ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
172
KOMPYUTER TARMOQLARI UNING ASOSIY TUSHUNCHALARI VA
TURLARI
Joʻrayeva Hulkar
Shahrisabz davlat pedagogika instituti Pedagogika
fakulteti biologiya yoʻnalishi 2-bosqich talabasi
Uzoqova Shahzoda
Shahrisabz davlat pedagogika instituti Pedagogika
fakulteti biologiya yoʻnalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14545757
Abstract:
The problem of transferring information from one computer to
another has been around since the dawn of computing. Such transfer of
information provides opportunities to organize the joint operation of separately
used computers, to solve one problem with the help of several computers. In
addition, it will be possible to specialize each computer to perform a certain task
and to use the resources of computers together, as well as to solve many other
problems.
Key word:
Information technologies, individualization, educational
process, quality of education, ICT, interactive, methods, innovations, computer
literacy.
Аннотация:
Проблема передачи информации с одного компьютера
на другой возникла еще на заре вычислительной техники. Такая передача
информации дает возможность организовать совместную работу отдельно
используемых компьютеров, решить одну задачу с помощью нескольких
компьютеров. Кроме того, можно будет специализировать каждый
компьютер для выполнения определенной задачи и совместного
использования ресурсов компьютеров, а также для решения множества
других задач.
Ключевые
слова:
Информационные
технологии,
индивидуализация, образовательный процесс, качество образования,
ИКТ, интерактив, методы, инновации, компьютерная грамотность.
Annotatsiya:
Axborotni bir kompyuterdan ikkinchi kompyuterga uzatish
muammosi hisoblash texnikasi paydo bо'lgandan beri mavjuddir. Axborotlarni
bunday uzatish alohida foydalanilayotgan kompyuterlarni birgalikda ishlashini
tashkil qilish, bitta masalani bir necha kompyuter yordamida hal qilish
imkoniyatlarini beradi. Bundan tashqari har bir kompyuterni ma‘lum bir
vazifani bajarishga ixtisoslashtirish va kompyuterlarning resurslaridan
birgalikda foydalanish, hamda kо'pgina boshqa muammolarni ham hal qilish
mumkin bо'ladi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
173
Kalit so‘zlar:
Axborot texnologiyalari, individuallashtirish, o'quv jarayoni,
ta'lim sifati, AKT, interfaol, metodlar, innovatsiyalar, kompyuter savodxonligi.
Oxirgi vaqtda axborotlarni almashish usullari va vositalarini kо'p turlari
taklif qilinmoqda: eng oddiyi fayllarni disklar yordamida kompyuterdan
kompyuterga о'tkazishdan tortib, to butun dunyo kompyuterlarini birlashtira
olish imkoniyatini beradigan Internet tarmog'igacha. Kо'pincha ―mahalliy
tarmoqla (lokalniye seti, LAN, Local Area Network) atamasini aynan, katta
bо'lmagan, mahalliy о'lchamli, yaqin joylashgan kompyuterlar ulangan tarmoq,
ya‘ni, mahalliy tarmoq deb tushiniladi. Lekin ba‘zi mahalliy tarmoqlarning texnik
kо'rsatgichlariga nazar solsak, bunday atama aniq emasligiga ishonch hosil
qilish mumkin. Misol uchun, ba‘zi bir lokal tarmoqlar bir necha kilometr yoki bir
necha о'n kilometr masofadan oson aloqani ta‘minlay olish imkonini beradi. Bu
hol esa, bir xonaning, bir binoning yoki bir-biriga yaqin joylashgan
binolarninggina emas, balki bir shaxar doirasidagi о'lchamdir. Boshqa bir
tomondan olib qaraganimizda global tarmoq orqali (WAN, Wide Area Network
yoki GAN, Global Area Network) bir xonada joylashgan ikki yonma-yon stoldagi
kompyuterlar ham axborot almashinuvini amalga oshirishi mumkin, lekin
negadir bunday tashkil qilingan tarmoqni hech kim mahalliy tarmoq deb
atamaydi. Ikkita yaqin joylashgan kompyuterlarni interfeys orqali (RS232,
Centronics) kabel yordamida bog'lash mumkin, yoki hatto kabelsiz infraqizil
kanal yordamida ham kompyuterlarni bog'lash mumkin. Lekin bunday
bog'lanish ham mahalliy tarmoq deb atalmaydi.
Tadqiqot metodlari:
Balki, mahalliy tarmoq ta‘rifi xuddi kichik tarmoq
kabi bо'lib, kо'p bо'lmagan kompyuterlarni bog'lashdir. Haqiqatdan, mahalliy
tarmoq kо'p hollarda ikkitadan to bir necha о'nlab kompyuterlarni о'z tarkibiga
oladi. Lekin, ba‘zi bir mahalliy tarmoqlarning cheklangan imkoniyatlari ancha
yuqori bо'lib, abonentlarning soni mingtagacha yetishi mumkin. Bunday
tarmoqni kichik tarmoq deb atash balki notо'g'ridir. Ba‘zi mualliflar mahalliy
tarmoqni «kо'p kompyuterlarni uzviy bog'lovchi tizim» deb taʻriflashadi. Bu
holda axborot kompyuterlardan kompyuterlarga vositachisiz va bir turdagi
uzatish muhiti orqali amalga oshiriladi deb faraz qilinadi. Biroq hozirgi zamon
mahalliy tarmoqlarida bir turdagi uzatish muhiti haqida gap yuritib bо'lmaydi.
Misol uchun, bir tarmoq doirasida har turdagi elektr kabellari va shuningdek
shisha tolali kabellar ham ishlatilishi mumkin. Axborot uzatishni «vositachisiz»
ta‘rifi ham juda aniq emas, chunki hozirgi zamon mahalliy tarmoqlarida turli
konsentrator, kommutator, yо'naltirgichlar marshrutizatori) va kо'priklardan
(mosti) foydalaniladi. Axborotlarni uzatish jarayonida uzatilayotgan
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
174
axborotlarga murakkab ishlov beruvchi bu vositalarni vositachi deb qabul
qilinadimi yoki yо'qmi?, unchalik tushunarli emas. Balki, foydalanuvchilar aloqa
mavjudligini his qilmaydigan tarmoqni mahalliy tarmoq deb qabul qilinishi aniq
bо'lar. Mahalliy tarmoqqa ulangan kompyuterlar bir virtual kompyuter kabidir,
ularning resurslari hamma foydalanuvchilar uchun bemalol bо'lishi kerak bо'lib,
alohida olingan kompyuter resurslaridan foydalanishdan kam qulay bо'lmasligi
lozim. Bu holda qulaylik deb birinchi navbatda aniq yuqori tezlikda resurslarga
ega bо'lish, ilovalar orasidagi axborot almashinuvini foydalanuvchi sezmagan
holda amalga oshirilishidir. Bunday ta‘rifda sekin ishlovchi global tarmoq ham,
keskin amalga oshiriladigan ketma-ket yoki parallel portlar ham mahalliy
tarmoq tushunchasiga tо'g'ri kelmaydi. Bunday ta‘rifdan kelib chiqadiki, keng
tarqalgan kompyuterlarning tezligi oshishi bilan, mahalliy tarmoq orqali
uzatiladigan axborot tezligi ham albatta oshishi kerak. Agar yaqin о'tmishda
axborot almashinish tezligi 1 – 10 Mbit/s yetarli deb hisoblangan bо'lsa, hozirda
esa о'rtacha tezlikdagi tarmoq 100 Mbit/s tezlikda axborot uzata oluvchi tarmoq
hisoblanadi. 1000 Mbit/s va undan ham ortiq tezlikda axborot uzata oluvchi
vositalar ustida ham aktiv ish olib borilmoqda. Kam tezlikda aloqa о'rnatish esa
tarmoq shaklida ulangan virtual kompyuterning ishlash tezligini pasaytiradi.
Xulosa va takliflar.
Shunday qilib, mahalliy hisoblash tarmoqlarning
(MHT) farq qiluvchi belgilarini shakllantirish mumkin bо'ladi:
axborotni katta tezlikda uzatish va yuqori tezlikda о'tkazish imkoniyati
mavjud bо'lishi;
uzatish davrida xatolikning darajasi kamligi (yuqori sifatli aloqa kanallar).
Axborotlarni uzatishda mumkin bо'lgan xatolik ehtimoli 10-7 – 10-8 darajada
bо'lishi;
axborot uzatishning unumli va tez amalga oshiruvchi mexanizmi bо'lishi;
tarmoqqa ulangan kompyuterlar soni chegaralangan va aniq bо'lishi kerak.
Shunday qilib, mahalliy tarmoqlarni boshqa har qanday tarmoqdan asosiy farqi
– yuqori tezlikda axborot almashinuvidir. Lekin bu birgina farq bо'lib qolmay,
boshqa omillar ham muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Berdiyeva, Gulnoza, and Avazbek Narzulloyev. "VIRTUAL BORLIQ VA UNING
TURLI SOHALARDA QO‘LLANILISHI." Solution of social problems in
management and economy 3.4 (2024): 18-23.
2. Berdieva, Gulnoza. "The Role, Importance And Relevance Of Information
Technology In The Motivational Phase Of Teaching." The American Journal of
Applied sciences 3.04 (2021): 334-338.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
175
3.
Berdiyeva,
Gulnoza.
«TA’LIMDA
MULTIMEDIA
VOSITALARIDAN
FOYDALANISH.» THEORY AND ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH
Turkey International scientific-online conference 28.04(2022): 150-152.
4. Berdiyeva, Gulnoza. «Электрон таълимни ташкил этиш ва ахборот
тизимлари таҳлили.» Муғаллим хам узликсиз билимлендириу Илмиу-
методикалиқ журнал 3.3(2022): 121-123.
5. Berdiyeva, G. "INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI
OQITISHDA MASOFAVIY TALIM TEXNOLOGIYALARINING AHAMIYATI."
Экономика и социум 12-1 (91) (2021): 146-150.
6. Sh, Mavlonov Sh, and F. B. Jurayeva. "ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR
YORDAMIDA MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH." Экономика и
социум 10 (125) (2024): 234-238.
7. Aliqulov, Sh. "M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va
zamonaviy metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo
integratsiyani Qoʻllashning ta’lim samaradorligiga ta’siri: xalqaro Tajribalar va
rivojlanish istiqbollari." (2024).
8. ShukurulloFayzullo o‘g‘li, Aliqulov. "TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA
TEXNOLOGIYALARINI QO ‘LLASH." PEDAGOGS 50.2 (2024): 51-55.
9. Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva.
"BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
USULLARI VA AFZALLIKLARI." Педагогика и психология в современном
мире: теоретические и практические исследования 3.10 (2024): 39-41.
10. Shamsiddinov, G‘iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Umida
Nurmaxmatova. "YASHIL IQTISODIYOT VA YO ‘NALISHLARI BO ‘YICHA TA’LIM
DASTURLARINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI." Models and methods in
modern science 3.5 (2024): 44-49.
11. Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Temurbek Zarifov. "GLOBAL TARMOQ
QURISHDA TARMOQ QURILMALARIDAN FOYDALANISH VA TARMOQ
TOPOLOGIYALARINING O’RNI." Science and innovation in the education system
3.5 (2024): 50-60.
12. Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov. “Ta'lim jarayonida bulutli
texnalogiyalardan foydalanishning samaradorligi” Pedagogis Internatsianal
researcg ISSN:281-4027_SJIF:4.995. 2023/5/15
