ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
42
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI ADAPTIV TA’LIM TIZIMLARINING
O‘QUVCHILAR INDIVIDUAL RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Kalandarov Ilyos Ibodullayevich
t.f.d., prof. - Osiyo Xalqaro Universiteti
Mansurov G‘ulomjon G‘afurovich
Osiyo Xalqaro
Universiteti MM1-TAT-24 guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15425833
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari asosida
yaratilgan adaptiv ta’lim tizimlarining o‘quvchilarning individual rivojlanishiga
qanday ta’sir ko‘rsatayotgani tahlil qilinadi. Dasturiy platformalar, o‘quvchi
profillari, differensial yondashuvlar va mashinalarni o‘rganish mexanizmlarining
natijalari statistik misollar bilan yoritiladi. O‘zbekiston ta’lim tizimiga
integratsiya qilish imkoniyatlari ham tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, adaptiv ta’lim, mashinalarni o‘rganish,
o‘quvchi modeli, individual rivojlanish, differensial yondashuv, diagnostika.
XXI asrda ta’lim tizimining raqamlashtirilishi o‘quvchilarning ehtiyojlariga
moslashuvchan, individual rivojlanishni qo‘llab-quvvatlaydigan yangi pedagogik
yondashuvlarni talab qilmoqda. Shu nuqtai nazardan,
sun’iy intellekt asosidagi
adaptiv ta’lim tizimlari
muhim o‘rin egallay boshladi. Bu tizimlar o‘quvchi
bilim darajasini doimiy tahlil qilib, unga mos topshiriqlarni taklif etadi.
2. Asosiy qism. 2.1. Adaptiv ta’lim tizimining ishlash mexanizmi.
Adaptiv tizimlar quyidagi asosiy bloklardan iborat:
O‘quvchi modeli (Learner model)
– bilim darajasi, yondashuv stili,
xatolar tarixini saqlaydi;
Dasturiy modul (Instructional model)
– bilim uzatish strategiyalarini
tanlaydi;
Moslashtirish mexanizmi (Adaptation engine)
– tahlil asosida
individual tavsiyalarni beradi.
2.2. Sun’iy intellekt vositalari
Texnologiya turi
Qo‘llanilish sohasi
Misollar
Mashinalarni o‘rganish
O‘quvchi
darajasini
bashorat qilish
Bayes tarmoqlari, Random
Forest
Natural
Language
Processing
Matnli topshiriqlarni tahlil
qilish
Grammarly,
Duolingo,
ChatGPT
Tavsiyaviy tizimlar
Mos darslik yoki mashqni
tanlash
Coursera, Knewton, Khan
Academy
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
43
2.3. O‘quvchilarning rivojlanishiga ta’siri
So‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, sun’iy
intellekt asosidagi ta’lim platformalaridan foydalangan o‘quvchilar:
27% tezroq bilim o‘zlashtirgan;
32% ko‘proq topshiriqni mustaqil bajargan;
19% yuqoriroq baholarga erishgan (World Bank, 2022).
Ko‘rsatkich
An’anaviy ta’lim SI asosidagi ta’lim Farq (%)
Bilim o‘zlashtirish darajasi
65%
82%
+17%
Mustaqil ish ko‘rsatkichi
58%
76%
+18%
Natijaviylik (yakuniy ball)
72%
85%
+13%
2.4. O‘zbekiston tajribasida imkoniyat va to‘siqlar
Imkoniyatlar:
Raqamli platformalarning ko‘payishi (my.maktab.uz, EduMarket);
Ta’limni individuallashtirishga siyosiy e’tibor;
Yoshlar raqamli savodxonligining oshishi.
To‘siqlar:
Internet infrastrukturasi pastligi (ayniqsa qishloq hududlarida);
O‘qituvchilarni tayyorlashdagi uzilishlar;
Mahalliy kontent yetishmasligi.
3. Xulosa va tavsiyalar
Sun’iy intellektga asoslangan adaptiv ta’lim texnologiyalari nafaqat
individual yondashuvni ta’minlaydi, balki o‘quvchilarning o‘z-o‘zini baholash va
mustaqil fikrlash qobiliyatini ham oshiradi. Shu sababli, O‘zbekiston ta’lim
tizimida quyidagilarni amalga oshirish tavsiya etiladi:
Adaptiv platformalarning davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishini
kuchaytirish;
O‘qituvchilarni SI vositalaridan foydalanish bo‘yicha muntazam o‘qitish;
Mahalliy ehtiyojga mos kontentlar bazasini yaratish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Anderson, J. R. (2020). Cognitive Psychology and Its Implications. New
York: Worth Publishers. [pp. 112–139]
2.
Woolf, B. P. (2015). Building Intelligent Interactive Tutors. Morgan
Kaufmann. [pp. 97–122]
3.
World Bank. (2022). Artificial Intelligence in Education: Evidence from
Pilot Projects. [https://worldbank.org/ai-education]
4.
UNESCO. (2021). AI and Education: Guidance for Policy-makers.
[https://unesdoc.unesco.org]
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
44
5.
Qodirov, I. (2023). "Sun’iy intellekt va O‘zbekiston ta’limi: real holat va
istiqbollar", Ta’lim va fan, №2, 45–51-betlar.
6.
Tashkent University of Information Technologies. (2022). AI-based
Learning Tools in Uzbek Schools — seminar materiallari.
