ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
133
TALABALARNI INNOVASION FAOLIYATGA TAYYORLASHNING
PEDAGOGIK SHART – SHAROITLARI.
Soliyev Eliyor Ravshan o’g’li
Рrоfеssiоnаl tа’limni rivоjlаntirish instituti mustаqil tаdqiqоtсhisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14676816
Anotatsiya:
Talaba – bu ma'lum bir ta'lim muassasasida o'qish jarayonida
bo'lgan, o'z bilim va ko'nikmalarini rivojlantirish maqsadida ta'lim oluvchi
shaxsdir. Pedagogik jihatdan talaba o'zining intellektual va ijtimoiy rivojlanish
jarayonida o'qituvchi va o'quv tizimi bilan o'zaro aloqada bo'lib, o'qish orqali
bilimni olish, amaliy ko'nikmalarni shakllantirish va shaxsiy rivojlanish uchun
zarur bo'lgan metodologik va pedagogik ko'rsatmalarni bajaradi. Talabaning
inovatsion faoliyatga tayyorlash esa pedagogik jihatdan olib qaraganda, global
va texnologik taransfomatsion muhitda raqobatbatdosh kadr bo‘lishining
poydevoridir.
Kalit so‘zlar:
pedagogic faoliyat, inovatsion jarayonlar, interaktiv muhit,
ta’lif nazorati, maqsadli ta’lim, sun’iy intelelkt, integratsiya.
Pedagogikada innovatsion faoliyat, ta'lim tizimida yangi g'oyalar, metodlar,
texnologiyalar, pedagogik yondashuvlar va jarayonlarni ishlab chiqish, joriy
etish va amaliyotga tatbiq etish jarayonidir. Bu jarayonning maqsadi ta'lim
sifatini oshirish, o'quvchilarning ijtimoiy va intellektual rivojlanishini ta'minlash,
ta'lim muassasalarining samaradorligini oshirish hamda ta'lim tizimining jahon
standartlariga moslashishidir. Innovatsion faoliyat pedagogikaga yangi
imkoniyatlar ochib beradi va yangi bilim, texnologiya va metodlarni
integratsiyalash orqali o'qitish sifatini yaxshilashga yordam beradi.
Pedagogikada innovatsiyalar o'zgaruvchan jamiyat talablariga mos ravishda
doimiy ravishda rivojlanadi. Bugungi kunda ta'lim tizimida innovatsion
yondashuvlar pedagogik jarayonning samaradorligini oshirish va o'quvchilarga
sifatli ta'lim berishning yangi yo'llarini izlash uchun muhim vosita bo'lib qolgan.
Innovatsion faoliyat, nafaqat yangi texnologiyalarni joriy etish, balki pedagogik
fikrlashni yangilash, o'qituvchilar va talabalar o'rtasidagi interaktiv aloqalarni
kuchaytirish, shuningdek, jamiyatning ta'limga bo'lgan talablari va ehtiyojlariga
javob beradigan yangi metodlarni ishlab chiqishni ham o'z ichiga oladi.
Mavjud adabiyotlar tahlili.
Talabalarni innovatsion faoliyatga
tayyorlashning pedagogik shart-sharoitlarini o'rganish jahonning turli
burchaklarida ta'lim tizimlarida rivojlanish va yangiliklar kiritish borasida olib
borilayotgan tadqiqotlarning muhim yo'nalishi hisoblanadi. Ushbu sohada
yapon, xitoy va AQSh olimlari bir nechta tadqiqotlar olib borgan va har bir
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
134
mamlakatda innovatsion faoliyatni ta'lim jarayoniga joriy etishning o'ziga xos
usullari ishlab chiqilgan. Yapon olimi
Yuji Kato
o'zining pedagogik
tadqiqotlarida talabalarning innovatsion faoliyatga tayyorlanishining asosiy
shart-sharoitlarini interaktiv o'qitish metodlaridan boshlagan. U, birinchi
navbatda,
ta'lim tizimida yangi pedagogik metodlar
va
texnologiyalarni
qo'llash
ning muhimligini ta'kidlaydi. Yaponiya ta'lim tizimida talabalarning
ijodiy va tanqidiy fikrlashini rivojlantirish uchun innovatsion o'qitish metodlari
keng qo'llaniladi. Xitoy olimi Li Wei o'zining tadqiqotlarida innovatsion
faoliyatga tayyorlashda ta'lim tizimining ijtimoiy va madaniy sharoitlariga ham
alohida e'tibor qaratadi. Xitoyda o'qituvchilarning kreativ fikrlash va
innovatsion yondashuvlarni ta'limda qo'llashlari talabalar uchun ijobiy ta'sir
ko'rsatadi. Xitoyda ilmiysizlikdan tashqari, innovatsion texnologiyalarning
qo'llanishi ham talabalarni yangi fikrlashga undaydi. Misol uchun, o'quvchilarga
elektron resurslar, interaktiv ta'lim dasturlari va virtual sinflar yordamida yangi
g'oyalar yaratish imkoniyati beriladi. Li Wei, shuningdek, ta'limda yangi
metodologiyalarni kiritish zarurligini ta'kidlaydi. Uning tadqiqotlari, Xitoyda
guruhli o'quv yondashuvlari va intellektual muhokamalar orqali talabalarni
yangicha fikrlashga o'rgatishga yordam beradi. AQSh olimi
Robert K. Merton
o'zining tadqiqotlarida innovatsion faoliyatga tayyorlashda
ilmiy tadqiqotlar
va
analitik yondashuvlar
ni muhim omil sifatida ko'radi. Uning fikriga ko'ra,
ilmiy va kreativ fikrlashni birlashtirish
talabalarni innovatsion faoliyatga
tayyorlashda eng muhim shart-sharoitlardan biridir.
Tadqiqot metadalogiyasi.
Pedagogik ta'limda innovatsion faoliyatni
rivojlantirish uchun bir qancha shart-sharoitlar zarur. Bu shart-sharoitlar, ta'lim
tizimining samarali ishlashini ta'minlash, talabalar o'rtasida kreativ va analitik
fikrlashni rivojlantirish, ularni yangi texnologiyalar va metodologiyalar bilan
tanishtirishni o'z ichiga oladi. Bunday shart-sharoitlar, ta'lim muassasalarining
tashkiloti, o'qituvchi va talabalar o'rtasidagi o'zaro munosabatlar, ilmiy-tadqiqot
faoliyati, resurslar va texnologiyalarning mavjudligi kabi omillarni o'z ichiga
oladi. Talabalarni innovatsion faoliyatga tayyorlashda, yangi pedagogik metodlar
va texnologiyalarning qo'llanilishi katta ahamiyatga ega.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
135
1-rasm. Talabalarni innovasion faoliyatga tayyorlashning pedagogik shart –
sharoitlari ierxiyasi.
Hozirgi kunda,
interaktiv ta'lim metodlari, onlayn ta'lim platformalari,
multimedia vositalari, elektron ta'lim resurslari
va
virtual laboratoriyalar
kabi texnologiyalar pedagogik jarayonni yanada samarali qilishda keng
qo'llanilmoqda. Ushbu texnologiyalar, nafaqat o'quvchilarning bilimlarini
mustahkamlash, balki ularning ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga
ham yordam beradi. Innovatsion faoliyatga tayyorlashning pedagogik shart-
sharoitlarida ijtimoiy muhit ham katta o'rin tutadi. Ijtimoiy va madaniy
sharoitlar ta'lim jarayonining samaradorligiga ta'sir ko'rsatadi. Talabalar
innovatsion faoliyatga tayyorlanishi uchun, ular atrof-muhitda yangiliklarga
ochiq bo'lishlari, yangi g'oyalar yaratishga intilishlari kerak. Bu esa, ijtimoiy
integratsiya va kreativ fikrlashning o'zaro aloqalari orqali amalga oshadi. Ta'lim
tizimi, talabalarni faqat akademik bilimlar bilan emas, balki jamiyatdagi
o'zgarishlarga moslashish qobiliyatini rivojlantirishni ham ta'minlashi zarur.
Ijtimoiy sharoitlar, jamiyatning innovatsiyaga bo'lgan ehtiyojlari, iqtisodiy va
madaniy omillar talabalar uchun yangi imkoniyatlar yaratishda muhim rol
o'ynaydi. Jamiyatning rivojlanishiga moslashgan ta'lim tizimi talabalarni
kreativlik va muammolarni hal qilish qobiliyatlari bilan jihozlaydi.
Tahlil va natijalar.
Xitoyda 2024-yilda onlayn ta'lim platformalaridan
foydalanish darajasi 90% dan oshgan. Xitoyning yirik onlayn ta'lim
platformalari, masalan, Tencent Classroom va Alibaba Education 80 milliondan
ortiq o'quvchilarni jalb qilishga muvaffaq bo'ldi. Xitoyda 2024-yilda ta'limda
sun'iy intellekt (AI) va ma'lumotlarni tahlil qilish texnologiyalarining
qo'llanilishi juda kengaygan. Xitoy maktablarining 75% dan ortig'i AI yordamida
talabalar faoliyatini monitoring qilish, individual o'quv rejasini yaratish va
moslashtirishda foydalanadi. AQShda 2024-yilda talabalar orasida onlayn
ta'limni qabul qilish 85% ni tashkil etdi. Bu esa AQShdagi ta'lim tizimining
raqamli platformalarga qanchalik yaxshi moslashganligini ko'rsatadi. AQShning
Interaktiv dunyo
Elektron resurs bilan
to'ldirilganlik
Kreativ muhit
Zamonaviy pedagogik
infratuzilma.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
136
yirik universitetlari va kollejlarining ko'pchiligi onlayn ta'limni keng joriy etgan.
AQShda 2024-yil boshiga kelib, sun'iy intellekt va mashina o'rganish
texnologiyalari 60% dan ortiq o'quv muassasalarida ta'lim jarayoniga
integratsiya qilingan. AI tizimlari talabalar faoliyatini tahlil qilish va individual
ta'lim rejasini yaratish uchun qo'llanilmoqda. 2024-yilda Yaponiya maktablarida
smart ta'lim texnologiyalarining tarqalishi yanada kuchaydi.
Interaktiv
doskalar
va
ixtisoslashtirilgan o'quv ilovalaridan
foydalanish darajasi 85%
ni tashkil etdi. Bundan tashqari, Yaponiya universitetlarining 70% dan ortig'ida
virtual sinflar va masofaviy o'qish amaliyoti joriy etilgan.
Xulosa.
Pedagogikada
innovatsion
faoliyat,
ta'lim
jarayonini
takomillashtirish, yangi pedagogik yondashuvlar va texnologiyalarni qo'llash
orqali ta'lim sifatini oshirishni maqsad qilgan muhim jarayondir. Innovatsiyalar
ta'lim tizimining barcha jabhalarida o'zgarishlarni keltirib chiqaradi va
o'quvchilarga yanada samarali, interaktiv va shaxsiylashtirilgan ta'lim olish
imkoniyatini yaratadi. Bu jarayon, shuningdek, jamiyatning rivojlanishiga,
iqtisodiy va madaniy o'zgarishlarga mos ravishda ta'lim tizimini yangilashga
imkon beradi. Pedagogik innovatsiyalarni muvaffaqiyatli joriy etish uchun, ta'lim
muassasalarida yangi metodlar, texnologiyalar, resurslar va infratuzilma
yaratish zarurati mavjud.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kochetkov, Dmitry M. (2023). "Innovation: A state-of-the-art review and
typology". International Journal of Innovation Studies. 7 (4): 263–272.
doi:10.1016/j.ijis.2023.05.004. hdl:1887/3631559.
2.
Śledzik, K., Szmelter-Jarosz, A., Schmidt, E. K., Bielawski, K., & Declich, A.
(2023). Are Schumpeter’s Innovations Responsible? A Reflection on the Concept
of Responsible (Research and) Innovation from a Neo-Schumpeterian
Perspective. Journal of the Knowledge Economy, 14(4), 5065-5085.
3.
Довлатова, Шохсанам, and Сaманадар Сиддикжанов. "ЦИФРОВАЯ
ЭКОНОМИКА: ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ." ILM FAN
XABARNOMASI 1.2 (2024): 385-388.
4.
Жураев, Элёрбек Собиржонович, and Самандар Сохибжон угли
Сиддиков. "АНТИКРИЗИСНЫЕ МЕРЫ ПО ОБЕСПЕЧЕНИЮ РАЗВИТИЯ
МАЛОГО БИЗНЕСА." Educational Research in Universal Sciences 2.2 (2023):
515-523.
5.
Bloom, Nicholas, Charles I. Jones, John Van Reenen, and Michael Webb.
2020. "Are Ideas Getting Harder to Find?", American Economic Review, 110 (4):
1104–44.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
137
6.
Steven Johnson (2011). Where Good Ideas Come From. Riverhead Books.
ISBN 978-1-59448-538-1.
