ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
94
QORAQALPOG’ISTON HUDUDIDA (COLEOPTERA:
CURCULIONIDAE) OILASI HASHAROTLARI VA ULARNING
AHAMIYATI
Sh.R.Madireymov
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, Nukus
shinpolatmadireymov1080@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15104723
Qoraqalpog’iston Respublikasi Oʻzbekistonning shimoli-g’arbiy qismida
joylashgan boʻlib, asosan choʻl va yarim choʻl hududlaridan iborat. Bu hududda
turli xil hasharotlar, jumladan,
Curculionidae
oilasiga mansub turlar uchraydi.
Curculionidae
, odatda uzunburun qoʻng’izlar deb ataladi,
Coleoptera
turkumiga
kiruvchi hasharotlar oilasidir. Ular dunyo boʻylab 6 800 ga yaqin turkum va 83
000 dan ortiq tur bilan hasharotlarning eng katta oilalaridan biri hisoblanadi.
Uzunburun qoʻng’izlar uzun rostrum (burun) bilan ajralib turadi, bu ularga
oʻsimlik toʻqimalariga kirib borish va oziqlanish imkonini beradi. Antennalari
rostrumning oʻrtasidan yoki uchidan chiqadi va koʻpincha tirsakli shaklda
boʻladi. Tananing shakli va rangi turiga qarab oʻzgaradi, lekin koʻpincha
jigarrang yoki qora rangda boʻladi.
Qoraqalpog’iston hududida
Coleoptera: Curculionidae
oilasiga mansub
turlar haqida maxsus ma’lumotlar cheklangan. Biroq, umumiy ma’lumotlarga
koʻra, bu oilaga mansub ba’zi turlar qishloq xoʻjaligi ekinlariga zarar yetkazishi
mumkin. Masalan, Sitophilus oryzae (guruch uzunburun qoʻng’izi) guruch,
bug’doy, makkajoʻxori kabi don mahsulotlariga zarar yetkazadi.
Curculionidae
oilasiga mansub ba’zi turlar qishloq xoʻjaligi ekinlariga
sezilarli zarar yetkazishi mumkin. Masalan, Sitophilus oryzae (guruch
uzunburun qoʻng’izi) guruch, bug’doy, makkajoʻxori kabi don mahsulotlariga
zarar yetkazadi. Ushbu hasharotlarning biologik xilma-xilligi va ekotizimlardagi
ahamiyatini o'rganish mintaqaning ekologik muvozanatini saqlash va qishloq
xoʻjaligi mahsulotlarining sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Qoʻng’izlarning oziqlanish turlariga koʻra ekologik guruhlari
Ekologik guruh
Tavsifi
Fitofaglar
Oʻsimliklar bilan oziqlanadi
Zoofaglar
Boshqa hasharotlar yoki hayvonlar bilan oziqlanadi
Mikofaglar
Zamburug’lar bilan oziqlanadi
Saprofaglar
Chirigan organik moddalar bilan oziqlanadi
Koprofaglar
Hayvonlarning najasi bilan oziqlanadi
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
95
1.
Monitoring
: Hasharotlarning tarqalishini kuzatish va ularning
populyatsiyasini baholash uchun muntazam monitoring o'tkazish zarur.
2.
Profilaktik choralar
: Sog’lom ekinlarni ta'minlash uchun
agrotexnik usullarni qo'llash, masalan, ekin almashinuvi va tuproqni chuqur
haydash.
3.
Kimyoviy usullar
: Zarur hollarda insektitsidlardan foydalanish,
lekin ekologik va inson salomatligiga ta’sirini hisobga olish lozim.
4.
Biologik usullar
: Hasharotlarning tabiiy dushmanlarini qo'llash
orqali ularning populyatsiyasini nazorat qilish.
Qoraqalpog’iston hududida
Coleoptera: Curculionidae
oilasiga mansub
hasharotlar haqida ma’lumotlar cheklangan boʻlib, ularning turlar tarkibi,
tarqalishi va qishloq xoʻjaligiga ta’sirini aniqlash uchun qoʻshimcha tadqiqotlar
oʻtkazish zarur. Bu esa mintaqaning ekologik muvozanatini saqlash va qishloq
xo'jaligi mahsulotlarining sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Дуйсенгалиев Е. Современное состояние насекомых вредителей в
условиях республики каракалпакстан //Форум молодых ученых. – 2021. –
№. 4 (56). – С. 128-130.
2.
Duysengaliev E. S., Juginisov T. I., Isaeva S. T. Qoraqalpogʻiston
Respublikasi Cho’l Hududlari Uzun Shoxli Qoʻngʻizlarining Neoplocaederus
scapularis (Coleoptera: Cerambycidae) Bioekologik Xususiyatlari //Actual
problems and prospects of the study of the fauna. – 2024. – Т. 1. – №. 01.
3.
Жугинисов т. и. и др. Қорақалпоғистонда доминант тур ксилофаг-
ҳашаротлар фенологик календари //министерство высшего и среднего
специального образования республики узбекистан каракалпакский
государственный университет имени бердаха. – с. 215.
4.
EZ, Dawletmuratov EZ Dawletmuratov, and Barliqbaev BR Barliqbaev BR.
"KSILOFAG-HASHAROTLARDAN
ANTROPOGEN-TRANSFORMATSION
BUYUMLARNI HIMOYALASHNING BIOLOGIK ASOSLARI." Actual problems and
prospects of the study of the fauna 1.01 (2024).
5.
Borovec R (2009) Revision of the Palaearctic supraspecific taxa of the
tribeTrachyphloeini (Coleoptera: Curculionidae: Entiminae). Klapalekiana 45: 1
97.
6.
Borovec R (2014) Study on Trachyphloeini of Oriental region (Coleoptera:
Curculionidae:Entiminae). Studies and Reports. Taxonomical Series 10 (1): 1 39.
7.
Borovec R (2021) Three new Trachyphloeosoma species from Vietnam
(Coleoptera:Curculionidae: Entiminae: Trachyphloeini). Studies and Reports.
Taxonomical Series 17(2): 219 229
