ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
136
КАНДЛИ ДИАБЕТДА МИКРОАНГИОПАТИЯ РИВОЖЛАНИШИ:
ВЕНАЛАР ТАРКИБИДАГИ ЎЗГАРИШЛАР
Х.А.Расулов
Б.О.Рузиева
Тошкент педиатрия тиббиёт институти.
Alfraganus University.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13364283
Кандли диабет - метаболик касаллик бўлиб, унда инсулин
етишмовчилиги ёки организмнинг инсулинга бўлган сезгирлигининг
пасайиши кузатилади. Бу эса қон зардобидаги глюкоза даражасини
ортишига ва микроангиопатия каби айрим асоратларни келтириб
чиқаради.
Гипергликемия ҳужайра ичида оксидатив стрессни кучайтириши,
эндотелиал дисфункцияни ва қон томир ўзгаришлари ривожланишига
сабаб бўлади [1]. Қон зардобидаги глюкоза даражасининг ортиши
натижасида глюкоза молекулалари ҳужайраларга кириб, метаболик
жараёнларда фаол иштирок этади. Қон айланишининг бузилиши ва
гипоксия ҳолати ривожланиши кўз, буйрак, асаб тизими ҳамда юрак-қон
томир тизимини шикастланишига сабаб бўлади [2]. Бундай ҳолатларда
тўқималар
етарли
кислород
билан
таъминланмайди,
бу
эса
микроангиопатия учун қулай шароит яратади. Оксидатив стресс
эндотелиал
дисфункцияни,
қон
томирлари
деворларининг
қалинлашишини, шунингдек, қон айланишининг бузилишига олиб келади
[3]. Рактивли кислород турларининг ўсиши, организмнинг антиоксидант
ҳимоясининг пасайиши микроангиопатик жараёнларни тезлаштиради.
Юқорида таъкидлаб ўтилган омиллар натижасида қон томир
деворларида қалинлашиш ва торайиши, қон айланишининг издан
чиқиши, тўқималарга қондан ўтувчи моддаларнинг камайиши каби
микроангиопатик ўзгаришлар содир бўлади. Бу эса кўз, буйрак, асаб
тизими ва юрак-қон томир тизимида ривожланадиган асоратларга олиб
келади. Микроангиопатия қон томирлари, айниқса капилляр ва
венозларнинг шикастланишини ифодалайди. Бу ўзгаришлар қон айланиш
тизимининг пасайишига, тўқималарга етарли қон ва кислород етказиб
беролмаслигига олиб келади. Бу ҳолат "Микроангиопатия қон
томирларининг структурасидаги ўзгаришлар қон айланишини бузади ва
тўқималарга етарли қон ва кислород етказиб беролмасликка олиб келади"
деган фикрни илгари суради [4].
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
137
Веналардаги ўзгаришлар ҳам кандли диабет асоратларидан бири
ҳисобланади. Венозлар деворлари қалинлашиши ва люмен диаметрининг
камайиши микроангиопатия ривожланишининг аломатидир. Бу ҳақида
"Кандли диабет веналарнинг деворларини қалинлаштириб, диаметрини
камайтиради, бу эса микроангиопатиянинг келиб чиқишига сабаб бўлади"
дейилади [5].
Мазкур тадқиқотнинг мақсади
кандли диабетда веналар деворлари
қалинлиги ва диаметрининг ўзгаришларини ўрганишдан иборат эди.
Текшириш усуллари.
Бу мақсадда 2 та гуруҳдаги каламушлар танлаб
олинди. Кандли диабети бор каламушлар гуруҳи. Стрептозотоцин (STZ)
каламушларга юборилди. Бу модда панкреатик бета-ҳужайраларининг
ҳалокатига олиб келади ва инсулин етишмовчилигига сабаб бўлади.
Натижада
гипергликемия
(қон
шакарининг
юқори
даражаси)
ривожланади ва қандли диабетга ўхшаш ҳолат юзага келади. Соғлом
назорат гуруҳини қандли диабети бўлмаган каламушлар ташкил қилди.
Улар диабет ривожланиш жараёнини ўрганиш учун солиштириш учун
хизмат қилди. Ҳар бир гуруҳдаги 5 та каламуш танланиб, улар вена
деворлари қалинлиги ва диаметри ўлчанди.
Натижалар. Кандли диабети бор каламушлар гуруҳида вена деворлари
қалинлигининг ўртача қиймати 15.22±2.22 мкм, диаметри эса 40.0±4.12
мкм эканлиги аниқланди.
Назорат гуруҳида эса веналар деворлари ўртача қалинлиги 8.30±0.68 мкм,
диаметри эса 52.20±2.16 мкм экани кузатилди.
Кандли диабети бор каламушлар гуруҳи:
Ҳайвон Девор қалинлиги, мкм Диаметри, мкм
1
12.5
45.2
2
15.1
39.8
3
18.2
35.6
4
13.9
42.1
5
16.4
37.3
Назорат гуруҳи:
Ҳайвон Девор қалинлиги, мкм Диаметри, мкм
1
8.2
52.1
2
7.5
54.6
3
9.1
49.8
4
8.8
51.3
5
7.9
53.2
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
138
Ушбу натижалар асосида ҳар икки гуруҳда венолар деворлари қалинлиги
ва диаметри ўртасидаги корреляция коэффициентлари ҳисобланди:
қандли диабети бор каламушлар гуруҳида: r = -0.82. Назорат гуруҳида: r =
0.91
Муҳокама.
Кандли диабети бор каламушларда веналар деворлари
қалинлиги ва диаметри ўртасида аниқ салбий корреляция борлиги
аниқланди. Бу микроангиопатия ривожланишининг муҳим белгиси
ҳисобланади.
Назорат гуруҳида эса аксинча, вена деворлари қалинлиги ва диаметри
ўртасида кучли ижобий корреляция кузатилди. Бу қон айланиш
тизимининг нормал ҳолатини тасдиқлайди.
Кандли диабетда кузатиладиган вена тузилишидаги бу ўзгаришлар қон
айланиш бузилишига, тўқималарга етарли қон ва кислород етказиб
берилмаслигига олиб келади. Бу эса ўз навбатида турли асоратларнинг
ривожланишига сабаб бўлади.
Хулоса.
Ушбу тадқиқот кўрсатдики, кандли диабетда вена деворлари
қалинлашиши
ва
диаметрининг
торайиши
натижасида
кучли
микроангиопатия ривожланади. Бу ўзгаришлар қон айланиш тизимининг
бузилишига, тўқималарга етарли қон ва кислород етказиб берилмаслигига
ва ниҳоят турли асоратларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлади.
Демак, кандли диабетни самарали даволаш ва унинг асоратларини олдини
олиш учун микроангиопатия ривожланишини бошқаришга қаратилган
комплекс ёндашув талаб этилади.
Адабиётлар таҳлили:
1.
Альфонсо Л.Г., Хосе М.Г. “Гипергликемия ва оксидатив стресс:
диабетик микроангиопатияларнинг асосий омиллари” Диабет ва
метаболизм, 2008, 34(3):232-238.
2.
Мартин П.Э., Ана М.М. “Қон айланишининг бузилиши ва гипоксия
диабетик асоратларда асосий роль ўйнайди” Журнал ва эндокринология,
2011, 48(2):125-132.
3.
Сильвия Р.Г., Алехандро Б.Л. “Оксидатив стресс ва эндотелиал
дисфункция диабетик микроангиопатияларда муҳим механизмлардир”
Кардиология, 2013, 21(4):67-75.
4.
Diabetes and Microvascular Complications. (2022). American Diabetes
Association.https://www.diabetes.org/diabetes/complications/microvascular-
macrovascular
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
139
5.
Капцов, В. А., & Казакова, И. А. (2019). Микроангиопатия при сахарном
диабете. Вестник Российской Военно-медицинской академии, (2), 164-169.
