ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
121
THE PROCESS OF LEARNING RUBOB ACCORDING TO AGE.
Saitov Jaqsılıq Jarılqasınovich
Nukus branch of the Uzbek State Institute of Arts and Culture.
Teacher of the Vocal Department
https://doi.org/10.5281/zenodo.15009600
Abstract
: This article discusses the Rubob. Its unique features and rich
history arehighlighted, emphasizing the special importance of teaching Rubob.
Attention is given to the methods of teaching Rubob, with a focus on the initial
stage.
Keywords
: Rubob, method, interactive, history, age, technique.
Rubob — bu o'zbek va qoraqalpoq xalq musiqasida keng tarqalgan, asosan
kamonli musiqa asbobidir. Rubob, asosan, Markaziy Osiyo, jumladan
O'zbekiston, Tojikiston va Afg'onistonda keng qo'llaniladi. U nafaqat xalq musiqa
asbobi, balki o'ziga xos madaniy merosning bir qismi hisoblanadi.
"Rubob va
uning ijrosi" boyicha tavsiya berilgan ishlarda N.D.Tursunovning Musiqiy
asboblar bo‘yicha qo‘llanmasida Rubob asbobi va uning o‘ynash texnikasi
bo‘yicha amaliy mashg’ulotlar haqida yaxshi malumotlar berilgan. O‘quvchilar
uchun rubobni o‘rganish jarayonini soddalashtiradigan asosiy mashqlar va
tavsiyalar berib otadi muallif. [1] Rubobni o'rganish yoshga qat'iy cheklovlar
yo'q, ammo yoshga qarab o'rganish jarayoni o'zgarishi mumkin. Misol uchun:
Bolalar (7–12 yosh)
: Yoshlikda boshlash, musiqaga qiziqish uyg'otish va
musiqiy qulaylik yaratish uchun yaxshi davr. Bolalar uchun rubobni o'rganish
murakkab bo'lmasligi kerak, chunki ularning qo'llari hali rivojlanmagan. Ammo
oddiy skalalar, qisqa qo'shiqlar va oson mashqlar orqali boshlash mumkin.
Yoshlar (13–18 yosh)
: Yoshlar uchun rubobni o'rganish yanada jiddiyroq
bo'lishi mumkin. Bu yoshda qo'llar va musiqiy sezgi rivojlanib, murakkabroq
asarlarni o'rganish mumkin. Ayniqsa, musiqa nazariyasi, ritm va ohangni
tushunishga qiziqish kuchayadi. Bu yoshda o'qituvchi yoki musiqiy maktablar
orqali o'rganish juda samarali bo'lishi mumkin.
Yosh kattalar (19+)
: Kattalar
uchun ham rubobni o'rganish mumkin. Bu yoshda ko'proq e'tibor va qat'iyat
talab qilinadi. Biroq, o'zida musiqaga bo'lgan qiziqishni va irodani saqlagan
holda, har qanday yoshdagi inson rubobni o'rganishi mumkin. Yosh kattalar
ko'pincha nazariyani chuqurroq tushunishga va musiqiy asarlarni tezda
o'rganishga qodir bo'ladilar.
Keksalar
: Rubobni o'rganish keksalikda ham
mumkin. Albatta, bu yoshdagi o'rganuvchilar uchun qo'llar va mushaklarning
moslashishi biroz qiyin bo'lishi mumkin, lekin musiqiy faoliyat keksalikda ham
ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Shuningdek, ruhiy va hissiy holatni yaxshilash uchun
musiqaning foydalari katta.Yoshga qarab, o'rganish usullari va qobiliyatlar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
122
o'zgaradi, ammo eng muhimi -qiziqish va qat'iyat. Agar inson musiqaga qiziqsa,
har qanday yoshda o'rganishdan zavq olish mumkin.
"O'zbek xalq musiqasi"
kitobida Sh. X. Usmonov musiqaning umumiy tarixi, o‘zbek va markaziy osiyo
musiqasi, xususan rubobning rivojlanish tarixi haqida ma'lumotlar berib
o’tadi.[2]
Rubobni o'rganish jarayoni bir necha bosqichdan iborat bo'lib, har bir
bosqichda musiqiy texnikalar va nazariy bilimlarni rivojlantirishga alohida
e'tibor qaratish lozim.
Asbobga moslashishda, Rubobni o'rganishni boshlashdan
avval, o'quvchini asbobning tuzilishi bilan tanishtirish juda muhim. A. Karimov
Rubob asbobi va uning o‘ynash texnikasi bo‘yicha amaliy qo‘llanma kitobida,
o‘quvchilar uchun rubobni o‘rganish jarayonini soddalashtiradigan asosiy
mashqlar va tavsiyalar haqida ma’lumotlar beradi. [3]. Rubobning qismi —
tanasi, naqshlari, simlari va qamishlarining qanday ishlashini tushuntirish
kerak.To'g'ri tutish va o'ynash pozitsiyasida o'quvchiga rubobni qanday ushlab
turish, qanday o'ynash pozitsiyasi (o'ng qo'l va chap qo'l) kerakligini ko'rsatish
kerak. Bu asbobni to'g'ri tutish o'ynash jarayonini yengillashtiradi va samarali
bo'ladi.Asosiy Mashqlarda Qisqa musiqiy frazalarning o'rganilishi Rubobda
oddiy notalar, akkordlar va frazalar bilan boshlash kerak. Bu bosqichda oddiy
ritm va skalalarni o'rganish, asbobni o'ynashda qulaylik yaratadi.Ko'plab
musiqiy asboblar kabi, rubobni chalayotganda to'g'ri qo'l texnikasini
rivojlantirish zarur. O'quvchiga qo'lni yengil va tabiiy usulda harakatlantirishni
o'rgatish, chalg'ishlarning oldini oladi. Rubobda simlar ustida ishlash, tez-tez
bajariladigan mashqlar orqali o'quvchi musiqiy ohanglarni yaratishda o'ziga xos
uslubga ega bo'ladi.Makomlar va asarlarni o'rganishda o'quvchini o'zbek
musiqasi yoki boshqa markaziy osiyo makomlariga tanishtirish kerak. Bu
makomlarning o'ziga xos ohanglari va ijro texnikalari haqida bilish, musiqani
to'liq tushunishga yordam beradi. O'quvchiga ritmlar va melodiyalarni aniqlash,
ifodalashni o'rgatishda musiqa nazariyasini tushunish, unga qo'shgan qiymatni
oshiradi. O'quvchini ijro etishning turli usullariga, improvisatsiyaga va yangicha
musiqiy kompozitsiyalar yaratishga o'rgatish muhimdir. Rubob musiqasida
improvizatsiya juda keng tarqalgan, bu esa musiqaning ijodiy yondashuvini
rivojlantiradi.Uzoq muddatli mashqlar va yuqori darajadagi asarlarni o'rganish
uchun o'quvchini muntazam ravishda qiyin bo'lgan asarlarni bajarishga
tayyorlash zarur. Rubobni o'rgatishda sabr va motivatsiya juda muhim.
O'quvchining qiziqishini yo'qotmaslik va har bir bosqichda muvaffaqiyatni
ta'kidlab turish zarur.O'quvchini turli musiqiy asarlarni tinglashga undash,
uning musiqiy tafakkurini va eshitish qobiliyatini rivojlantirishga yordam
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
123
beradi. Bu usul rubobning to'liq ijrosiga o'rgatishda foydalidir.Musiqa
o'rgatishning eng muhim jihatlaridan biri — bu ijodkorlikni rivojlantirish
hisoblanadi. O'quvchini turli musiqa janrlarini o'rgatish va o'zining unikal
yondashuvini topishga rag'batlantirish zarur. Har bir musiqiy asbobda bo'lgani
kabi, rubobda ham texnika muhim rol o'ynaydi. To'g'ri texnika orqali o'quvchi
musiqani aniq va chiroyli ijro eta oladi.
Rubobni o'rganish va o'rgatish, musiqiy tafakkur va texnikalarni
rivojlantirishni talab qiladi. Har bir bosqichda sabr bilan o'rganish va
o'qituvchining yuqori malakasi asosida, o'quvchi rubobni chiroyli va to'g'ri ijro
etishni o'rganadi. Musiqa, ayniqsa, rubob kabi asboblarni o'rganish, faqat
nafaqat texnikani rivojlantirish, balki madaniy qadriyatlarni saqlash va ularga
e'tibor qaratishni ham anglatadi.
References:
1.
"Rubob va uning ijrosi" (Musiqiy asboblar bo‘yicha qo‘llanma) T. N. D.
Tursunov, 2015.
2.
"O'zbek xalq musiqasi" Sh. X. Usmonov, T. 2007.
3.
"O‘zbekistonning xalq musiqa asboblari" A. Karimov T. 2011.
4.
"Musiqa va san'at tarixi" (Xalq musiqasining rivojlanishi) O. R. Fozilov, T.
2018.
