ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
73
ГЕММОРРАГИК ИНСУЛЬТЛАРДА БУЙРАК УСТИ БЕЗИ ПЎСТЛОҚ
ҚАВАТИДАГИ ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР
Эргашев О.О.
Фарғона шахар 1-сон шифохонаси невропатолог
ergashevabid1@gmail.com Фарғона шахар
Муйдинов Ж.И.
Фаргона жамоат саломатлик ииниститути. Паталогик анатомияси
кафедраси, т,ф,д,. доцент
eshbayev0302@mail.ru Фаргона шахар
https://doi.org/10.5281/zenodo.15500944
Аннатация
.
Цереброваскуляр
касалликларни
ривожланишида
гипертония касаллиги ва магистрал қон томирларда атеросклероз
жараёнининг турли босқичлари ривожланиши натижасида юзага келади.
Бу жараён сурункали бўлиб, буйрак усти бези пўстлоқ қавати коптокчали
сохасининг хажман кичрайиши, коптокчалар таркибидаги секретларни
камайиши хисобига юза берса, тутамли қавати хужайраларида липидли
киртмаларни кескин кўпайиши, оралиқда қон томирларнинг массив
тўлақонлиги ва оралиқ шишларнинг ривожланиши натижасида
дистрофик ва некробиотик ўзгариш-лар ривожланиши аниқланди. Айнан,
тутамли соха қон томирларининг тўлақонлиги, оралиқ шишиларнинг
ривожланиши натижасида спангиоцит-лардаги секретларни димланиши
ва ёғли дистрофия манзарасини эслатувчи морфологик ўзгаришларнинг
натижасида спонгиоцитлар некрози юзага келганлиги аниқланади.
Тўрсимон қаватда эса, оралиқ шишлар ва тўлақонлик оқибатида диапедез
қон қуйилишлар юзага келганли аниқланди.
Калит сўзлар:
цереброваскуляр касалликлар, гипертония, геморрагик
инсульт, атеросклероз, некроз, вон қуйилиши.
Муаммонинг долзарблиги:
Дунё ахолиси орасида цереброваскуляр
касалликлар сабабли, юзага келган ўлим кўрстаичи бўйича, геморрагик
инсультлардан жами ўлимларнинг 6-11% ни ташкил этиб, 2020 йилда
БССТ томонидан эътироф этилган. Асосий контингенти бўйича фон
касаллигида атеросклерозни турли хил кўринишидаги касаликларни
бўлиши ўртача, 50ёшдан ошганларнинг 26% да учраса, 60ёшдан
ошганларнинг ўртача 43%да атеросклерознинг турли локализацияси
учраб, асосий ўлим кўрсаткичида, ЮИК билн хасталанганларнинг 76% да
ўткир миокард инфаркти сабабли ўлим кузатилса, 11-17% да
инсультларни турли хил клиник морфологик шакллари бўлиб, ўртача 13%
аҳолининг геморрагик инсультдан ўлим кўрстаичи бўйича дунёда 3 нчи
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
74
ўринда туриши билан эътироф этилган. 2021 йилда ковид 19
пандемиясмидан кейинги даврда, барча ноинфекцион соматик
касалликларни оғирлашиши жумладан цереброваскуляр касалликлардан
ўлим кўрсаткичи бўйича, АҚШ ва Европа давлатларида жами 29млн инсон
геморрагик инсультдан вафот этган бўлса, Россия федерацияси ва МДХ
давлатларида ушбу кўрстаич ўртача 4,9 млн ташкил этган. Геморрагик
инсульт билан дунё ахолиси орасида энг кўп вафот этадиган контингент
жанубий Осиё давлатлари бўлиб, ахолисининг 40% да юзага келган
ўлимда асосан бош мия томирлари цереброваскуляр касалликлари
ташкил этиб, ривожланаётган давлатларда 1990 йилдан 2010 йилгачам
бўлган муддатда 10% га ошган бўлса, хозирги даврда ушбу кўрстаич 6%
кўрсатич билан 2020 йилда қайд этилган.
Хозирги пайтда Россия федерациясида хар йилига 400 мингдан
ортиқ янги ҳолат аниқланиб, ушбу холат бўйича, ўлим кўрсаткичи
31,8%ни ташкил этса, Ўрта Осиё давлатларида хар йилига ўртача 270
мингдан ортиқ холат аниқланиб, ўлим кўрсаткичи бўйича, 41,16%ни
ташкил этиб, ушбу давлатларда гиперкалорияли овқатлар, хайвон ёғи ўп
истемол қилинадиган ва буғдойли ўсимликларни кўп истемол қиладиган
давлатлар руйхатига киради.
Тадқиқот мақсади:
Геморрагик инсультдан вафот этган беморлар
буйрак усти бези пўстлоқ қавати патоморфологик хос жиҳатларини
ўрганишдан иборатдир.
Тадқиқот натижалари ва уларнинг муҳокамаси:
цереброваскуляр
касалликларнинг оғир асоратларидан бўлган геморрагик инсультларда
буйрак усти бези пўстлоқ қавати коптокча сохасидаги майда хромофоб
хужайраларда аксарият, ёғли киритмалар бой бўлган, коптокчалар
атрофида нотекис тўлақонлик, эпителий хужайраларида хромофобб
киритималарнинг кўплиги, ЦВКларда симпатоадренал тизимнинг
қўзғалиши ва пўстлоқ қават коптокча сохаси хромофоб эпителийларида
альдостерон, кортикостерон, дезоксикор-тикостеронлар синтези ва
гиперпродукциясини кўрсатади. Натижада, морфофункционал зўриққан
хужайраларда дистрофик ва некробиотик ўзгаришларнинг кучайиши
жараённи давомийлигини белгилашда мухим ахамият касб этади. айни
келтирилган морфологик ўзгаришлар ўртача 1-3 соатлик даврга хос бўлиб,
ЦВК ларидан кейинги 12-24 соат ичида буйрак усти безининг барча
соҳаларида некробиоз жараёни некрозга ўтиш ва макроскопик жихатдан
илвиллаган тўқима консистенцияси шаклланиши билан намоён бўлади.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
75
Тутамли соҳасида хам юқоридаги ўзгаришларга монанд равишда нотекис
тўлақонлик, тутамлар оралиғида майда калибрли томирлар ва
капиллярларда эритростаз ўчоқлари, оралиқ шишлар ва плазматик бўккан
сохалар аниқланади. Аксарият хромофобб хужайралар цитоплазмасида
ёғли киритмалар ва бир хил катталикдаги базофил бўялган ядролардан
иборат хужайралар аниқланади. Тутамлар оралиғи нотекис йўналишда
бўлиб,
плазматик
бўкиш
хисобига
гистиоархитектоникада
хужайраларнинг жойланиш траекторияси кескин ўзгарганлиги билан
характерланади. Шу билан бирга, 200х кўриш майдонида ўртача 15-20 та
некрозга учраган хромофобб хужайралар аниқланади. Некрозга учраган
ва шикастланган тўқима сохаларида такомил топаётган лимфоцитлар
инфильтрацияси аниқланади.
Хулоса, демак, ЦВК ларда ривожланган геморрагик инсультларда
буйрак усти безидаги асосий ўзгаришлар, пўстлоқ қаватда тўлақонлик ва
оралиқ шишилар, дистрофик ва некробиотик ўзгаришларга учрган
коптокчали сохасида қайтмас ўзгаришларга учраши, мағиз қаватида
массив диапедез қон қуйилиши, эндокриноцитларни хам қайтмас
даражада некрозга учраши оқибатида, ўлим кўрстаичларни юқори
даражада сақланиши ва бемор ахволини кескин оғирлашиши олиб келиб,
танотогенез механизмида буйрак усти безининг адаптацияга қайтмас
жараёнлар билан жавоб бериши натижасида юзага келиши исботланди
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Неттер, Ф. Атлас анатомии человека, 4-е изд Ф.Неттер. М.ГЭОТАР-
Медиа, 2007. - 624 с.
2.
Новосельцев, C. B. Введение в остеопатию. Мягкотканые и суставные
техники (2-е изд. ) СПб. : ООО «Издательство Фолиант», 2009. - 320 с.
3.
Новосельцев, C. B. Крестец. Анатомо-функциональные взаимосвязи и
роли в биомеханике тела человека Мануальная терапия. 2008. - № 3 (31). -
С.
4.
Даней БТ, Аман ЗС, Кроб ЖЖ. Утилизатион оф Транстибиал
cентрализатион сутуре бест минимизес эхтрусион анд ресторес
тибиофеморал cонтаcт мечаниcс фор анатомиc медиал менисcал роот
репаирс ин а cадавериc модел. Ам Ж Спортс Мед. 2019 Жун;47(7):1591-
1600.
5.
Фонг ФЖЙ, Онг БWЛ, Лее ЙҲД. Медиал менисcал эхтрусион ин
патиентс wитҳ медиал менисcус роот теарс: а сйстематиc ревиеw анд мета-
аналйсис. Ортҳоп Ж Спортс Мед. 2023 Мар 6;11(3):
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
76
6.
Mameri ES, Dasari SP, Fortier LM, Verdejo FG, Gursoy S, Yanke AB, et al.
Review of meniscus anatomy and biomechanics. //Curr Rev Musculoskelet Med.
2022;15(5):323–35.
7.
Adams BG, Houston MN, Cameron KL. The epidemiology of meniscus
injury. //Sports Med Arthrosc Rev. 2021;29(3):e24–33.
8.
Cullen KA, Hall MJ, Golosinskiy A. Ambulatory surgery in the United States,
2006. Natl Health Stat Report. 2009;11:1–25.