ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
76
O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM TIZIMIDAGI KAMCHILIKLAR VA
MUAMMOLAR
Nigmatov Sirojiddin Nusrat o‘g‘li
OʻzMU Iqtisodiyot fakulteti
Moliya mutaxasisligi magistranti
Umurzakova Moʻtabarxon Nodir qizi
OʻzMU “ Moliya va kredit ” kafedrasi dotsenti, PhD
E-mail: motabar.umurzaqova@mail.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.15172020
Annotatsiya:
ushbu maqolda O‘zbekiston oliy ta’lim tizimidagi kamchiliklar
va muammolar shunindek bu muammolarni hal qilish uchun qisqacha yechimlar
berilgan
Kalit so‘zlar:
Innovasion iqtisodiyot; ta'lim sifatini baholash tizimi;
raqobatbardoshlik; reytingli baholash; modernizasiya; boshqarish mexanizmi.
O‘zbekistonning oliy ta’lim tizimi, mustaqillik yillarida bir qator ijobiy
o‘zgarishlarga erishgan bo‘lsa-da, hali ham o‘ziga xos kamchiliklar va
muammolar mavjud. Oliy ta’limning moliyalashtirilishi, ta’lim sifatini oshirish,
o‘qituvchilar va talabalar uchun samarali sharoitlar yaratish, ilmiy tadqiqotlar va
amaliyotlarni yaxshilash kabi masalalar hozirgi kunda dolzarb ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim tizimining hozirgi holati, uning asosiy
kamchiliklari va muammolari, shuningdek, bu muammolarni bartaraf etish
uchun zarur bo‘lgan chora-tadbirlar ko‘rib chiqiladi.
ADABIYOTLAR SHARHI
O‘zbekiston oliy ta'lim tizimidagi kamchiliklar va muammolarni tahlil qilish
uchun mavjud bo‘lgan ilmiy manbalar quyidagi asarlarda keng yoritilgan. Ushbu
adabiyotlar oliy ta'lim tizimining moliyaviy holati, ta'lim sifatini oshirish,
innovatsion texnologiyalarni joriy etish, shuningdek, xususiy sektor ishtirokini
rivojlantirish kabi masalalarni o‘rganadi.
A. S. Gulomov xususiy sektor ishtirokini oliy ta’lim tizimida rivojlantirish
zarurligini ta’kidlaydi. U oliy ta’limga xususiy sarmoya kiritishning afzalliklari va
muammolarini ko‘rib chiqadi. Asarda xususiy sektorning oliy ta’lim tizimida
qanday rol o‘ynashi kerakligi, uning imkoniyatlari va cheklovlari yoritiladi. Bu
asar O‘zbekistonda xususiy universitetlar va ta’limning moliyaviy jihatlariga oid
keng tahlilni o‘z ichiga oladi.
M. Shuhratova asarida O‘zbekiston oliy ta’lim tizimining moliyaviy
barqarorligini oshirish uchun mavjud bo‘lgan muammolarni va ularning
yechimlarini tahlil qiladi. Asarda oliy ta’limning moliyalashtirish tizimining
kamchiliklari, davlat tomonidan taqdim etilayotgan moliyaviy yordamning etarli
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
77
emasligi, shuningdek, xususiy sektor ishtirokining pastligi haqida so‘z boradi.
Shuhratova ta’lim tizimini takomillashtirish uchun innovatsion moliyaviy
mexanizmlarni joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘zbekiston oliy ta’lim tizimidagi asosiy kamchiliklar va muammolar
quyidagi sohalarda namoyon bo‘ladi:
1.
Moliyaviy
resurslarning
etishmasligi:
Oliy
ta’limni
moliyalashtirish tizimi, ayniqsa davlat universitetlarida, kamchiliklarga ega.
Ta’limga sarmoya kiritish darajasi past bo‘lib, ko‘plab universitetlar o‘z
faoliyatini to‘liq moliyalashtira olmaydi. Bu esa ta’lim sifatining pasayishiga olib
keladi.
2.
Ta’lim sifatining pastligi:
O‘zbekistonning ba'zi oliy o‘quv
yurtlarida ta’lim sifatining pasayishi kuzatiladi. O‘qituvchilarning malakasi va
ilmiy salohiyati, o‘quv materiallari va metodologiyalar zamon talablariga javob
bermaydi.
3.
Xalqaro hamkorlikning yetishmasligi:
Xalqaro miqyosda ta’lim
tizimi bilan integratsiya qilinishi zarur. O‘zbekistonning oliy ta’lim muassasalari
ko‘plab rivojlangan davlatlardagi universitetlar bilan hamkorlikda faoliyat olib
bormaydi, bu esa ta’lim sifatini global miqyosda oshirishga to‘sqinlik qiladi.
4.
Innovatsion ta’lim texnologiyalarining yetarli darajada joriy
etilmasligi:
Internet texnologiyalari va raqamli resurslarning mavjudligi bilan
bir qatorda, zamonaviy o‘qitish metodlari va texnologiyalarini keng joriy etish
zarur.
5.
Talabalar uchun imkoniyatlarning cheklanganligi:
Talabalar o‘z
ta’limlarini ko‘pincha imtiyozli kreditlar yoki davlat grantlari asosida
moliyalashtirishlari mumkin emas. Xususiy sektor tomonidan taqdim etiladigan
stipendiyalar va boshqa moliyaviy yordamlar cheklangan.
O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida mavjud bo‘lgan kamchiliklar va
muammolarni bartaraf etish uchun quyidagi takliflar ishlab chiqildi:
1.
Moliyaviy sarmoyalarni oshirish:
Oliy ta’limni moliyalashtirish
tizimini isloh qilish, davlat va xususiy sektor o‘rtasida hamkorlikni kuchaytirish,
shuningdek, xalqaro grantlar va sarmoyalarni jalb qilish zarur.
2.
Ta’lim sifatini oshirish:
O‘qituvchilarning malakasini oshirish,
ilmiy tadqiqotlar va zamonaviy o‘qitish metodlarini joriy etish, shuningdek,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
78
universitetlar orasida raqobatni kuchaytirish ta’lim sifatining oshishiga yordam
beradi.
3.
Xalqaro hamkorlikni rivojlantirish:
Xalqaro universitetlar bilan
hamkorlikni mustahkamlash, o‘qituvchilar va talabalar uchun almashuv
dasturlarini ko‘paytirish O‘zbekiston oliy ta’limining global miqyosda tan
olinishi uchun muhimdir.
4.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish:
Ta’lim jarayonlarini
raqamlashtirish va interaktiv ta’lim platformalarini rivojlantirish zarur.
Masofaviy ta’limni yanada kengaytirish, talabalarga yanada yuqori sifatli o‘quv
materiallari taqdim etishga imkon beradi.
5.
Moliyaviy yordam va stipendiyalar tizimini yaxshilash:
Talabalar uchun kredit tizimini takomillashtirish va xususiy sektor ishtirokini
oshirish orqali ta’limni moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirish lozim.
XULOSA
O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi so‘nggi yillarda o‘zgarishlar va rivojlanishlarni
boshdan kechirgan bo‘lsa-da, hali ham bir qator kamchiliklar va muammolar
mavjud. Ushbu maqolada, O‘zbekistonning oliy ta’lim tizimidagi asosiy
kamchiliklar va muammolar, jumladan, moliyaviy resurslarning etishmasligi,
ta’lim sifatining pastligi, xususiy sektor ishtirokining cheklanganligi va xalqaro
hamkorlikning zaifligi kabi masalalar ko‘rib chiqildi.
Bundan tashqari, oliy ta’lim tizimining rivojlanishi va samarali
moliyalashtirilishi uchun zarur bo‘lgan chora-tadbirlar ham taklif etildi. Bu
chora-tadbirlar qatoriga davlat va xususiy sektor o‘rtasida hamkorlikni
kuchaytirish, moliyaviy sarmoyalarni oshirish, innovatsion texnologiyalarni
joriy etish, xalqaro miqyosda hamkorlikni rivojlantirish va ta’lim sifatini
yaxshilash kabi masalalar kiradi.
O‘zbekistonning oliy ta’lim tizimiga doir muammolarni bartaraf etish va
tizimni rivojlantirish uchun xalqaro tajribalarni o‘rganish va milliy
xususiyatlarga mos keladigan innovatsion yechimlar ishlab chiqish muhimdir.
Oliy ta’limni moliyalashtirishni optimallashtirish, ta’lim tizimini global miqyosda
raqobatbardosh qilish va yuqori malakali kadrlar tayyorlash orqali
O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishiga katta hissa qo‘shish mumkin.
Shu bilan birga, oliy ta’lim tizimi iqtisodiy rivojlanishning asosiy
omillaridan biri sifatida, kelajakda mamlakatning global miqyosdagi
raqobatbardoshligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Gulomov, A. S. (2018). Xususiy sektorda oliy ta’limga sarmoya kiritish.
O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi nashriyoti.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
79
2.
Shuhratova, M. (2015). Oliy ta'lim tizimini moliyalashtirish: muammolar
va yechimlar. Toshkent: O‘zbekiston ta’limi va iqtisodiyoti bo‘yicha ilmiy
tadqiqotlar.
3.
Anderson, P., & Turner, T. (2019). The Economics of Education: Financing
the Future. Oxford University Press.
