ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
33
ПОСТРАВМАТИК ГОНАРТРОЗЛАРДА МЕНИСКЛАРНИ
ПАТОМОРФОЛОГИЯСИ.
Ёдгоров Н.А.
Фарғона шахар 1-сон шифохонаси травматолог-ортопед
Nodirbekedgorov270@gmail.com Фарғона шахар
Маҳкамов Н.Ж.
Андижон давлат тиббиёт институти, т,ф,д,. профессор
nosirzonmahkamov5@gmail.com Андижон шахар
https://doi.org/10.5281/zenodo.14829875
Аннатация.
Дунёда 18-54 ёшдагиларнинг аксарияти меҳнатга
лаёқатли қатламга мансуб бўлиб, тизза бўғимни шикастланиши ва
шикастланишидан кейинги даврларда хар хил асоратлар билан харакатни
чекланишига олиб келади. Асосий жихатлари шиткастланган менискни
тикланмаслиги ва жараёнда доимий равишда дегенерацияга учраши
оқибатида бўғим харакатини чеклаши, гиподинамия ва хаёт сифатини
пасайишига олиб келади. Менискларда морфологик жихатдан дистрофик,
деструктив ва дегенратив ўзгаришлар оқибатида, бўғим ичи
элементларини хам сурункали шикастланишига олиб келади. Бу эса,
менискларда толалсизланиш
ва парчаланган компонетларини бўғим
ичида дайдиб юриши, хочсимон бойламларни хам шикастланишига олиб
келади.
Калит сўзлар:
морфология, тизза бўғими, менисклар шикастланиши.
Муаммонинг
долзарблиги:
Дунёда
таянч
аъзоларининг
шикастланиши биринчи ўнталикдан ўрин олган. Жумладан тизза бўғими
шикастланиши барча таянч аъзоларини шикастланишини 2,0-42,4 % ни
ташкил этади. Клиник рентгенологик мезонлар бўйича, дунёдаги барча
ахолини ўртача, комбинацияланган тизза бўғимини шикастланиши 16,33-
33,0% гачам бўлган контингентини ташкил этади. АҚШ, Буюк Британия
ва Европа давлатлари ахолиси орасида ўртача 380 млн дан ортиқ холат
рўйхатдан ўтган. Россия федерация ва МДХ давлатларида бу кўрсатгич
2016 йил маълумоти бўйича 18 ёшдан ошган қатламнинг 13% да тизза
бўғимини турли хил постравматик гонартрознинг турли шакллари
аниқланган. Бу эса, дунёда юрак ишемик касалликларини эпидемиологик
кўрстаичларидан 2,3 мартага ортиқлигини англатади. Посмтравматик
гонартрозларда асосан, ахолининг мехнатга лаёқатли қатлами
гшикастланиши, эрта ногиронлик кўрсатичини ошириши билан бир
вақтда, хаёт сифатини кескин пасайиши, беморларда гиподинамия ва
бошқа турдаги фон касалликларини шу жумладан, семириш ва юрак қон
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
34
томир касалликларини ривожланишига олиб келади. Муаммонинг
долзарблиги хам айнан, келтирилган кўрсатичларнинг ўта даражада
юқорлиги ва хар бир давлатнинг иқтисодиқ иштимоий кўсратчиларига
бевосита таъсир қилувчи касаллик сифатида талқин этилади.
Мамлакатимизда, постравматик гонартроз билан рўйхатдан
ўтганларни сони ўртача 2,7 млндан ортиқ бўлиб, асосий контингентни 21-
48 ёшлилар ташкил этади. Гендер тенглиги бўйича эркак ва аёллар
орасидаги учраш нисбати 1,2: 1,7 тани ташкил этсада, мамалкатимизда
тизза бўғими билан асосан, 40 ёшдан ошган эркакларда кўп учраса, ёшга
доир жихатдан аёлларда 56-68 ёшлилар орасида тизза бўғими
постравматик гонартроз кэнг учрайди.
Мухокама ва натижалар.
Тадқиқотимизда асосан, менискларни
турли этиологияли шикастланиши ва маълум бир вақт давомида ёшга
доир ўзгариши бўлиб, морфологик ўзгаришларнинг асосий субстрати –
менисклар дегенратив ва дистрофик, деструктив ўзгаришлари оқибатида,
толали тузилмалари ва тоғай тўқимасини емирилиши, оралиқда
стромасида мукоид бўкиш ва бошқа ўзгаришларнинг ривожланишига
олиб келиши аниқланди. Айнан, медиал мениск юзаларини тез
шикастланишига ва тўқима таркибидаги толали тузилмларнинг
дефрагментацияси оқибатида синовиал пардаларни хам шикастланиши
ва реактив синовитларнинг ривожланашига олб келади. Менискларни
таркибидаги хондроцитларни некрозга учраши, синовиал пардадаги
макрофагларни қитиқланишига олиб келиши ва сурункали кўиринишдаги
яллиғланиш ва метаболизмни издан чиқишига олиб келиши оқибатида,
бўғим ичида менарал алмашинувининг бузилиши, дистрофик кальциноз,
хочсимон бойламлар юзасида эластолиз ва эластофиброз ўчоқларининг
шаклланишига олиб келиши аниқланади. Бу эса, беморнинг ёши, жинси,
иқтисодий иштимоий келиб чиқиши, касбий жихатларига бевосита боғлиқ
ббўлиб, фаол жисмоний мехнат билан шуғулланадиганларда бу жараён
жуда тез ривожланади ва гонартрозни турли клиник морфологик
шаклларини ривожланишишга олиб келади. Эътиборли жихати,
менискларда
қон
томир
ва
нерв
охирларини
бўлмаслиги,
шикастланишини турғун ва давомли бўлиши натижасида, аёлларда
семириш ва кам харакатли турмуш тарзини юзага келганида кучайиши
билан намоён бўалди.
Хулоса.
Демак,
менискларни
шикастланиши,
аксарият,
контингентнинг ёшига ва жинсига бевосита боғлиқ бўлиб, касбий
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
35
фаолияти сабабли ушбу жараёнда касалликни морфологик кечиш
жихатлари оғирлашиши ёки шу босқичда тўхтаб туриши мумкинлигини
олдиндан башорат қилиш имкони туғилади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Неттер, Ф. Атлас анатомии человека, 4-е изд Ф.Неттер. М.ГЭОТАР-
Медиа, 2007. - 624 с.
2.
Новосельцев, C. B. Введение в остеопатию. Мягкотканые и суставные
техники (2-е изд. ) СПб. : ООО «Издательство Фолиант», 2009. - 320 с.
3.
Новосельцев, C. B. Крестец. Анатомо-функциональные взаимосвязи и
роли в биомеханике тела человека Мануальная терапия. 2008. - № 3 (31). -
С.
4.
Даней БТ, Аман ЗС, Кроб ЖЖ. Утилизатион оф Транстибиал
cентрализатион сутуре бест минимизес эхтрусион анд ресторес
тибиофеморал cонтаcт мечаниcс фор анатомиc медиал менисcал роот
репаирс ин а cадавериc модел. Ам Ж Спортс Мед. 2019 Жун;47(7):1591-
1600.
5.
Фонг ФЖЙ, Онг БWЛ, Лее ЙҲД. Медиал менисcал эхтрусион ин
патиентс wитҳ медиал менисcус роот теарс: а сйстематиc ревиеw анд мета-
аналйсис. Ортҳоп Ж Спортс Мед. 2023 Мар 6;11(3):