ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
110
FIDOIYLIK SHAXS XUSUSIYATLARINI OILADA TARBIYALASH
USULLARI VA VOSITALARI
Yoqubova Hayotxon Abduqahhor qizi
Andijon davlat universiteti, Umumiy psixologiya
kafedrasi o`qituvchisi,
yoqubovaxayotxon0515@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14842148
Anotatsiya
Maqolada oila, oilaviy tarbiya, oilaviy tarbiyada fidoiylik xususiyatlari
shakllantirish, fidoiylik va uning asosiy belgilari, oilada fidoiylik tushunchasining
namoyon bo'lishi, oilada fidoiylikni tarbiyalash usullari haqida malumot
berilgan.
Kalit so'zlar:
oila, fidoiylik, tarbiya, empatiya, xulq-atvor, axloq, ijtimoiy
qadriyatlar
Annotation
The article provides information about the family, family upbringing,
developing characteristics of dedication in family upbringing, the concept of
dedication and its main features, the manifestation of dedication in the family,
and methods of fostering dedication within the family.
Keywords:
family, dedication, upbringing, empathy, behavior, ethics, social
values
Аннотация
В статье представлена информация о семье, семейном воспитании,
формировании черт самоотверженности в семейном воспитании, понятии
самоотверженности
и
ее
основных
признаках,
проявлении
самоотверженности в семье, а также о методах воспитания
самоотверженности в семейной среде.
Ключевые слова:
семья, самоотверженность, воспитание, эмпатия,
поведение, этика, социальные ценности
Oilaviy tarbiyada fidoiylik xususiyatlari shakllantirish.
Oila – jamiyatning asosiy bo‘g‘ini bo‘lib, insonning ilk tarbiyasi va xulq-
atvorining shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, fidoiylik va mehribonlik
kabi yuksak insoniy sifatlarning rivojlanishi oilada berilgan tarbiyaga
chambarchas bog‘liq.
Oilaviy tarbiya – bu ota-ona va boshqa oila a’zolarining farzandlarni shaxs
sifatida shakllantirish, ularga axloqiy, ma’naviy va ijtimoiy qadriyatlarni
singdirish jarayonidir. Bu tarbiya insonning ilk hayotidan boshlanib, uning
dunyoqarashi, odob-axloqi, ijtimoiy moslashuvi va kelajakdagi xulq-atvorini
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
111
belgilab beradi. Oilaviy tarbiya jamiyatda mustahkam oilalarni shakllantirish va
barkamol shaxsni tarbiyalashning asosidir.
Fidoiylik nima?
Fidoiylik – bu o‘z manfaatlarini chetga surib, boshqalar uchun, jamiyat yoki
ulug‘ maqsadlar yo‘lida astoydil mehnat qilish, o‘zini fido qilish sifatidir.
Fidoiylik insonning yuksak axloqiy va ruhiy fazilatlaridan biri bo‘lib, unda
o‘zgalarga yordam berish, ularga yaxshilik qilishga intilish ustuvor bo‘ladi.
Fidoiylikning asosiy belgilari quyidagilar:
1. O‘zini boshqalarga bag‘ishlash: Fidoiy inson boshqalarning manfaatini o‘z
manfaatidan ustun qo‘yadi.
2. Mas’uliyat va sadoqat: Fidoiylik mas’uliyatli bo‘lishni va o‘z burchini
sidqidildan bajarishni talab qiladi.
3. Vazifalarni o‘z ixtiyori bilan bajarish: Fidoyi shaxs qiyinchiliklardan
qo‘rqmay, ixtiyoriy ravishda ularga duch keladi va hal qilishga harakat qiladi.
4. Jamiyatga foyda keltirishga intilish: Fidoiylik ko‘pincha insonning
jamiyatga yoki muayyan bir g‘oyaga xizmat qilishdagi faoliyati bilan namoyon
bo‘ladi.
Fidoiylik shaxs xususiyati nafaqat shaxs rivojida balki jamiyat
taraqqiyotida ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Shaxs rivojida: fidoiylik insonning kuchli iroda va mehribonlik sifatlarini
rivojlantiradi.
Jamiyat taraqqiyotida: fidoiy insonlar o‘z mehnatlari va sadoqatlari bilan
jamiyatning turli sohalarida taraqqiyotni ta’minlaydilar.
Munozara va muammolarni hal etishda: Fidoiylik insonlarni jamoaviy
hamkorlikka undab, ijtimoiy muammolarni hal qilishda ulkan yordam beradi.
Fidoiylik – bu faqat so‘z bilan emas, balki amaliy harakatlar bilan
tasdiqlanadigan yuksak insoniy fazilatdir.
Oilaviy tarbiya bolalar shaxsini shakllantiruvchi eng asosiy vositalardan
biri bo‘lib, fidoiylik kabi yuksak sifatlarni rivojlantirishda katta o‘rin tutadi.
Fidoiylik oilaviy muhitda insonning o‘z yaqinlari uchun mehnat qilishga, ular
manfaati yo‘lida o‘z qulayligini cheklashga va mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishga
tayyorligini bildiradi.
Oilada fidoiylik tushunchasi quyidagicha namoyon bo'ladi:
1. Oila manfaatini ustun qo‘yish: Oila a’zolari bir-biriga yordam berib, o‘z
manfaatlaridan voz kechishga tayyor bo‘lishlari fidoiylikni shakllantiradi.
2. Mas’uliyatni bo‘lishish: Har bir oila a’zosi o‘z vazifasini sidqidildan
bajarishi, boshqalarga yordam ko‘rsatishi fidoiylikni kuchaytiradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
112
3. Mehr va g‘amxo‘rlik: Oila a’zolarining bir-biriga mehr ko‘rsatishi,
yordamga shoshilishi bolalarda fidoiylik fazilatlarini uyg‘otadi.
4. Muammolarni birgalikda hal qilish: Oilaviy qiyinchiliklarni birga yengish
jarayonida bolalar fidoiylikning amaliy qiymatini anglaydi.
Oilada fidoiylikni tarbiyalash usullari:
1. Shaxsiy namuna: Ota-ona o‘z mehnati va fidoyiligi bilan bolaga o‘rnak
bo‘lishi zarur. Farzandlar ko‘pincha ota-onalarining xatti-harakatlaridan
ilhomlanadilar.
2. Birgalikda faoliyat: Oilaviy ishlarni (uy tozalash, bog‘ni parvarishlash,
tadbirlar tashkil etish) birga bajarish, bolada oila uchun mas’uliyat hissini
kuchaytiradi.
3. Rag‘batlantirish: Bolaning fidokorona harakatlari e’tiborsiz qoldirilmay,
ular ijobiy rag‘batlantirilishi lozim
4. Ijtimoiy qadriyatlarni o‘rgatish: Fidoiylikni qadrlash va hurmat qilish
haqida hikoyalar, ibratli voqealar orqali bolaga tushuntirish.
5. O‘zaro yordam: Oila ichida barcha a’zolarning ehtiyojlari va his-
tuyg‘ulariga e’tibor berish orqali bolalar o‘zlarini boshqalarga bag‘ishlashni
o‘rganadilar.
Oilada fidoiylik shaxs hususiyatini shakllantirishning amaliy ahamiyati
farzandning shaxs sifatida shakllanishida fidoiylik tarbiyasi bolaning kelajakda
ijtimoiy mas’uliyatli, mehribon va jamoatchilik uchun foydali shaxs bo‘lib
yetishishini ta’minlaydi. Shuningdek oila mustahkamligida muhim o'rin
egallaydi. Fidoiylik bilan to‘ldirilgan oila a’zolari bir-biriga ko‘proq sodiq va jips
bo‘lishadi. Oilada shakllangan fidoiylik sifati jamiyatdagi turli ijtimoiy
jarayonlarda o‘z ifodasini topadi.
Oilaviy tarbiya – fidoiylikni shakllantirishning asosiy vositasidir. Ota-
onalar o‘z farzandlariga fidokorlikning amaliy ahamiyatini namuna orqali
o‘rgatib, kelajak avlodda bu yuksak fazilatni rivojlantirishlari mumkin. Shu
tariqa, fidoiylik oila mustahkamligining, shaxsiy kamolotning va jamiyat
taraqqiyotining asosiy poydevorlaridan biriga aylanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Байярд Р.Т., Байярд Д. Ваш беспокойный подросток: Практическое
руководство для отчаявшихся родителей/ Пер с англ. М.: Просвещение,
1991.-223 с.
2.
Васильева Э.К. Семья и ее функции. М.: Мысль, 1995. - 156 с.
3.
Hoffman M.L. and Saltzstein H.D. Parent discipline and child's moral
development . Journal of Personality and Social Psychology, 1990,45-57.
4.
Mominova X.E., Psixokonsultatsiya / o`quv qo`llanma. 2022. – 45 b
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
113
5.
Логинова И.А. Механизмы агрессивности в детско-родительских
отношениях // Семейная психология и семейная терапия, 1999, №3, стр.
53-57
