ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
60
INGLIZ YOZUVCHISI VILYAM SHEKSPIR ASARLARI QAYSI
YOZUVCHILAR QO’LYOZMALARI ASOSIDA YOZILGANLIGI
MUAMMOLARI VA IKKI BUYUK MAKTAB OLIMLARNING
QARASHLARI.
Alimjonova Sabina Fazliddin qizi
Talaba
Andijon davlat chet tillari instituti.
Matqulov Hosilbek Mavlonovich
Ilmiy rahbar
https://doi.org/10.5281/zenodo.15496914
"Buyuk ajdodlarimizning boy merosi va nomlarini butun dunyoga
tarannum etadigan, barcha yurtdoshlarimiz, birinchi navbatda, siz, qadrli
farzandlarimiz uchun chinakam ziyo maskaniga, g‘urur va iftixorimiz ramziga
aylanadi, deb ishonaman"
Shavkat Mirziyoyev
Annotatsiya:
Bu maqolada buyuk ingliz yozuvchisi dramaturg Uilyam
Shekspir asarlarining asl muallifi haqidagi taxminlar ochiqlanadi.
Kalit soʻzlar:
zodagonlar protokoli, Sautgempton grafi, Gamlet
Annotation
: In this article there are some guesses about great English poet
William Shekspeare's authorship
Key words
: noble's protocol, graph of Southgempton, Hamlet
Аннотация:
В этой статье высказываются предположения об
авторстве Уильяма Шекспира.
Ключевые слова:
дворянский протокол, граф, Гамлет.
Ser Frensis Bekon, Sautgempton grafi Kristofer Marlov ( Shekspir homiysi)
va hatto qirolicha Elizabetning oʻzi ham asarlar Shekspir tomonidan
yozilganligiga shubha qilgan.Shekspirning adabiy merosi 37 ta pyesa,154 ta
sonet,2 xil sheʼr va elegiyasi "Shekspir bir emas bir necha kishi"degan xulosaga
sabab boʻldi. Hozirda bu ikkilanishlar orasidagi katta bahs Oksford va Stenford
universiteti mutaxassislari orasida kechmoqda.Oksfordliklarning fikricha, 17-
asrda yashagan Oksford grafi Edvard de Ver oʻz pyesalarini "Uilyam Shekspir "
taxallusi ostida yozgan.Stenfordliklarning taʼkidlashicha, barcha qoʻlyozmalar de
Ver emas 1964-yilda tugʻilgan, aktyor sifatida tanilgan Uilyam Shekspir
tomonidan yozilgan.Biroq hozircha hech kim oʻz fikri togʻri ekanligini isbotlovchi
aniq va yetarli dalil bilan chiqmagan. Oksfordliklarning aytishicha, Shekspir
bunday asarlarning muallifi boʻlish uchun juda kam bilimga ega edi.U oddiy
savdogar oʻgʻli boʻlib, maktabda oʻqiganligi haqida hech qanday maʼlumot
yoʻq.Uning Angliyadan tashqariga sayohat qilganligi haqida ham dalil yoʻq.U
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
61
shunchaki aktyor va koʻchmas mulk egasi ( mulk otasidan meros
qolgan)boʻlgan.Uning
oʻz
vasiyatnomasida
hech
qanday
yozuvlar
boʻlmagan.Shekspirda noyob asarlar yozish uchun tajriba boʻlishi mumkin emas
degan xulosaga kelishgan. Edvard de Ver esa yozuvchilikka koʻproq mos kelar
edi .de Ver Shekspirga qaraganda sifatli taʼlim olgan va Angliyaning zodagon
oilalari bilan muntazam aloqada boʻlgan .Yana u Shekspir asarlarida uchraydigan
muhim joylarga, jumladan; Fransiya, Shotlandiya va Italiyaga sayohat
qilgan.Edvard de Verning Injil nusxasidan uning qoʻlyozmalari koʻrib chiqilganda
nusxalarning 25 foizi Shekspir ishlari bilan mos kelgan.Oksfor mutaxassislari bu
tasodif emasligini bildirishgan. Bunga Stenfordliklarning javobi shunday boldi:-
"U kambagʻal oilaning emas balki shaharning yuqori lavozimli savdogarining
oʻgʻli edi.Shekspir Londonga 20 yoshda kelgan va u yerda aktyor hamda
dramaturg sifatida mashhurlikka va boylikka erishgan.Shekspir hayotining baʼzi
jihatlari de Ver yozgan spektakllardan koʻra koʻproq mos keladi.Masalan
"Gamlet" asari oʻzida chuqur maʼnoni va tushkunlikni tasvirlagan.Yozuvchi
voqealarni oʻz boshidan oʻtkazmagan boʻlsa bu kabi asarni yozish ilojsiz.Gamlet
1600- yilda yozilgan boʻlib aynan oʻsha yillar atrofida Shekspirning oʻgʻli 11
yoshida vafot etganligi uning bunday voqealarni oʻz boshidan oʻtkazganligidan
dalolat beradi. Oksfordliklarning xulosasi shunday ediki, de Ver oʻz muallifligini
yashirish maqsadida "Shekspir" taxallusidan Chunki osha davrlarda zodagonlar
protokolida mashhurlikka erishish va ijod qilish ta'qiqlangan edi.
Edvard de Ver Shekspir emasligining yana bir sababi quyidagi fakt bilan
izohlanadi: Graf de Ver 1604- yilda vafot etgan va aynan oʻsha yillarda Shekspir
uchun eng muvaffaqiyatli boʻlgan asarlar yozilgan.Biroq oʻz fikrida qatʼiy turgan
Stanfordlik Oksford mutaxassislari fikrini inobatga olmay asarlar de Verga
tegishli va ular bu asarlarni uning oʻlimidan soʻng nashr qilishgan degan fikrni
bildirdilar. Har ikki tomon oʻz subyektiv fikrini bayon etgan boʻlsada bahslar hali
hamon davom etmoqda.
Xulosa qilib aytsak Vilyam Shekspir ijodiga oid eng ko‘p bahs-munozaraga
sabab bo‘layotgan masalalardan biri – uning asarlari aslida kim tomonidan
yozilgani yoki qaysi yozuvchilar qo‘lyozmalari asosida yaratilgani masalasidir.
Tarixiy manbalarda Shekspirning o‘z asarlarini bevosita yozgani haqida aniq
dalillar yo‘qligi sababli bu borada turli nazariyalar ilgari surilgan. Ayniqsa, XIX
asr oxiri va XX asr boshlarida ushbu muammo ingliz adabiyoti doirasida chuqur
o‘rganila boshlandi. Ikki buyuk ilmiy maktab – Stratford maktabi va Oksford
maktabi – bu masalaga har xil yondashadi. Stratford maktabi vakillari
Shekspirning Stratford-upon-Avonda tug‘ilgan oddiy aktyor bo‘lishiga qaramay,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
62
u iste’dodli dramaturg sifatida asarlarini o‘zi yozgan degan fikrni ilgari suradi.
Ular Shekspirning hayotiy tajribasi va ijodiy uslubi asarlarida mujassam
ekanligini ta’kidlaydilar. Oksford maktabi olimlari esa Shekspir nomi ostida
boshqa mualliflar, jumladan Edvard de Ver (Oksfordning 17-grafi), Frensis
Bekon yoki Kristofer Marlo kabi yozuvchilarning qo‘lyozmalari yashiringan
degan fikrni ilgari suradi. Ularning fikricha, Shekspir nomi ijtimoiy sabablarga
ko‘ra “qalqon” sifatida ishlatilgan. O‘zbek olimlari Vilyam Shekspir asarlari
muallifligiga oid bahslarni adabiyotshunoslikda dolzarb masala sifatida e’tirof
etishadi. Ularning fikricha, Shekspir nomi ostidagi asarlarning muallifligi haqida
turli nazariyalar mavjud bo‘lsa-da, bu asarlar yuksak badiiylik va falsafiy
mazmuni bilan ajralib turadi. Ba’zi olimlar Shekspirning o‘zi yozganini asosli deb
hisoblasalar, boshqalari u zamonning ijtimoiy sharoitlarini inobatga olib,
kollektiv mualliflik ehtimolini ham ko‘rib chiqishadi. Umuman olganda, Shekspir
ijodi jahon adabiyotining bebaho merosi sifatida baholanadi. Bu masala
haligacha ochiq bo‘lib qolmoqda va zamonaviy adabiyotshunoslikda ham
dolzarbligini yo‘qotmagan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Greenblatt, Stephen. Will in the World: How Shakespeare Became
Shakespeare. W. W. Norton & Company, 2004.
2.
Shapiro, James. Contested Will: Who Wrote Shakespeare? Simon &
Schuster, 2010.
3.
Anderson, Mark. Shakespeare by Another Name. Gotham Books, 2005.
4.
Farrow, D. J. The Shakespeare Authorship Question. Oxford University
Press, 2012.
5.
Price, Diana. Shakespeare's Unorthodox Biography. Greenwood Press,
2001.
6.
Uzbek National Encyclopedia. “Shekspir.” Tashkent, 2002.
