ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
104
SHARQ MUTAFAKKIRLARINING ASARLARIDA TA`LIMIY VA
TARBIYAVIY QARASHLARNING PEDAGOGIK FANLARGA
UYG`UNLASHUVI.
Mushtariybegim G`anijonova (Jamolova) Bobirjon qizi
Andijon davlat Pedagogika Instituti,
Pedagogika yo`nalishi 1-bosqich magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14836435
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Sharq mutafakkirlarining ta'lim va tarbiya
sohasidagi qarashlari va ularning pedagogik fanlarga integratsiyasi
o‘rganilmoqda. Ularning pedagogik g‘oyalari va falsafiy qarashlari, ayniqsa
axloq, ilm olish, ma'rifat va intellektual rivojlanish masalalari zamonaviy ta'lim
tizimiga ta'sir ko‘rsatgan
Kalit so`zlar:
Sharq mutafakkirlari, sharq pedagogikasi, ta`lim va tarbiya,
pedagogik qarashlar, falsafiy pedagogika, zamonaviy ta`lim tizimi, pedagogik
metodlar.
Abstract:
This article examines the views of Eastern thinkers in the field of
education and training and their integration into pedagogical disciplines. Their
pedagogical ideas and philosophical views, especially the issues of ethics,
education, enlightenment and intellectual development, influenced the modern
education system.
Key words:
Eastern thinkers, eastern pedagogy, education and
upbringing, pedagogical views, philosophical pedagogy, modern education
system, pedagogical methods.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются взгляды мыслителей
Востока в области образования и обучения их интеграции в
педагогические дисциплины. Их педагогические идеи и философские
взгляды, особенно вопросы этики, образования, просвещения и
интеллектуального развития, оказали влияние на современную систему
образования.
Ключевые слова:
Мыслители Востока, восточная педагогика,
образование и воспитание, педагогические взгляды, философская
педагогика, современная система образования, педагогические методы.
Sharq mutafakkirlarining ta'lim va tarbiya sohasidagi o'rni va ahamiyati
o`zgachadir. Ushbu ishda Sharq mutafakkirlarining pedagogik fikrlari va
uslublarining shakllanishi, rivojlanishi va ularning zamonaviy ta'lim tizimiga
ta`siri ulkan o`sish va rivojlanishlarga sabachi bo`lib kelmoqda. Sharq
mutafakkirlarining ta'lim va tarbiya sohasidagi g‘oyalari, asosan, ma’naviy va
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
105
axloqiy rivojlanishni, jamiyatning barqarorligini ta’minlashga yo‘naltirilgan edi.
Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari, insonning ma'naviy, axloqiy va
intellektual o'sishini targ‘ib qilish bilan birga, jamiyatni rivojlantirishda
ta'limning muhim o‘rnini ta'kidlaydi. Ayniqsa, Al-Farobiy, Ibn Sina kabi buyuk
olimlar ta'lim va tarbiya prinsiplarini shakllantirgan, ularning fikrlari hozirgi
kunda ham o‘z ahamiyatini saqlab qolmoqda. Ularning qarashlari nafaqat o'z
zamonasi uchun, balki hozirgi kun uchun ham katta ahamiyatga ega.
Sharq mutafakkirlarining ta'lim va tarbiya sohasidagi qarashlari tarixan chuqur
ildizlarga ega bo‘lib, ularning pedagogik g‘oyalari zamonaviy ta'lim tizimiga
sezilarli ta'sir ko‘rsatgan. Ularning ta'lim prinsiplarining markazida insonning
axloqiy, ilmiy va intellektual rivojlanishi yotadi. Sharq mutafakkirlarining
fikrlariga ko‘ra, ta'lim nafaqat bilim olish jarayoni, balki insonning ma'naviy va
axloqiy kamolotini ta'minlovchi muhim vosita hisoblanadi.
Abu Nasr Farobiy ta'limni jamiyatni rivojlantirish va insonning ma'naviy
erkinligini oshirish vositasi sifatida ko‘rgan. U ta'lim jarayonida o‘qituvchining
roli va o‘quvchilar bilan o‘zaro aloqasining ahamiyatiga katta e'tibor qaratgan.
Farobiy ta'limni faqat bir tomonlama bilim berish emas, balki o‘quvchining har
tomonlama rivojlanishiga yo‘naltirilgan jarayon sifatida ko‘rsatgan. Farobiyning
ta'limni jamiyatni rivojlantirish vositasi sifatida ko‘rgan g‘oyalari hozirgi ta'lim
tizimlarida ijtimoiy mas'uliyatni, jamiyatga foydali shaxslar tarbiyalashni o‘z
ichiga oladi. Bu yondashuvlar zamonaviy pedagogik metodlar, ayniqsa, guruh
ishlari va kolaborativ o‘qish metodlarida o‘z aksini topgan.
Shuningdek, ibn Sinoning ta'limga bo‘lgan qarashlari ham ilmiy izlanishlar va
axloqiy tarbiya o‘rtasidagi muvozanatni ta'minlashga qaratilgan. U ilm olishni
insonning ma'naviy o‘sishi va jamiyatda manfaatli rol o‘ynashiga yordam
beruvchi vosita sifatida ko‘rgan. Ibn Sinoning ta'lim va ilm olish haqidagi
g‘oyalari ilmiy izlanishlar va axloqiy rivojlanishni birlashtirgan. Uning "ilm-fan
va axloq" o‘rtasidagi bog‘liqlikni ta'kidlagan qarashlari, zamonaviy
pedagogikada "integratsiyalashgan yondashuv" tamoyiliga mos keladi. Bu
tamoyil, ayniqsa, ilmiy va axloqiy qadriyatlarni birlashtirgan pedagogik
metodlar yordamida o‘quvchilarning nafaqat bilim, balki ma'naviy rivojlanishiga
ham katta ahamiyat beradi. Bugungi kunda ilmiy izlanishlar va ma'naviyat
o‘rtasidagi bog‘liqlikning ahamiyati zamonaviy ta'limda ham yuqori baholanadi.
Ayniqsa, ilm-fan va axloqni birlashtiruvchi pedagogik yondashuvlar, shaxsiy va
ijtimoiy mas'uliyatni rivojlantirish hozirgi ta'lim tizimlarida muhim o‘rin tutadi.
Zamonaviy pedagogik metodlar bilan Sharq mutafakkirlarining g‘oyalari
o‘rtasidagi uyg‘unlikni ko‘rib chiqsak, ularning ta'limga nisbatan ko‘rsatilgan
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
106
e'tibori zamonaviy pedagogik tizimlarda ham o‘z aksini topgan. Masalan,
o‘qituvchining faol roli va o‘quvchi bilan munosabatlar muhimligi haqidagi
qarashlar hozirgi kunda interaktiv o‘qitish metodlarida o‘z ifodasini topadi.
Farobiy va ibn Sinoning axloqiy va intellektual tarbiya haqidagi g‘oyalari esa
zamonaviy ta'limda shaxsning ma'naviy o‘sishi va jamiyatga foydali bo‘lishining
asosiy omillaridan biri sifatida ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, ularning ta'limga
bo‘lgan yondashuvlari o‘quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanishiga
katta ahamiyat beradi, bu esa bugungi ta'lim tizimlarining asosiy tamoyillaridan
biridir.
Sharq mutafakkirlarining ta'limga bo‘lgan yondashuvlari, ular tomonidan ilgari
surilgan g‘oyalar va tamoyillar zamonaviy pedagogik metodlar bilan
uyg‘unlashib, hozirgi ta'lim tizimlarining rivojlanishiga muhim ta'sir
ko‘rsatmoqda. Ularning ta'lim va tarbiya sohasidagi qarashlari o‘quvchilarning
bilim olish jarayonini yanada samarali va ma'naviy boyitishga yo‘naltirilgan.
Sharq mutafakkirlarining ta'limga oid qarashlari, ayniqsa, ilm olish, axloq,
ma'naviyat va shaxsiy rivojlanish masalalariga oid g‘oyalari hozirgi zamonaviy
pedagogik tizimlarda muhim o‘rin tutadi. Ularning pedagogik tamoyillari,
ayniqsa, ta'lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi faol hamkorlik,
axloqiy qadriyatlarni o‘rgatish va shaxsning ma'naviy rivojlanishini ta'minlash
kabi jihatlar hozirgi ta'lim tizimlarida muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda.
Shuningdek, Sharq mutafakkirlarining fikrlaridagi axloqiy va ilmiy rivojlanishga
bo‘lgan yondashuvlar, zamonaviy ta'limning asosiy yo‘nalishlari bilan
uyg‘unlashib, hozirgi ta'lim tizimlarining asosiy tamoyillaridan biriga aylangan.
Bu esa o‘z navbatida jamiyatda ma'naviy va axloqiy jihatdan yuksak shaxslar
tarbiyalashga xizmat qilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati:
1.
Farobiy, A. N. (1983). Falsafiy qarashlar (tahrir: S. Sodiqov). Toshkent:
Fan.
2.
Ibn Sino, A. (1986). Ilm-fan va axloq (tahrir: F. Suyunov). Toshkent:
Akademnashr.
3.
Khodjaev, I. (2005). Sharq pedagogikasining asoslari. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi.
4.
G’ulomov, M. (2011). Zamonaviy ta'lim metodlari va pedagogik
yondashuvlar. Toshkent: "O‘qituvchi" nashriyoti.
5.
Salimov, A. (2003). Pedagogika va falsafa (Sharq mutafakkirlarining
ta'limga bo‘lgan qarashlari). Toshkent: Ma’naviyat.
6.
Akramov, N. (2014). Ta'lim va tarbiya: Sharq va G‘arb falsafasining
taqqoslanishi. Toshkent: Sharq.
