ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
178
ГИДРОПОНИКА УСУЛИДА ЯШИЛ МАЙСАЛАР ЕТИШТИРИШ ВА
УЛАРНИ КИМЁВИЙ ТАРКИБИ КЎРСАТКИЧЛАРИ
А.Ибадуллаева
қ.х.ф.д.(PhD), ККХАИ.,
С.Аметова
қ.х.ф.д.(PhD), ККХАИ.,
Л.Тагаева
ЎзМУ таянч докторанти
Х.Машарипова
мустақил изланувчи, ККХАИ.,
Т.Ибадуллаева
ҚДУ талабаси.,
М.Бонни
ТошДАУ талабаси.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15267890
Республикамиз
чорвачилигини
ривожлантиришда
асосий
муаммоларимиздан бири бу чорва озуқа базасининг етишмовчилигидир.
Бу борада олимлар томонидан янги инновацион технологиялардан
фойдаланиб, кўплаб илмий-тадқиқот ишлари олиб борилмоқда ва ижобий
натижаларга эришилмоқда. Бугунги кунда чорва молларини озуқа
базасини маълум даражада мустаҳкамлашда гидропоника усулида яшил
майса етиштириш ишлари кенг фойдаланилмоқда.
Биз Оролбуйи ҳудудида аҳоли хонадонларида чорва молларини озуқа
билан таъминлашда кооперация тизимини йўлга қўйиш мавзусида
лойиҳани бажариш мобайнида тадқиқотларимизда тиритикале, жавдар,
арпа, сули ва тариқ майсалари етиштирилиб уларнинг кимёвий таркибини
ўргандик. Тажрибаларимиз Корақалпоғистон Республикаси Мўйноқ
туманидаги аҳоли хонадонларида олиб борилди.
Яшил майсаларни етиштиришда куйидаги амалларни бажардик.
Барча турдаги донларни турли ёт зарарли нарсалардан (тош, шиша
қолдиги, кум-тупроқ ва.б) тозалаб, ювиб олинди ва 10-12 соат мобайнида
ивитишга
қолдирилди.
Бизни
тажрибаларимиз
уй
шароитида
гидропоника яшил майсасини қўлда суғориш ва автоматлаштирилган
ускунада
олиб
бордик.
Тажрибалар
натийжасига
кўра
автоматлаштирилган ускунада 10-12 соат ивитилган дондан майса ўниб
чиқиш жараёни тез бўлди. Бунга сабаб уларни ҳар 50 дақиқадан 8-10
сонияда суғорилиб турилди. Қўлда суғоришда эса тез-тез суғориш имкони
бўлмаганлиги сабали тўлиқ ниш чиқариши учун биз 10-12 соат давомиди
ивитилган донни кичик контейнер идишда полиэилен қопга солиб оғзи
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
179
ёпиқ ҳолда қолдирдик ва 1 сутка давомида 3 маротаба сувга солиб намлаб
турдик. Тўлик етилгач улар намлигини йуқотиб қуриб қолмаслиги учун
дастлабки уч кун мобайнида полиэтилен пленка билан устини ёпиб
қуйдик ва кунига 4 маҳал суғордик. Контейнер идишларда
қолдиришимизни сабаби агар донлар сувда кўп муддатга қолдирилса ниш
чиқармасдан шишиб, ивиб, ҳидланиш кузатилди. Тажрибада ҳар хил
донлардан фойдаланганлигимиз учун уларни ниш чиқариш муддатлари
ҳам турли вақтда етилди. Тритикале ва жавдар донлари 2 суткада, арпа ва
сули 3 суткада, тариқ дони қалин пустлоқли бўлганлиги сабали 4 суткада
ниш чиқарди ва уларни оғирлиқ кўрсаткичлари ҳам турлича бўлди 1-
жадвал.
1-жадвал.
Ниш чиқариб етилган 1 кг дондан олинган яшил майса оғирлиги
Дон турлари
1 кун
2 кун
3 кун
4 кун
5 кун
6 кун
Тритикале
1
1,46
1,76
2,64
3,12
3,50
Рожь
1
1,46
1,84
2,28
2,84
3,20
Арпа
1
1,46
1,66
2,50
2,90
3,40
Сули
1
1,34
1,58
2,40
2,82
3,12
Тариқ
1
1,34
1,70
2,26
2,54
2,72
Жадвалдан кўриш мумкин яшил майса ўстиришда биринчи куни
листларга ивитилиб ниш чиқарган 1 кг дон массаси ёйилиб чиқилди.
Иккинчи кун- тритикале 460 гр, жавдар 460 гр, арпа 460 гр, сули 340
гр, тариқ 360 гр.
Учунчи кун
- тритикале 300 гр, жавдар 380 гр, арпа 200 гр, сули 240 гр,
тариқ 360 гр.
Туртинчи кун - тритикале 880 гр, жавдар 440 гр, арпа 840 гр, сули 820
гр, тариқ 560 гр.
Бесинчи кун - тритикале 480 гр, жавдар 560 гр, арпа 400 гр, сули 420
гр, тариқ 280 гр.
Олтинчи кун - тритикале 380 гр, жавдар 360 гр, арпа 500 гр, сули 300
гр, тариқ 160 гр қушимча массага эга бўлди.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
180
1 кун. Ниш чиқариш 2 кун. илдизлаш 3 кун. илдизлаш
4 кун. ўсиш 5 кун. ўсиш 6 кун. етилиш
Биз тажрибаларимиз давомида 5 хил турдаги донлардан
етиштирилган яшил майсаларни кимёвий таркибини Тошкент шахри,
Олмазор тумани Республика ҳайвонлар касалликлари ташхиси ва озиқ-
овқат маҳсулотлари хавсизлиги Давлат маркази лабораториясида
ўргандик 2-жадвал.
2-жадвал
Етиштирлган яшил майсаларни кимёвий таркиби, %
Курсаткичлар
Яшил майсалар
Тиртикале Жавдар Арпа Сули Тариқ
Бирламчи намлик
85,91
83,33
58,48 70,53 84,36
Намлик
13,49
13,17
9,66
9,97
9,98
Умумий кул колдиғи
2,01
2,14
2,31
3,48
3,78
Хом протеинни масса улуши 14,78
13,39
14,44 16,21 13,92
Қуруқ модда буйича хом
протеинни масса улуши
17,08
15,42
15,98 18,00 15,46
Хом ёғни масса улуши
1,92
1,98
2,01
4,72
3,45
Қуруқ модда буйича хом
ёғни масса улуши
2,22
2,29
2,22
5,24
3,83
Хом клетчатка
7,27
2,14
5,40
12,84 13,45
Қуруқ модда буйича хом
клетчаткани масса улуши
8,40
2,46
5,97
14,26 14,94
Азотсиз
Экстрактив
Моддалар
60,53
67,18
66,18 52,78 55,42
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
181
Озуқа бирлиги
0,96
1,02
1,02
0,96
0,93
Алмашинувчи
энергия,
ккал/кг
3580
3804
3804 3580 3468
Кальций
0,42
0,40
0,40
0,42
0,40
Фосфор
0,34
0,36
0,36
0,34
0,36
Хулоса.
1 кг тритикале донидан ўртача 7,42 кг, жавдар-6,65 кг, арпа-
6,63 кг, сули-7,26 кг, тариқ-5 кг-дан яшил майса етиштирилди.
Гидропоника усулида яшил майса етиштиришда намлик 70%, хона
харорати 18-20-22
0
С да бўлди. Тажрибада бу кўрсаткичлар ошиб кетса
майсаларда ҳидланиш, ачиқ там пайдо бўлади, кўрсаткичлар тушиб
кетганда эса майсаларни етилиши кечикади.
Тажрибаларимизда аҳоли хонадонларида чорва моллари учун
гидропоника усулида яшил майса етиштириш ишлари ўргатилди. Аҳоли
хонадонларида чорва моллари учун яшил майсалар етиштиришнинг
афзаллик томонлари шундан иборат, авваламбор чорва молларини йил
давомида озуқа базаси билан таъминлай олишига эришилади, томорқа
ерларидан бошқа полиз экинларини етиштириш имкони яралади, чорва
молларини маҳсулдорлиги ортишига ва чорва моллари озуқасига кетадига
харажатларни
камайишига
эришилади.
Бу
эса
ўз
навбатида
республикамизда
чорва
молларидан
олинадиган
маҳсулотларни
таннархининг камайишига олиб келади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Мацерушка А.Р., Белик Н.И., Станишевская О.И. Биологическая
ценность гидропоника корма для коров//ж.Агрономия.Ветеринария и
Зоотехния. 2016, №11. стр 118.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
182
2.
Xaydarov Q., Bekmurodov F. Gidroponik usulda tayyorlangan bug`doy
maysasini
o`stirish
texnologiyasi
va
uning
kimyoviy
tarkibi.//
Jurnal.Chorvachilik va naslchilik ishi. 2021, №6, 63-64 bet.
3.
Zulfiqarov M., Mansurov E. `ozbekston Respublikasida chorva
hayvanlariga sifat va tejamkor ozuqa yetishtirish maqsadida gidroponika usuli
keng joriy etilmoqda.// Jurnal.Chorvachilik va naslchilik ishi. 2020, №2, 32 bet.
4.
Голуков А. Использование гидропонной зелени в птицеводстве и
молочном скотоводстве // Животноводство. 2022. №7-8. Стр 12.