ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
15
RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA DAVLAT BUDJETI
DAROMADLARINI BARQARORLASHTIRISHDA SOLIQ SIYOSATINI
TAKOMILLASHTIRISH YO'LLARI ISHLAB CHIQISH
Xamidov Shukrullo Nurillo o'g'li
Yunusobod tuman iqtisodiyot va moliya bo'limi bosh mutaxassis
https://doi.org/10.5281/zenodo.15347869
Annotatsiya
Raqamlashtirish jarayonlari zamonaviy iqtisodiyotni boshqarishning
muhim omiliga aylanmoqda. Ayniqsa, davlat budjeti daromadlarini
barqarorlashtirishda raqamli texnologiyalarni qo‘llash soliq siyosatini yanada
takomillashtirish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Ushbu tezisda soliq
siyosatini takomillashtirishda raqamlashtirishning o‘rni, fiskal intizomni
mustahkamlash, soliq to‘lovchilarni ro‘yxatga olish va nazorat qilishning
elektron tizimlari orqali davlat daromadlarini barqarorlashtirishga xizmat
qiluvchi mexanizmlar tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida
O‘zbekistonda soliq siyosatini raqamli yondashuvlar asosida takomillashtirish
yo‘llari tavsiya qilinadi. Mazkur tadqiqot davlat moliyaviy barqarorligini
ta'minlashga hissa qo‘shadi.
Kalit so‘zlar:
raqamlashtirish, soliq siyosati, budjet daromadlari, fiskal
barqarorlik, soliq islohoti, elektron tizimlar, soliq bazasi, fiskal monitoring,
iqtisodiy raqobat.
Abstract
Digitalization processes are becoming an important factor in modern
economic management. In particular, the use of digital technologies in
stabilizing state budget revenues creates new opportunities for further
improving tax policy. This thesis analyzes the role of digitalization in improving
tax policy, strengthening fiscal discipline, mechanisms that serve to stabilize
state revenues through electronic systems for registering and controlling
taxpayers. Also, based on international experience, ways to improve tax policy in
Uzbekistan based on digital approaches are recommended. This study
contributes to ensuring state financial stability.
Keywords:
digitalization, tax policy, budget revenues, fiscal stability, tax
reform, electronic systems, tax base, fiscal monitoring, economic competition.
Абстрактный
Процессы цифровизации становятся важным фактором управления
современной экономикой. В частности, использование цифровых
технологий для стабилизации доходов государственного бюджета создает
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
16
новые возможности для дальнейшего совершенствования налоговой
политики. В диссертации анализируется роль цифровизации в
совершенствовании налоговой политики, укреплении фискальной
дисциплины и механизмов стабилизации доходов государства
посредством электронных систем учета и контроля налогоплательщиков.
Также на основе международного опыта рекомендованы пути
совершенствования налоговой политики в Узбекистане на основе
цифровых подходов. Данное исследование способствует обеспечению
финансовой стабильности государства.
Ключевые слова:
цифровизация, налоговая политика, доходы
бюджета, фискальная устойчивость, налоговая реформа, электронные
системы, налоговая база, фискальный мониторинг, экономическая
конкуренция.
O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi davlat
boshqaruvi tizimida, xususan soliq siyosatida tub o‘zgarishlarni taqozo etmoqda.
Bugungi kunda soliq siyosatining samaradorligi davlat budjeti daromadlarining
asosiy manbai sifatida qaralmoqda. Shu nuqtai nazardan, raqamlashtirish orqali
soliq siyosatini takomillashtirish davlatning fiskal barqarorligini ta’minlashda
muhim omil hisoblanadi. Raqamli texnologiyalar yordamida soliq tizimini
boshqarish va optimallashtirish, korrupsiyani kamaytirish, soliq to‘lovchilarning
faoliyatini shaffof yuritish imkonini beradi. Soliq bazasini kengaytirish va
soliqlardan bo‘yin tovlanishini kamaytirishda elektron nazorat vositalarining
ahamiyati katta. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Davlat byudjeti
daromadlarini oshirishning asosiy yo‘li bu – soliq va bojxona tizimlarini to‘liq
raqamlashtirish, ulardagi yashirin iqtisodiyotni legallashtirish hisoblanadi.”
Ushbu yondashuv soliq siyosatini zamonaviylashtirish va davlat daromadlarini
oshirishga xizmat qiladi.
Soliq
siyosatining
raqamli
iqtisodiyotga
integratsiyalashuvi bo‘yicha bir qator mahalliy va xorijiy adabiyotlar mavjud.
Masalan, I.Abdurahmonovning “Raqamli iqtisodiyot va moliyaviy barqarorlik”
nomli asarida raqamlashtirishning iqtisodiy boshqaruvdagi o‘rni chuqur tahlil
qilingan. Muallif soliq siyosatini avtomatlashtirish orqali byudjet
daromadlarining
barqarorligini
ta’minlash
mumkinligini
ta’kidlaydi.
Shuningdek, M. Ortiqovning “Soliq tizimi va raqamli transformatsiya”
maqolasida soliq bazasini kengaytirishda raqamli monitoring tizimlari samarali
vosita sifatida ko‘rsatilgan. Mualliflar elektron to‘lov tizimlari, onlayn kassa
apparatlari va soliq auditi texnologiyalari orqali soliqlarning to‘liq yig‘ilishini
ta’minlash mumkinligini qayd etadi. Jahon bankining “Digital Tax
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
17
Administration” nomli hisobotida esa rivojlangan davlatlar tajribasi asosida
raqamlashtirish orqali fiskal nazorat kuchaytirilgani va davlat daromadlarining
oshgani statistik ma’lumotlar bilan asoslangan. O‘zbekistonda ham so‘nggi
yillarda qabul qilingan “Soliq Kodeksi” va raqamli boshqaruv konsepsiyalari
asosida soliq tizimi elektronlashtirilmoqda. Soliq to‘lovchilarni ro‘yxatga
olishning yagona elektron bazasi, onlayn hisob-kitob tizimlari joriy qilindi. Bu
esa soliqlarning o‘z vaqtida va to‘liq undirilishiga zamin yaratmoqda.
Umuman olganda, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, raqamlashtirish
orqali soliq siyosatini takomillashtirish davlat budjeti barqarorligini
ta’minlashda asosiy yo‘nalishlardan biridir. Tadqiqot davomida davlat byudjeti
daromadlarini
barqarorlashtirishga
qaratilgan
soliq
siyosatining
raqamlashtirish orqali amalga oshirilish mexanizmlari o‘rganildi. Dastlab,
O‘zbekiston Soliq qo‘mitasi tomonidan amalga oshirilgan “Soliq nazorati –
elektron shaklda” loyihasi tahlil qilindi. Bu loyiha orqali soliq to‘lovchilar
faoliyatini avtomatlashtirilgan nazoratga olish orqali noqonuniy faoliyat
aniqlanmoqda. So‘rovnomalar asosida tadqiqotda qatnashgan 50 nafar kichik va
o‘rta biznes vakillarining 72 foizi raqamli tizimlar soliq to‘lovda yengillik
yaratganini ta’kidladi. Shuningdek, tadqiqotlar soliq ma’lumotlarining
avtomatlashtirilgan tizimlar orqali tezkor va aniqligini ta’minlashini ko‘rsatdi.
Analitik tahlillar natijasida shuni aytish mumkinki, raqamli texnologiyalar
yordamida soliq siyosatini takomillashtirish, soliq bazasini kengaytirish, ijtimoiy
adolatni oshirish va davlat daromadlarining prognozini aniq belgilash imkonini
bermoqda..
Tadqiqot yakunlari asosida, O‘zbekiston uchun muhim tavsiyalar ishlab
chiqildi: soliq auditlarining avtomatik modellar asosida tashkil etilishi, sun’iy
intellekt asosidagi fiskal monitoring tizimlarini keng joriy etish va real vaqt
rejimidagi soliq tahlil platformalarini yaratish.
Xulosa:
Raqamlashtirish jarayoni davlat byudjeti daromadlarini
barqarorlashtirishda katta rol o‘ynaydi. Soliq siyosatining raqamli
texnologiyalar bilan uyg‘unlashuvi soliqlarni to‘plash samaradorligini oshiradi,
yashirin iqtisodiyotni qisqartiradi va moliyaviy intizomni mustahkamlaydi.
O‘zbekiston tajribasida soliq tizimini raqamlashtirish yo‘nalishida muhim
qadamlar qo‘yildi. Elektron hisob-kitob tizimlari, onlayn nazorat kassa
apparatlari, yagona soliq to‘lovchilar bazasi kabi tizimlar amaliyotda o‘zini
oqlamoqda. Bu jarayonni jadallashtirish orqali davlat daromadlarini oshirish
mumkin.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
18
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonov I.U. Raqamli iqtisodiyot: nazariya va amaliyot. – Toshkent:
“IQTISOD-MOLIYA”, 2021.
2.
Ortiqov M.R. Soliq siyosati va fiskal barqarorlik. – Toshkent: “Iqtisodiyot”,
2020.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksi. – Toshkent: “Adolat”, 2023.
4.
Jahon banki. Digital Tax Administration: Trends and Best Practices. –
Washington DC, 2021.
5.
Karimov B.A. Davlat moliyasini boshqarishda raqamlashtirishning o‘rni //
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy jurnali, 2022, №4.
