KICHIK KORXONALARDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA ROI'SINI OSHIRISH: LOYIHA BOSHQARUVI METODOLOGIYALARI VA AMALIY MASLAHATLAR

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

123

KICHIK KORXONALARDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA ROI'SINI

OSHIRISH: LOYIHA BOSHQARUVI METODOLOGIYALARI VA

AMALIY MASLAHATLAR

Mirzaxmedov Mirzohid Mirobidovich

О‘Zbеkistоn Rеsрublikаsi Vаzirlаr Mаhkаmаsi huzuridаgi

Biznеs vа tаdbirkоrlik oliy mаktаbi magistratura bosqichi tinglovchisi

m.mirzakhmedov1960@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15515443

Annotatsiya.

Ushbu maqola kichik biznes korxonalarida raqamli

transformatsiya loyihalarining investitsiya daromadliligi (ROI)ni oshirishda
loyiha boshqaruvi metodologiyalarining rolini tahlil qiladi. Tadqiqot adabiyotlar
tahlili asosida amalga oshirilgan bo'lib, ROI o'lchash usullari, loyiha boshqaruvi
yondashuvlari va amaliy strategiyalarni o'rganadi. Natijalar shuni ko'rsatadiki,
maqsadli loyiha boshqaruvi metodologiyalari va to'g'ri ROI baholash usullari
orqali kichik korxonalar raqamli transformatsiya loyihalaridan maksimal
moliyaviy foyda olishlari mumkin.

Kalit so'zlar:

ROI, investitsiya daromadliligi, raqamli transformatsiya,

kichik biznes, loyiha boshqaruvi, moliyaviy samaradorlik

Raqamli transformatsiya zamonaviy biznes muhitida omon qolish uchun

majburiy jarayon hisoblanadi. Biroq, kichik korxonalar uchun raqamli
transformatsiya loyihalarining moliyaviy samaradorligini oshirish murakkab
vazifa bo'lib qolmoqda [1]. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, raqamli
transformatsiya loyihalarining atigi 31 foizi kutilgan daromadga erishadi va 25
foizi xarajat tejamligi maqsadlariga yetadi [2]. Bu kichik biznes korxonalari
uchun ayniqsa muhim, chunki ular cheklangan moliyaviy resurslar bilan ishlaydi
va har bir investitsiya qarorining oqibatlari katta ahamiyatga ega [3].

Loyiha boshqaruvi metodologiyalari ROI'ni oshirishda hal qiluvchi rol

o'ynaydi, chunki ular investitsiya qarorlarini to'g'ri rejalashtirish, amalga
oshirish va nazorat qilish imkonini beradi [4]. O'zbekistonda ham raqamli
transformatsiya jarayonlari faollashayotgan davrda, kichik korxonalar uchun
samarali loyiha boshqaruvi strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb masala
hisoblanadi [5]. Ushbu tadqiqot kichik biznes korxonalarida raqamli
transformatsiya ROI'sini oshirish uchun amaliy yondashuvlarni taklif etadi.

Asosiy qism.

ROI o'lchash va baholash kichik korxonalarda raqamli

transformatsiyaning moliyaviy samaradorligini aniqlashning asosiy vositasi
hisoblanadi. ROI hisoblab chiqish formulasi oddiy ko'rinishda quyidagicha: ROI
= (Foyda - Xarajatlar) / Xarajatlar x 100% [1]. Biroq, raqamli transformatsiya
kontekstida bu hisobni amalga oshirish murakkab jarayon, chunki foyda va

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

124

xarajatlarni aniqlash ko'p jihatlarni hisobga olishni talab qiladi. Xarajatlarga
dastlabki texnik vositalar, dasturiy ta'minot, xodimlarni o'qitish, konsalting
xizmatlari va davomiy texnik yordam xarajatlari kiradi [2].

Loyiha boshqaruvi yondashuvi ROI'ni oshirishda bir necha asosiy

strategiyalarni taklif etadi. Birinchidan, loyiha maqsadlarini aniq belgilash va
ularni biznes maqsadlari bilan bog'lash zarur [3]. Maqsadsiz raqamli
transformatsiya loyihalari kutilgan natijalarni bermaydi. Kichik korxonalar
uchun eng samarali yondashuv - daromadni oshirish, xarajatlarni kamaytirish
yoki mijozlar qoniqishini yaxshilash kabi aniq o'lchanishi mumkin bo'lgan
maqsadlarni qo'yish.

Ikkinchidan, bosqichma-bosqich amalga oshirish strategiyasi ROI'ni

sezilarli darajada oshirishi mumkin. Katta loyihalarni kichik, boshqariladigan
qismlarga bo'lish xatarlarni kamaytiradi va har bir bosqichda qaytish natijalarini
baholash imkonini beradi [5]. O'zbekistonda amalga oshirilayotgan raqamli
transformatsiya loyihalari tajribasi shuni ko'rsatadiki, bosqichma-bosqich
yondashuv moliyaviy samaradorlikni 40-50 foizgacha oshirishi mumkin [6].

ROI'ni to'g'ri o'lchash uchun PwC tomonidan taklif etilgan oltita asosiy soha

bo'yicha baholash kerak: mijozlar, xodimlar, biznes operatsiyalari, xavfsizlik,
infratuzilma hamda innovatsiya va buzuq texnologiyalar [7]. Kichik korxonalar
uchun eng muhim ko'rsatkichlar qatoriga operatsion samaradorlik, mijozlar
qoniqishi va xarajat tejamkorlik kiradi. Masalan, avtomatlashtirish loyihalari
odatda operatsion xarajatlarni 20-30 foizgacha kamaytiradi va bu bevosita
ROI'ga ijobiy ta'sir ko'rsatadi [1].

Loyiha boshqaruvida ROI'ni oshirishning muhim jihati - vaqt omilini

hisobga olish. Raqamli transformatsiya loyihalari qisqa muddatda (3-6 oy) va
uzoq muddatda (18-36 oy) turli natijalar beradi [8]. Qisqa muddatli natijalar
asosan operatsion samaradorlik oshishi bilan bog'liq, uzoq muddatli natijalar
esa yangi bozor imkoniyatlari va strategik afzalliklarni o'z ichiga oladi. Kichik
korxonalar uchun qisqa muddatli natijalarni olish muhim, chunki bu likvidlik va
keyingi bosqichlar uchun moliyaviy manbalarni ta'minlaydi.

Texnologiya tanlovi ROI'ga bevosita ta'sir qiladi. Arzon texnologik

yechimlar tanlash har doim ham optimal emas, chunki uzoq muddatda
operatsion xarajatlar ortishi mumkin. Kichik korxonalar uchun cloud-based
yechimlar ko'pincha eng samarali variant hisoblanadi, chunki ular katta
dastlabki investitsiyalar talab qilmaydi va masshtablash imkoniyati beradi. SaaS
(Software as a Service) modellari ham ROI'ni oshirishda samarali, chunki ular
dastlabki xarajatlarni kamaytiradi va texnik yordam xarajatlarini pasaytiradi.

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

125

Xodimlarni jalb etish va o'qitish ROI'ni oshirishning muhim komponenti

hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, xodimlar qarshiligi raqamli
transformatsiya loyihalarining muvaffaqiyatsizligiga olib keladigan asosiy
omillardan biridir. Loyiha boshqaruvi yondashuvi o'zgarishlar boshqaruvi
strategiyasini qo'llashni talab qiladi, bu esa xodimlarni loyiha boshidanoq jalb
etish, ularni o'qitish va motivatsiya qilishni o'z ichiga oladi. O'zbekiston
tajribasida raqamli texnologiyalarni joriy etishda xodimlarni o'qitishga
investitsiya qilgan korxonalar ROI'ni 25-30 foizgacha oshirgan [7].

Ma'lumotlar boshqaruvi va tahlili ROI'ni oshirishning zamonaviy usuli

hisoblanadi.

Raqamli

transformatsiya

jarayonida

hosil

bo'ladigan

ma'lumotlardan to'g'ri foydalanish yangi biznes imkoniyatlarini yaratadi va
qaror qabul qilish jarayonini yaxshilaydi [8]. Kichik korxonalar uchun oddiy
analytics vositalari ham katta foyda keltirishi mumkin, masalan, mijozlar xatti-
harakatlari tahlili, sotuvlar prognozlari va operatsion ko'rsatkichlar monitoringi.

Xulosa.

Kichik korxonalarda raqamli transformatsiya ROI'sini oshirish

uchun kompleks yondashuv zarur. Loyiha boshqaruvi metodologiyalari bu
jarayonning barcha bosqichlarida samarali vositalar taklif etadi: aniq maqsadlar
qo'yish, bosqichma-bosqich amalga oshirish, to'g'ri texnologiya tanlash va
xodimlarni jalb etish. ROI'ni to'g'ri o'lchash va baholash uchun keng qamrovli
yondashuv qo'llash kerak, bu nafaqat moliyaviy ko'rsatkichlarni, balki
operatsion samaradorlik, mijozlar qoniqishi va strategik pozitsiyani ham
hisobga oladi.

Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, samarali loyiha boshqaruvi orqali

kichik korxonalar raqamli transformatsiya loyihalarining ROI'sini 40-50
foizgacha oshirishlari mumkin. Bu natijaga erishish uchun bosqichma-bosqich
yondashuv, cloud-based yechimlardan foydalanish, xodimlarni o'qitish va
ma'lumotlar tahlilidan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Kelajakda sun'iy
intellekt va mashina o'rganish texnologiyalarining rivojlanishi kichik korxonalar
uchun yangi ROI oshirish imkoniyatlarini yaratadi.

Adabiyotlar ro'yxati:

1.

TechTarget. (2024). 9 Tips to Measure and Improve Digital

Transformation

ROI.

Available

at:

https://www.techtarget.com/searchcio/tip/How-to-measure-and-improve-
digital-transformation-ROI
2.

Artikova, Sh.I., Rakhmanov, F.Z., Muhammadiev, I.S. (2022). Raqamli

iqtisodiyot sharoitida xizmat ko'rsatish korxonalari faoliyati [Activities of
service

enterprises

in

the

digital

economy].

CyberLeninka.

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

126

https://cyberleninka.ru/article/n/ra-amli-i-tisodiyot-sharoitida-hizmat-k-
rsatish-korhonalari-faoliyati
3.

Sultanboyev, U.Kh. (2023). Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitlarida

kichik biznes sub'yektlariga bank xizmatlari doirasini kengaytirish [Expanding
the scope of banking services to small business entities in the context of
digitalization of the economy]. In "Moliya bozorini rivojlantirishning ustuvor
yo'nalishlari, zamonaviy tendensiyalari va istiqbollari" (pp. 245-250). Toshkent.
https://www.researchgate.net/publication/370939907
4.

Jaloliddinov, N.H. (2023). Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sektorining

iqtisodiy rivojlanishga ta'siri [The impact of small business and private
entrepreneurship sector on economic development]. In "O'zbekiston
iqtisodiyotini rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari" (pp. 134-140).
Toshkent: TDIU. https://www.researchgate.net/publication/370939907
5.

Xabar.uz. (2023). Raqamli transformatsiya - O'zbekiston va Rossiya uchun

yangi voqelik. Available at: https://www.xabar.uz/texnologiya/raqamli-
transformaciya-ozbekiston
6.

Nihol.uz. (2024). Raqamli transformatsiya rivojlanishning yangi vektori

sifatida. Available at: http://nihol.uz/uz/news/797/
7.

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2021). "Banklar va riteyl:

raqamli transformatsiya va o'zaro hamkorlik" mavzusidagi halqaro PLAS-forum.
Available at: https://cbu.uz/oz/press_center/news/503607/
8.

Lex.uz. (2023). Raqamli xizmatlar qamrovi va sifatini oshirish hamda soha,

tarmoq va hududlarni raqamli transformatsiya qilish chora-tadbirlari to'g'risida.
Available at: https://lex.uz/uz/docs/6472548