ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
167
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN KICHIK BIZNES
SUB’YEKTLARINI MOLIYALASHTIRISH AMALIYOTINI
TAKOMILLASHTIRISH
Mirzayev Asqar Ismatullayevich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi Tijorat banklarini
boshqarish yo'nalishi magistranti
asqarmirzaev1234567890@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15023141
Annotatsiya:
Mazkur ilmiy tezisda tijorat banklari tomonidan kichik biznes
subyektlarini moliyalashtirish amaliyoti tahlil qilinib, uning samaradorligini
oshirish yo‘llari taklif etiladi. Kichik biznesning iqtisodiyotdagi roli,
moliyalashtirishdagi mavjud muammolar va ularni hal etish strategiyalari
o‘rganiladi. Shuningdek, tijorat banklarining kreditlash jarayonlarini
takomillashtirish, risklarni boshqarish hamda innovatsion moliyaviy
mahsulotlardan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida
kichik biznesni moliyalashtirish samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-
amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
tijorat banklari, kichik biznes, moliyalashtirish, kreditlash,
risklarni boshqarish, moliyaviy barqarorlik, investitsiyalar, innovatsion
moliyaviy mahsulotlar, biznes rivojlanishi, bank xizmatlari.
Annotation:
This scientific thesis analyzes the practice of financing small
businesses by commercial banks and suggests ways to improve its efficiency.
The role of small businesses in the economy, existing problems in financing and
strategies for solving them are studied. Also, the possibilities of improving the
lending processes of commercial banks, risk management and the use of
innovative financial products are analyzed. As a result of the study, scientific and
practical proposals and recommendations are developed to increase the
efficiency of financing small businesses.
Keywords:
commercial banks, small businesses, financing, lending, risk
management, financial stability, investments, innovative financial products,
business development, banking services.
Kichik biznes va tadbirkorlik har qanday mamlakat iqtisodiyotining muhim
tarkibiy qismi bo‘lib, yangi ish o‘rinlari yaratish, innovatsion g‘oyalarni ilgari
surish va iqtisodiy diversifikatsiyani ta’minlashda katta ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekiston Respublikasi ham kichik biznesni rivojlantirishga alohida e’tibor
qaratib, uni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qator islohotlarni amalga
oshirmoqda.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
168
Shu bilan birga, kichik biznes subyektlari uchun zarur moliyaviy resurslarga
ega bo‘lish masalasi hali ham dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda.
Tijorat banklari ushbu subyektlarni moliyalashtirishda asosiy manba bo‘lib
xizmat qiladi. Biroq, kreditlash shartlari, yuqori foiz stavkalari, ta’minot talablari
va boshqa omillar sababli ko‘plab tadbirkorlar bank xizmatlaridan yetarli
darajada foydalana olmayapti.
Mazkur ilmiy tezisda tijorat banklari tomonidan kichik biznesni
moliyalashtirish amaliyoti, uning dolzarb muammolari va ularni bartaraf etish
yo‘llari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – tijorat banklarining kichik
biznesni moliyalashtirish tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif
va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Tadqiqotning dolzarbligi
shundaki, kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash
orqali mamlakatda iqtisodiy barqarorlikka, bandlik darajasining oshishiga va
tadbirkorlik muhitining yaxshilanishiga erishish mumkin. Shu sababli, tijorat
banklari tomonidan kichik biznes subyektlarini moliyalashtirish amaliyotini
takomillashtirish, kreditlash mexanizmlarini soddalashtirish va innovatsion
moliyaviy vositalarni joriy etish muhim masala hisoblanadi.
Kichik biznes – bu jamiyat rivojining tayanch ustunlaridan biri. Bugungi
kunda har qanday davlat iqtisodiyotining barqarorligi kichik tadbirkorlik
subyektlarining rivojiga bog‘liq. Ular yangi ish o‘rinlarini yaratadi, innovatsion
g‘oyalarni ilgari suradi va mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish orqali
importga qaramlikni kamaytiradi. Biroq, kichik biznesni kengaytirish va
mustahkamlash uchun eng muhim vositalardan biri – bu moliyalashtirishdir.
Tijorat banklari kichik biznes uchun asosiy moliyaviy manba sanaladi. Ular
kreditlar ajratish, garovsiz moliyalashtirish mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish va
maxsus dasturlar orqali tadbirkorlarga yordam berish orqali bu sohaning
rivojiga hissa qo‘shadi. Ammo, haqiqat shuki, bugungi kunda ko‘plab kichik
biznes vakillari bank kreditlariga erkin kirish imkoniyatiga ega emas. Sabablari
ko‘p: yuqori foiz stavkalari, qat’iy ta’minot talablari, murakkab hujjat topshirish
jarayonlari va biznesning barqarorligini isbotlash zarurati.
Shunday bir savol tug‘iladi: tijorat banklari kichik biznesni moliyalashtirish
amaliyotini qanday takomillashtirishi mumkin? Avvalo, kredit siyosatini
moslashuvchan qilish lozim. Masalan, kredit olish jarayonida tadbirkorlarga
aniq, soddalashtirilgan tartiblar taklif etilishi kerak. Raqamli bank
xizmatlarining rivojlanishi bunga yordam berishi mumkin – onlayn kreditlash
tizimlari, tezkor moliyaviy baholash mexanizmlari kichik biznesga banklar bilan
ishlashda yengillik yaratadi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
169
Bundan tashqari, banklar tadbirkorlar bilan yaqin hamkorlik o‘rnatishi,
biznesga yo‘naltirilgan maslahat va ko‘mak xizmatlarini ko‘rsatishi lozim. Kichik
biznes vakillari uchun moliyaviy savodxonlikni oshirish, investitsiya
rejalashtirish bo‘yicha treninglar tashkil etish ham katta ahamiyatga ega.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, agar tijorat banklari kichik biznes uchun
kreditlash shartlarini yengillashtirsa, moliyaviy mahsulotlarni diversifikatsiya
qilsa va zamonaviy texnologiyalarni joriy etsa, kichik tadbirkorlik subyektlari
yanada rivojlanadi. Bu esa o‘z navbatida iqtisodiy o‘sishga, yangi ish
o‘rinlarining yaratilishiga va jamiyat farovonligining oshishiga olib keladi.
Xulosa shuki, kichik biznesning barqaror rivojlanishi bevosita tijorat
banklari bilan hamkorlikning samaradorligiga bog‘liq. Agar banklar moliyaviy
resurslardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytira olsa, kichik biznes yangi
bosqichga chiqadi. Demak, hozirgi kunda bu sohada tub islohotlar va zamonaviy
yondashuvlar zarur.
XULOSA
Kichik biznes iqtisodiyotning eng muhim bo‘g‘inlaridan biri bo‘lib, uning
rivojlanishi mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va aholi bandligining oshishiga
bevosita ta’sir qiladi. Biroq, kichik biznes subyektlari duch kelayotgan asosiy
muammolardan biri – moliyalashtirish manbalarining cheklanganligi va tijorat
banklari tomonidan kredit olish jarayonining murakkabligidir.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklari tomonidan kichik biznesni
moliyalashtirish amaliyotini takomillashtirish quyidagi yo‘nalishlarda olib
borilishi zarur:
Kreditlash mexanizmlarini soddalashtirish
– hujjatlar topshirish
tartibini yengillashtirish va tezkor moliyaviy baholash tizimlarini joriy etish.
Foiz stavkalarini maqbullashtirish va kredit risklarini
kamaytirish
– kichik biznes uchun imtiyozli kredit dasturlarini kengaytirish
hamda davlat kafolatlarini kuchaytirish.
Innovatsion moliyaviy xizmatlarni rivojlantirish
– raqamli
kreditlash, garovsiz moliyalashtirish va venchur kapital kabi zamonaviy
moliyaviy vositalardan foydalanish.
Tadbirkorlarning moliyaviy savodxonligini oshirish
– biznes
rejalashtirish, investitsiyalarni boshqarish va kredit resurslaridan samarali
foydalanish bo‘yicha maslahat xizmatlarini rivojlantirish.
Agar tijorat banklari ushbu yo‘nalishlarda faoliyat olib borsa, kichik biznes
subyektlarining moliyalashtirishga bo‘lgan ehtiyojlari samarali qondiriladi.
Natijada, kichik tadbirkorlik sektori yanada rivojlanib, mamlakat
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
170
iqtisodiyotining o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, tijorat banklari va
kichik biznes o‘rtasidagi hamkorlikni yanada takomillashtirish ham moliyaviy
tizim, ham butun iqtisodiyot uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori. “Tadbirkorlik faoliyatini
qo‘llab-quvvatlash va biznes muhitini yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida” //
Lex.uz
2.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. “Kredit siyosati va tijorat
banklari tomonidan kichik biznes subyektlarini moliyalashtirish” // www.cbu.uz
3.
Abdukarimov I. “Tijorat banklarining kreditlash siyosati va moliyaviy
xizmatlarini rivojlantirish” – Toshkent: Iqtisodiyot, 2022.
4.
Xodjayev S. “Kichik biznesni moliyalashtirish va bank tizimi” – Toshkent:
Fan, 2021.
5.
World Bank Group. “Financing Small and Medium Enterprises: Global
Challenges and Best Practices” – Washington, 2020.
6.
Mishkin F. S. “The Economics of Money, Banking, and Financial Markets” –
Pearson, 2019.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlari.
www.mf.uz
8.
Schumpeter J. A. “The Theory of Economic Development” – Harvard
University Press, 1934.
9.
Stiglitz J. “Finance and Development: The Role of Banking in Economic
Growth” – Cambridge University Press, 2018.
10.
OECD (Organization for Economic Co-operation and Development). “SME
and Entrepreneurship Financing: The Role of Banks and Alternative Financing
Sources” – 2021.
