ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
23
MAHALLIY BYUDJET DAROMADLARINI OSHIRISH UCHUN NIMA
QILISH KERAK?
Hamrayev G’iyos Rahmonqulovich
Termiz davlat universiteti magistranti
Muhiddinova Dilrabo Bahriddin qizi
Termiz davlat universiteti o’qituvchisi
E-mail: http://dilrabomuhiddinova95gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14507306
Mahalliy budjet daromadlari davlat va jamiyatning rivojlanishida muhim rol
o'ynaydi. Mahalliy boshqaruv organlari o'z hududlarida yashovchi aholi uchun
turli ijtimoiy xizmatlarni taqdim etishda, infratuzilma rivojida va iqtisodiy
barqarorlikni ta'minlashda asosan mahalliy byudjetdan foydalanadilar. Shu
sababli, mahalliy byudjet daromadlarini oshirish, jamiyatning farovonligi va
hududning iqtisodiy o'sishini ta'minlashda juda muhim ahamiyatga ega.
Mavzuning dolzarbligi va maqsadi:
Mahalliy byudjet daromadlarini
oshirishda samarali strategiyalarni aniqlash.
1. Soliq siyosatini yaxshilash
Mahalliy byudjetning asosiy daromad manbalaridan biri bu soliqlar va
yig'imlardir. Shu sababli, mahalliy hukumatlar soliq yig'ish tizimini
takomillashtirishga e'tibor qaratishi zarur. Soliq stavkalarini moslashgan holda
qayta ko'rib chiqish, soliq to'lovchilarni aniqlash va ularga soliq to'lashni
o'rgatish orqali daromadlarni oshirish mumkin. Soliq bazasini kengaytirish va
bozor faoliyatiga mos soliq rejimlarini yaratish mahalliy byudjet daromadlarini
ko'paytirishning samarali usuli bo'lishi mumkin.
2. Ko'proq tadbirkorlikni rag'batlantirish
Mahalliy byudjet daromadlarini oshirish uchun hududdagi tadbirkorlik
faoliyatini rivojlantirish zarur. O'zgaruvchan iqtisodiy sharoitda tadbirkorlikni
rivojlantirish va yangi ish o'rinlarini yaratish orqali mahalliy daromadlarni
oshirish mumkin. Mahalliy hokimiyatlar soliq imtiyozlari, subsidiya dasturlari va
tadbirkorlik uchun qulay sharoitlar yaratish orqali investitsiyalarni jalb qilishga
erishishi mumkin. Bu, o'z navbatida, ish joylari va soliq to'lovchilarni
ko'paytiradi, natijada budjetga kiritiladigan mablag'lar ortadi.
3. Mulk solig'i va ijaraga olishdan daromadlarni oshirish
Mahalliy daromadlarni oshirishning yana bir samarali yo'li – bu mulk solig'i
va ijaraga berishdan tushadigan daromadlarni yaxshilashdir. Mahalliy
boshqaruv organlari mavjud bo'lgan davlat mulkini samarali boshqarish va
ularni ijaraga berish orqali o'z daromadlarini oshirishlari mumkin. Ayniqsa,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
24
turistik hududlarda yoki sanoat zonalarida mavjud mulkdan samarali
foydalanish, mahalliy byudjetni sezilarli darajada kengaytiradi.
4. Mahalliy xizmatlar va infrastrukturani rivojlantirish
Mahalliy daromadlarni oshirish uchun hududdagi xizmatlar va
infratuzilmani rivojlantirish zarur. Yangi xizmat tarmoqlarini tashkil etish,
masalan, turizm, savdo va xizmat ko'rsatish sohalarini rivojlantirish, mahalliy
byudjet daromadlarini ko'paytirishi mumkin. Shuningdek, infratuzilma
loyihalarini amalga oshirish, yo'llar, ko'priklar va suv ta'minoti tizimlarini
modernizatsiya qilish orqali mahalliy iqtisodiyotning rivojlanishiga hissa
qo'shish mumkin.
5. Raqamli iqtisodiyot va elektron tizimlardan foydalanish
Raqamli iqtisodiyotga asoslangan tizimlarni joriy etish, mahalliy byudjet
daromadlarini oshirishda muhim rol o'ynashi mumkin. Elektron xizmatlar va
raqamli platformalar orqali soliq to'lovchilarni ro'yxatga olish, to'lovlarni
avtomatlashtirish va mahalliy daromadlarni ko'paytirish mumkin. Bu nafaqat
soliqlarni yig'ish jarayonini yengillashtiradi, balki noqonuniy faoliyatni oldini
olishga ham yordam beradi.
6. Aholi va tadbirkorlar bilan hamkorlik
Mahalliy byudjet daromadlarini oshirish uchun aholining soliq to'lashga
bo'lgan mas'uliyatini oshirish va ularni shu jarayonda jalb qilish zarur. Aholi va
tadbirkorlar bilan to'g'ri va samarali hamkorlik o'rnatish, soliqlarning to'g'ri va
adolatli yig'ilishiga yordam beradi. Shu bilan birga, aholiga mahalliy byudjetdan
qanday foydalanilayotganini ko'rsatish va ularning fikrlarini inobatga olish,
ishonchni oshiradi va to'lovchilar sonini ko'paytiradi.
Xulosa.
Mahalliy byudjet daromadlarini oshirish uchun soliq siyosatini
takomillashtirish, tadbirkorlikni rag'batlantirish, mulkdan samarali foydalanish,
infratuzilmani rivojlantirish va raqamli tizimlardan foydalanish kabi bir qator
chora-tadbirlarni amalga oshirish kerak. Shuningdek, aholining soliq to'lashdagi
mas'uliyatini oshirish va mahalliy resurslarni to'g'ri boshqarish orqali mahalliy
byudjetni yanada barqaror va samarali qilish mumkin.
Bularning barchasi mahalliy hududlar rivojini ta'minlash va iqtisodiy
barqarorlikni oshirishda muhim omil hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xodiyev B.Yu., Bekmurodov A.Sh., G'afurov U.V. va boshqalar O'zbekiston
iqtisodiyoti mustaqillik yillarida. T.: TDIU, 2007
2. Bekmurodov A.Sh., G'afurov U.V. O'zbekistonda iqtisodiyotni liberallashtirish
va modernizastiyalash: natijalar va ustuvor yo'nalishlar. O'quv qo'llanma. T.:
TDIU, 2007.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
25
3. Shodmonov Sh., G'afurov U. Iqtisodiyot nazariyasi. Ma'ruzalar matni. - T.:
TDIU, 2009.
4. Shodmonov Sh, Minovarova G va Xalilov M. ''Iqtisodiyot nazariyasi” fani
bo'yicha o'quv uslubiy majmuasi.
5. Shodmonov Sh va Minovarova G.”Iqtisodiyot nazariyasi” fani bo'yicha o'quv
uslubiy ta'lim texnologiyasi. “Iqtisodiy ta'limdagi o'qitish texnologiyasi”
seriyasidan. T.: TDIU, 2007
6. Shodmonov Sh., Alimov R., Jo'raev T. Iqtisodiyot nazariyasi. -T.: Moliya. 2002
7. Manifestation of destructive religious behavior in personal characteristics -
D.B.Mukhiddinova.
8. Determination of children's abilities- D.B.Mukhiddinova.
9. Diagnosis of the spiritual and moral qualities of the character and the spiritual
formation of the person - D.B.Mukhiddinova.
