ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
136
KICHIK YOSHDAGI BOLALARNING AXLOQIY TARBIYASINI
SHAKLLANTIRISHDA O‘YINLI PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALARNING RO‘LI
Sobirova Bonu Matkarimovna
Urganch RANCH texnologiya Universiteti Pedagogika
mutaxassisligi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15479260
Annotatsiya:
Mazkur tezisda kichik yoshdagi bolalarning axloqiy
tarbiyasini shakllantirishda o‘yinli pedagogik texnologiyalarning ahamiyati,
ularning ta’lim-tarbiya jarayoniga ta’siri hamda pedagoglar uchun samarali
uslub sifatida qo‘llanilishi yoritilgan. Bola xayotida o’yin faoliyatining ro’li juda
kata. U bu jarayonda o’zi ro’l ijro etadi va jarayonni boshqaradi, hamda unda
liderlik qobiliyatlari nish urib boshlaydi. Ushbu tezisda turli tuman pedagogik
tavsiyalar, ilmiy va amaliy tipdagi turlitadqiqotlar olib boriladi.
Аннотация:
В диссертации подчеркивается значение игровых
педагогических технологий в формировании нравственного воспитания
детей раннего возраста, их влияние на образовательный процесс и
использование их в качестве эффективного метода в работе педагогов.
Роль игры в жизни ребенка очень важна. Он играет определенную роль в
этом процессе и руководит им, и его лидерские качества начинают
проявляться. В диссертации представлены различные педагогические
рекомендации, научные и практические исследования.
Abstract:
This thesis discusses the importance of game pedagogical
technologies in the formation of moral education of young children, their impact
on the educational process and their use as an effective method for educators.
The role of game activity in the life of a child is very large. He plays a role in this
process and manages it, and leadership skills begin to develop in it. This thesis
presents various pedagogical recommendations, various scientific and practical
studiesю
Kalit so‘zlar:
axloqiy tarbiya, o‘yinli texnologiyalar, maktabgacha ta’lim,
pedagogika, ijtimoiy kompetensiya.
Bugungi kunda bolalarning shaxs sifatida to‘laqonli shakllanishida axloqiy
tarbiya muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, maktabgacha yosh davrida bola
shaxsiyatining poydevori qo‘yiladi. Shu bois zamonaviy pedagogikada bolalarni
axloqiy jihatdan tarbiyalashda o‘yinli texnologiyalarning o‘rni alohida e’tiborni
talab qiladi. O‘yin – bolalar hayotining ajralmas bo‘lagi bo‘lib, u ta’lim-tarbiya
jarayonida kuchli vosita sifatida xizmat qiladi.. Shu jihatdan, pedagogik
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
137
jarayonda
innovatsion
yondashuvlar,
xususan
o‘yinli
pedagogik
texnologiyalarning roli tobora ortib bormoqda.
Asosiy qism
O‘yin – bolalar tarbiyasida asosiy vosita
Psixolog va pedagoglarning fikricha, o‘yin bolalar hayotining ajralmas
qismidir. Ular orqali bola nafaqat o‘yin-kulgi qiladi, balki axloqiy normalarni
o‘zlashtiradi, ijtimoiy rol va munosabatlarni o‘rganadi. Axloqiy fazilatlar –
halollik, mehr-shafqat, to‘g‘rilik, hurmat kabi qadriyatlar o‘yin orqali yanada
samarali singdiriladi.
Mashhur sovet pedagogi V. A. Suxomlinskiy “O‘yin – bu bolalikning eng
yorqin va samimiy ifodasidir. Agar biz bolada yaxshilik, mehribonlik va
halollikni tarbiyalamoqchi bo‘lsak, bu fazilatlarni o‘yin orqali singdirishimiz
kerak”, degan edi. Bu fikr o‘yin orqali axloqiy tarbiyaning samaradorligini
ta’kidlaydi.
L. S. Vygotskiy esa o‘yinning bola tafakkuri, ijtimoiy tajribasi va shaxsiy
ongining rivojida muhim omil ekanligini asoslab bergan. Unga ko‘ra, o‘yin
ijtimoiy hayotga tayyorgarlik vazifasini o‘taydi. Jumladan inson ulg’ayib,
kamolga yetar ekan u jamiyatning ajralmas bo’lagiga aylanadi. U bu dunyoni shu
qiziqarli o’yin faoliyatida anglaydi.
O‘yinli pedagogik texnologiyalar turlari
Kichik yoshdagi bolalarga mo‘ljallangan o‘yinli pedagogik texnologiyalar
quyidagilardan iborat:
Rol o‘yinlari (masalan, “do‘kondor va xaridor”, “shifokor va bemor”):
ijtimoiy rollarni o‘rganish va boshqalarga nisbatan hurmat hissini tarbiyalaydi.
Didaktik o‘yinlar: axloqiy tushunchalarni mustahkamlash uchun
foydalaniladi. Masalan, “To‘g‘ri va noto‘g‘ri”, “Yaxshi-yomon xatti-harakatlar”.
Dramatik sahna ko‘rinishlari: ertak yoki voqealar asosida sahnalashtirish
orqali bolalarda empatiya, adolat tuyg‘usi shakllanadi.
Harakatli o‘yinlar: jamoaviylik, qoida asosida harakat qilish va boshqalarga
yordam berish fazilatlarini rivojlantiradi.
Pedagogning roli
Pedagog bu jarayonda faqat kuzatuvchi emas, balki faol ishtirokchi bo‘lishi
lozim. U o‘yinlarni rejalashtirish, bolalarni to‘g‘ri yo‘naltirish, har bir o‘yin orqali
axloqiy xulq-atvorni mustahkamlashga intilishi zarur.
Pedagogning metodik yondashuvi
Pedagogik jarayonda o‘yinli texnologiyalarni to‘g‘ri tanlash, ularni
maqsadga muvofiq qo‘llash muhimdir. Z. M. Boguslavskaya ta’kidlashicha,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
138
“tarbiyaviy o‘yin faqat zavq emas, balki bolaning axloqiy kamoloti uchun muhim
ijtimoiy darsdir.”
Pedagogning asosiy vazifasi – o‘yin jarayonida bolalar o‘rtasidagi
munosabatni kuzatish, kerak bo‘lsa muvofiqlashtirish, baholash va o‘rnak
bo‘lishdir. Bu orqali bola o‘zini boshqalarning o‘rniga qo‘yishni, empatiya
qilishni o‘rganadi.
Amaliy tavsiyalar
Har bir dars yoki mashg‘ulotda kamida bitta axloqiy mazmunga ega o‘yinli
faoliyat tashkil etish.
Bolalarning yosh xususiyatlariga mos o‘yin shakllarini tanlash.
O‘yinlarda baholovchi emas, ishtirokchi va yo‘naltiruvchi sifatida
qatnashish.
Ijtimoiy holatlar asosida yaratilgan vaziyatli o‘yinlar orqali bolalarni
mustaqil axloqiy qaror qabul qilishga undash.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, o‘yinli pedagogik texnologiyalar kichik yoshdagi
bolalarning axloqiy tarbiyasida nihoyatda muhim vositadir. Ular orqali bolalar
axloqiy qadriyatlarni tabiiy va ongli ravishda o‘zlashtiradi.
O‘yinli pedagogik
texnologiyalar kichik yoshdagi bolalar axloqiy tarbiyasida eng samarali
metodlardan biridir. Ular orqali bola ijtimoiy hayotga, jamiyatga, oilaga mos
shaxs sifatida shakllanadi. V. A. Suxomlinskiy, L. S. Vygotskiy kabi buyuk
pedagoglar ta’kidlaganidek, o‘yin bola uchun hayot maktabidir. Pedagoglar esa
bu maktabning ustoz va yo‘lboshchilari bo‘lib, o‘yinlar orqali bolani yaxshilik
sari yetaklaydilar. Pedagogik faoliyatda bu texnologiyalarni to‘g‘ri va tizimli
qo‘llash bolalar shaxsining barkamol rivojlanishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Vygotskiy L. S. “Bola psixologiyasi”. – Moskva: Pedagogika, 1984.
2. Boguslavskaya Z. M. “Didaktik o‘yinlar tizimi”. – Moskva, 1990.
3. Yuldasheva D. R. “Maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiya metodikasi”. –
Toshkent: 2021.
4. Abdurahmonova M. T. “Axloqiy tarbiya asoslari”. – Samarqand: Ilm ziyo, 2020.
5. Suxomlinskiy V. A. “Yurakni bolalarga beraman”. – Toshkent: O‘qituvchi, 1980.
6. Abdulla Avloniy. “Turkiy Guliston yohud ahloq”
