ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
96
MEGACEPHALA (GRAMMOGNATHA) EUPHRATICA QO‘NG‘IZINING
JANUBIY OROL BO‘YI HUDUDIDAGI TARQALISHI (COLEOPTERA:
CICINDELIDAE).
Sh.R.Madireymov
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, Nukus
shinpolatmadireymov1080@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15104727
Megacephala euphratica qo‘ng‘izi Misr, Yaqin Sharq va Markaziy Osiyodagi
tarqalishi tahlil qilinib, uning pastki turlari bo‘yicha mahalliy uchrashuv joylari
keltirilgan. M. e. euphratica uchun yangi uchrashuv joylari quyidagilardir:
Turkiya (Egey sohilida Izmir-Selçuk hududi, O‘rta yer dengizi sohilida Göksu,
Seyhan/Ceyhan va Asi daryolari deltalarida), Suriya (Dayr az Zor), Saudiya
Arabistoni (Riyod va Burayda ichki hududlari). M. e. armeniaca uchun yangi
uchrashuv joyi Qozog‘iston (Aydarko‘l) va Qoraqalpog'iston(Xo'jayli) .
Eng so‘nggi bor Megacephala euphratica ning O‘rta yer dengizi va Shimoliy
Afrikadagi tarqalishi CASSOLA (1981) tomonidan qayta ko‘rib chiqilgan. Biroq,
CASSOLA ning tarqalish xaritasi ushbu e’tiborga sazovor yo‘lbars qo‘ng‘izining
ulkan arealining faqat g‘arbiy qismini (Marokash va Ispaniyadan Isroilgacha
bo‘lgan hududni) qamrab olgan. Janubiy Orol bo‘yi hududi bo‘yicha esa hech
qanday ma’lumot keltirilmagan. Ushbu tadqiqotning maqsadi – Megacephala
euphratica ning Janubiy Orol bo‘yi hududidagi tarqalishini aniqlash, mavjud
ma’lumotlarni umumlashtirish va turning ushbu hududdagi areali haqida
umumiy ma’lumot taqdim etishdir.
Subspetsifik bo‘linish bo‘yicha men WERNER (1999) tasnifiga amal
qilaman. U yaqinda Tetracha euphratica var. nigra (Horn, 1899, tip hududi:
Qohira) va Megacephala euphratica aida (Mandl, 1959, tip hududi: Jibuti)
nomzod subspeciesi bilan sinonimlashtirilganini qayd etgan. Shunga ko‘ra, M.
euphratica faqat ikki subspetsiyaga ega: O‘rta yer dengizi va Arabiston yarim
orolida tarqalgan nomzod subspetsiyasi hamda asosan Markaziy Osiyoda
uchraydigan M. e. armeniaca (Castelnau, 1834). Ushbu subspetsiyalar dorsal
ranglanishi bilan ajralib turadi: M. e. euphratica metall yashil rangda bo‘lsa, M. e.
armeniaca moviy-yashil tusga ega. Ushbu tadqiqot Janubiy Orol bo‘yi hududi
uchun Megacephala euphratica ning subspetsifik tarkibini aniqlashga qaratilgan
bo‘lib, turning aynan qaysi subspetsiyasi ushbu hududda tarqalganini aniqlash
va ularning morfologik xususiyatlarini tavsiflash muhim ilmiy vazifa hisoblanadi.
Natijalar va muhokama M. euphratica ning ikki subspetsiyasi mavjud bo‘lib,
ular quyidagicha ajratiladi: M. e. euphratica va M. e. armeniaca. Ushbu
subspetsiyalar dorsal ranglanishi bilan ajralib turadi: M. e. euphratica metall-
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
97
yashil, M. e. armeniaca esa moviy-yashil tusga ega. Janubiy Orol bo‘yi hududidan
olingan namunalar ushbu turning tarqalish doirasini kengaytirish uchun muhim
ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, turning ikkala subspetsiyasi
ham ushbu hududda uchrashi mumkinligi aniqlangan.
Ushbu tadqiqot
M. euphratica
ning Janubiy Orol bo‘yi hududidagi
tarqalishini o‘rganishga qaratilgan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, bu tur
ushbu hududda ham uchraydi va ekologik jihatdan moslashuvchan hisoblanadi.
Turning ikkala subspetsiyasi ham ushbu hududda uchrashi mumkinligi
aniqlangan bo‘lib, bu uning geografik tarqalishini kengaytirish nuqtai nazaridan
muhimdir. Tadqiqot natijalari Janubiy Orol bo‘yi hududidagi entomofauna
tarkibini aniqlash va kelajakdagi ekologik tadqiqotlar uchun muhim ahamiyatga
ega.
Kelgusida ushbu turning populyatsiya dinamikasi, yashash muhiti va
antropogen omillarga ta’siri chuqurroq o‘rganilishi zarur. Bundan tashqari,
turning genetik xilma-xilligi va ekologik moslashuvchanligi bo‘yicha qo‘shimcha
tadqiqotlar olib borish lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.ALFIERI, A. (1975): The Coleoptera of Egypt. - Mémoires de la Société
Entomologique d'Egypte 5, Cairo.
2.AL-HOUTY, W . (1989): Insect fauna of Kuwait. - University of Kuwait, 187 pp.
3.BEDEL, L. (1895-1914): Catalogue raisonné des Coléoptères du Nord de
l'Afrique (Maroc, Algérie, Tunisie et Tripolitaine) avec notes sur la faune des îles
Canaries et de Madère. - L'Abeille, 280 pp.
4.CASSOLA, F. (1981): Studi sui Cicindelidi XXXVII: Una notevole aggiunta alla
fauna di Creta: Megacephala euphratica DEJEAN (Coleoptera, Cicindelidae). -
Fragmenta Entomologica 16(1): 25-30, Roma.
5.CASSOLA, F. (1999): Studies on tiger beetles. CVII. The cicindelid fauna of
Anatolia: faunistics and biogeography (Coleoptera, Cicindelidae). -
Biogeographia 20 (Biogeografla dell'Anatolia): 229-276, Siena.
6. Duysengaliev E. S., Juginisov T. I., Isaeva S. T. Qoraqalpogʻiston Respublikasi
Cho’l Hududlari Uzun Shoxli Qoʻngʻizlarining Neoplocaederus scapularis
(Coleoptera: Cerambycidae) Bioekologik Xususiyatlari //Actual problems and
prospects of the study of the fauna. – 2024. – Т. 1. – №. 01.
7.Жугинисов т. и. и др. Қорақалпоғистонда доминант тур ксилофаг-
ҳашаротлар фенологик календари //министерство высшего и среднего
специального образования республики узбекистан каракалпакский
государственный университет имени бердаха. – с. 215
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
98
8. KORELL, A. (1988): Die Cicindeliden (Coleoptera) Anatoliens. Vorarbeiten fur
eine Faunistik nebst taxonomischen und systematischen Anmerkungen. -
Entomologica Basiliensia 12: 93- 111, Basle
