravar
yuqori. У8Г po‘lat o‘rniga 65Г po‘latdan yasalgan arra disklaridan foydalanish
tavsiya etiladi.
N.K.Iskandarova va I.G.Shinning ishida [7] jin arralarning disklarini abraziv
oqimli ishlov berish natijalarini taqdim etadi, bu esa yangi abraziv zarralar
kuper shlakning yuqori kesish qobiliyati tufayli paxta tolasining tabiiy
xususiyatlarini saqlab qolishni ta’minlaydigan egrilik radiusli optimal o‘tish
sirtini ta’minlaydi. Shu bilan birga, tolaning o‘rtacha uzunligi 1,1 mm ko‘proq,
solishtirma uzilish kuchi 0,55 cN/teks, cho‘zilishi esa 5,3% ni tashkil etadi.
Z.A.Shodmonqulov [8] linter arra tishlarini mikrokesish-chizish jarayonida
metalni plastik deformasiyalash orqali abraziv oqim usulida ishlov berish,
qattiqlashuv chuqurligi va darajasi bilan tavsiflangan, arra samaradorligini
ishlab chiqarilganga nisbatan ikki baravardan ko‘proq oshirilgan.
O.X.Abzoirovlar o‘z tadqiqotlarida arra disklarini kolosnikka tegishini
o‘rganishgan. Buning uchun maxsus qurilma ishlab chiqib (-rasm) eksperimental
tadqiqotlar olib borilgan. Buning uchun AK5M2 aluminiy qotishmasidan
tayyorlangan seriyali qistirmalar va uchun St.3 po‘latdan tayyorlangan yangi
konstruksiyadagi tavsiya etilgan qistirmalardan foydalanilgan. Natijalarining
tahlili shuni ko‘rsatganki AK5M2 ga nisbatan St.3 po‘lat qistirmada 49 N bilan
yuklatilganda egilish 4,5 mm dan 3,5 mm gacha, egilish kuchi 28,6 % ga
kamaygan.
Yuqoridagi arra disklari bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
ularning sifatini oshirishga, arra disklari o‘lchamini to‘g‘ri tanlashga, shuningdek
arrali silindrni aniq yig‘ish, arra disklarini egilishi va hokazolarga qaratilgan.
Lekin arralar aro qistirmaning o‘lchamlarini arra disklarini tebranishiga
bog‘liqligi yetarli tarzda o‘rganilmagan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Qosimov, K., Xoshimov, X., Yо‘ldashev, S., & Ashurboyev, J. (2019).
RESEARCH OF THE CHEMICAL COMPOSITION OF THE WORKING SURFACE OF
THE GIN GRATE WHICH IS RESTORED BY WELDING. Textile Journal of
Uzbekistan, 8(1), 26-31.
2.
Xamidjanovich, X. X., QoChqarboyevich, I. M., Azimovich, A. S., & OGLi, X. F.
B. (2021). Restoration Erosion Working Surface Of Gin Rib By Welding Process.
The American Journal of Engineering and Technology, 3(06), 153-159.
3.
Хошимов, Х. Х., & Юлдашев, Ш. Х. (2019). Восстановление изношенных
колосников
при
производстве
хлопка
в
хлопчатобумажной
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
100
промышленности
(Doctoral
dissertation,
Белорусско-Российский
университет).
4.
Каттаходжаев Р.М. Исследование влияния увеличенных диаметров
пил на основные показатели процесса джинирования: Дисс... канд. техн.
наук. – Ташкент, 1969. –135 с.
5.
Рахимова Р. Исследование параметров джинных пил с целью
повышения качества и эффективности джинирования хлопка // Дис. канд.
техн. наук. – Ташкент, 1983. –129 с.
6.
Исламкулов К.М. Разработка инновационной технологии упрочнения
дисковых пил хлопкоочистительных машин //Международный журнал
прикладных и фундаментальных исследований №6, 2015, - С.25-30.
7.
Искандарова
Н.К.,
Шин
И.Г.
Повышение
эффективности
джинирования по качественным показателям волокна путем отделочной
обработки зубьев пил новым абразивным материалом // Универсум:
технические наук: электрон. научн.журн. 2020. №9 (78).УРЛ: ҳттпс: //7
универсум.cом/ру/теч/aрчиве/итем/10726 (дата обращения: 27.01.2023).
8.
Шодмонкулов
З.А.
Технологическое
обеспечение
качества
поверхностного слоя при абразивно-струйной обработке зубьев пильных
дисков линтерных машин с целью повышения их работоспособности //
(PhD) по техн. наукам. – Ташкент, ТИТЛП, 2020. – 135 с.
9.
Косимов, К. З., Муйдинов, А. Ш., & Хошимов, Х. Х. (2017). Перспективы
восстановления изношенных деталей машин наплавкой композиционных
порошковых материалов. Вестник Башкирского государственного
аграрного университета, (3), 54-59.
10.
Xamidjanovich, X. X. (2022). Improvement of the working chamber of the
saw gin. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal,
12(4), 297-299.
11.
Xashimov, X. X. (2024). EFFECT OF CHEMICAL COMPOSITION OF
COVERED GIN COLOSNICKS THROUGH WELD ON WEARING. World of Scientific
news in Science, 2(3), 113-120.
12.
Narmatov E.A. Methods of development of a resource-efficient
construction of sawed gin columns and calculation of parameters//Thesis of
Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences. Tashkent-2020.
13.
Mustafin R.Kh. Study of working conditions, wear of saw gin grates and the
influence of some of their parameters on the results of ginning. Dissertation for
the degree of candidate of technical sciences, TITLP. Tashkent, 1973.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
101
14.
Shanasyrov Sh.Sh., Mukhamedov Sh.A., Makhametov T.D. Ways to increase
the reliability and durability of machine parts using plasma spraying. Tashkent,
Publishing house
15.
Xoshimov, X., Yuldashev, S., Muydinov, A., & Kosimov, K. (2024, March).
Analysis and results of the conducted research work to increase the resource of
the ginning rib. In AIP Conference Proceedings (Vol. 3045, No. 1). AIP Publishing.
16.
Ruziboyev J.Sh ., Xoshimov X.X.. Chigitli paxtani jinlash jarayonining
bugungi kundagi ahamyati// Zamonaviy mashinasozlik va muhandislik ta’limi
muammolari» mavzusida Xalqaro ilmiy – amaliy konferensiya. Andijon-2023.
17.
Хошимов, Х. Х., & Абдуллаев, Ш. А. (2023). ПРЕДОТВРАЩЕНИЕ
ПОЯВЛЕНИЯ ПОРИ В СВАРНОМ ШВЕ. Новости образования: исследование в
XXI веке, 1(6), 699-708.
18.
Хошимов, Х. Х. (2023). Раскисление сварных швов. Новости
образования: исследование в XXI веке, 1(6), 709-718.
19.
Xashimov,
X.
Х.
(2023).
Respublikamizda
qo‘llanilayotgan
ekskavatorlarning cho‘mich tishlarini abraziv yeyilishga qarshi ishlashini
asoslash. Educational Research in Universal Sciences, 2(1 SPECIAL), 386-391
20.
Хошимов, Х. Х., & Абдуллаев, Ш. А. (2023). Эритиб қоплаш усулининг
оптимал режимларини тахлили. Новости образования: исследование в XXI
веке, 1(6), 774-785.
21.
Xashimov, X., & Azizova, N. (2024). Utm universal mashinasidan
foydalanib uchma-uch birikmalarini mustahkamligini aniqlash. Академические
исследования в современной науке, 3(18), 167-171.
22.
YULDASHEV, S. Increasing the durability of eroded parts by welding the
surface of them with covered electrodes [Журнал]. International Journal of
Advanced Research in Science, Engineering and Technology.-2019 г..-стр,
11779-11784.
