ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
26
TISH FLYUOROZI VA UNI OLDINI OLISH USULLARI TO’GRISIDA
QARASHLAR
Xolmo'minov Nurali Nafas o'g'li
Mahmudov G'ulom Alisherovich
Samarqand Zarmed universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15533699
Annotatsiya
Flyuoroz - bu organizmda ftorning ortiqcha miqdori tufayli yuzaga
keladigan tish kasalligi. Ftor elementining ma’lum miqdori organizm uchun juda
zarur. Ftor organizmga oziq-ovqat bilan ko'pincha suv bilan kiradi. Agar
organizmda yetarli darajada ftor bo'lmasa, suyak to'qimasi va tish emalida
o’zgarishlar paydo bo'ladi. Ammo ftorning ortiqcha miqdori ham organizmda
qator o’zgarishlarni keltirib chiqaradi. Ftorning o'ta to'yinganligi bilan flyuoroz
paydo bo'ladi. Kasallikning birinchi belgisi - emal rangining o'zgarishi. Tishlarda
oq dog'lar paydo bo'ladi, ular asta-sekin kattalashib, jigarrang tusga kiradi.
Ammo tishlardagi flyuoroz nafaqat kosmetik muammodir. Bu dog'lar emal
qavatining yupqalashganini va hattoki yo’qotilishini ko'rsatadi. O'z vaqtida
davolanmasa, bu tishlarning yo'qolishiga olib keladi.
Flyuoroz bir nechta tishlarda paydo bo'lishi mumkin. Patologiya bir nechta
qismlarda yoki butun tish tojini qamrab olishi mumkin. Va eng muhimi, ushbu
kasallik bilan kasallangan bemorlarning katta foizi 4-6 yoshli bolalardir. Tish
shakllanishining ushbu bosqichida flyuoroz tuzatib bo'lmaydigan oqibatlarga
olib kelishi mumkin.
Kalit so’zlar:
Flyuoroz, ftor, remineralizatsiyalovchi terapiya.
Mavzuning dolzarbligi:
Flyuoroz tarqalishi va tibbiy ijtimoiy ahamiyatiga
ko’ra stomatologiyaning muhim muammolaridan biri hisoblanadi. Tish flyuorozi
deganda tish shakllanish davrida ftor birikmalarini haddan tashqari ko’p
iste’mol qilish natijasida yuzaga keladigan kasallik tushuniladi, bu emalning
buzilishi bilan birga bo’rsimon va pigmentli dog’lar paydo bo’lishi bilan
tavsiflanadi. Ichimlik suvi tarkibidagi ftor konsentratsiyasining oshishi bilan
nafaqat aholi orasida flyuorozning tarqalishi, balki tishlarning qattiq
to’qimalariga zarar yetkazish darajasi ham oshadi. Bugungi kunga kelib
ma’lumki ftoridlarning ko’payishi shakllanayotgan emalga toksik ta’sir
ko’rsatishi mumkin. Ftorning shakllanayotgan emalga ta’siri xilma-xildir,
birinchi navbatda emalning oqsil matritsasi, oqsil va mineral komponentlar
o'rtasidagi bog’liqlik buzilishiga yordam beradigan fermentativ jarayonlarning
o’zgarishidan iborat. Ortiqcha miqdordagi ftorni uzoq muddat iste’mol qilish
fosfataza faolligini oshiradi, bu esa emalning mineralizatsiya jarayoniga salbiy
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
27
ta’sir qiladi. Tish flyuorozini davolashga nisbatan savollarni yechimi hali
to’laligicha bartaraf etilmagan.
Flyuoroz paytida emal demineralizatsiyasi sodir bo’lganligi sababli
remineralizatsiya terapiyasini o’tkazish talab etiladi. Terapiya o’tkazishni
tanlash flyuorozni shakllariga bog’liq. Remineralizatsiyalovchi terapiya
kompleks davolashga kiritiladi yoki mustaqul ravishda olib boriladi. Mahalliy
remineralizatsiyalovchi terapiyaning turli xil metodlari mavjud. Birinchidan –
elektroforez, ultrafonoforez apparatlari yordamida tish qattiq to’qimasiga dori
preparatlarini kiritish usuli. Ikkinchidan - passiv diffuziyaga asoslangan usullar
gellar, eritmalarni alohida qo’llash va boshqalar. Dunyo bo’yicha ushbu
patalogiyaning soni doimiy o’sib bormoqda.
Tadqiqot maqsadi:
Bolalarda tish flyuorozini davolash va ikkilamchi
profilaktikasini amalga oshirishning mavjud usullar samaradorligini qiyosiy
tahlil qilish va yangicha usulini ishlab chiqish. Davolash samaradorligini
oshirish va optimallashtirish.
Materiallar va tadqiqot usullari:
Chiroqchi tumanida yashovchi turli
yosh toifasidagi 30 nafar bolalar tadqiqot uchun tanlab olinadi. Mazkur
hududdagi ichimlik suvidagi ftoridlar miqdori aniqlanadi.
Tadqiqot usullari:
1.Emal rezistentlik testi (TER)
2.KPU testi, gigienik indekslar
3.Foto hisobotlar .
4.Laborator tekshiruv usullari (umumiy qon tahlili, biokimyoviy qon
tahlili,
immunologik tekshiruvlar).
5.Klinik tekshiruv usullari.
66.Statistik tadqiqot usullari.
Xulosa:
Organizmning ftorni qabul qilish xususiyati hammada har xil.
Tarkibida ftorning konsentratsiyasi yuqori bir xil suv manbasidan bir xil
miqdordagi ftorni iste’mol qilgan organizmning hammasida ham flyuoroz
uchramaydi. Bundan tashqari endemik bo’lmagan hududda yashagan kishilarda
ham flyuoroz uchrab turadi. Flyuorozning bu shakllarini qiyosiy tahlil qilish,
bizning fikrimizcha, katta ilmiy qiziqish uyg’otadi.
Adabiyotlar:
1.
Авраамова, О.Г. Проблемы и перспективы школьной стоматологии
2.
Акулович, А.В. Отбеливание зубов: чего мы боимся? / А.В. Акулович
О.Г. Манашерова // Профилактика сегодня. – 2008. – №8. – С.14-20.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
28
3.
Алимский, А.В. Показатели пораженности кариесом и флюорозом
зубов школьников, родившихся и постоянно проживающих в разных по
уровню содержания фтора в питьевой воде регионах Азербайджана / А.В.
Алимский, Р. К. Алиева // Стоматология. –2000. – №2. – С. 40-42.
4.
России / О. Г.Авраамова // Труды XI съезда Стоматологической
ассоциации и VIII съезда стоматологов России. – Москва, 2006. – С.162-166.
5.
Азимов, Г.Ф. Пути оптимизации индивидуальной гигиены полости
рта: автореферат дис. канд. мед. наук: 14.01.14 / Г.Ф. Азимов. – Казань,
2011. –26 с.
6.
Анохина, А.С. Функционально-метаболические нарушения и
компенсаторные механизмы при хронической интоксикации: эксперим.
исслед. : дис. … канд. мед.наук / А.С. Анохина. – Новосибирск, 2006. – 138 с.
