ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
180
BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDAGI INQIROZLAR VA ULARNI
BARTARAF ETISH USULLARI
Muhammadiyeva Хadicha Karamatovna
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti
“Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi” kafedrasi dotsenti
Jabborova Marjona Rustam qizi
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti
Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 3-boshqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15561237
Annotatsiya.
Ushbu maqola ta'lim jarayonida
boshlang'ich sinf
o'quvchilaridagi
inqirozlar va ularning ota-onalari duch keladigan
qiyinchiliklarni o'rganishga bag'ishlangan. Shuningdek, maqolada inqirozni
boshdan kechirayotgan bolalarning hissiy holatini tiklash uchun xavfsiz hissiy
muhitni yaratish zarurati, shuningdek, ota-onalari va yaqinlarining sezilarli
ta'siri muhokama qilingan.
Kalit so‘zlar
:
boshlang'ich
ta'lim,
boshlang'ich sinf o'quvchisi,
o‘qituvchi,
ota-ona, hissiy holat, inqiroz, qiyinchilik, individual yondashuv, xavfsiz hissiy
muhit, o'yin, ijodiy faoliyat, tarbiyaviy ta’sir, qo’llab-quvvatlash
Аннотация.
Данная статья посвящена изучению кризисов у учащихся
начальной школы в процессе обучения и трудностям, с которыми
сталкиваются их родители. В статье также обсуждается необходимость
создания безопасной эмоциональной среды для эмоционального
восстановления детей, переживающих кризисы, а также значимое влияние
родителей и близких.
Ключевые слова:
начальное образование, младший школьник,
учитель, родитель, эмоциональное состояние, кризис, трудность,
индивидуальный подход, безопасная эмоциональная среда, игра,
творческая деятельность, воспитательное воздействие, поддержка.
Abstract.
This article is devoted to the study of crises in primary school
students during the learning process and the difficulties their parents face. The
article also discusses the need to create a safe emotional environment for the
emotional recovery of children experiencing crises, as well as the significant
influence of parents and loved ones.
Keywords:
primary education, primary school student, teacher, parent,
emotional state, crisis, difficulty, individual approach, safe emotional
environment, game, creative activity, educational influence, support.
Bolalik inqirozlari
boshlang'ich sinf o'quvchilari
va ularning ota-onalari
duch keladigan qiyinchiliklarni anglatadi. Kichik maktab yoshidagi bolalar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
181
rivojlanishning bir necha bosqichlaridan o'tadilar, ularning har biri muayyan
qiyinchiliklar va ularning hayotidagi o'zgarishlar bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
Ushbu inqirozlar alohida e'tibor va yuzaga keladigan muammolarni engishga
yordam beradigan usullardan foydalanishni talab qiladi.
Birinchidan, xavfsiz hissiy muhitni yaratish muhimdir. Inqirozni boshdan
kechirayotgan
boshlang'ich sinf o'quvchilari
ko'pincha ichki ishonchsizlik va
xavotirni his qilishadi. Ota-onalar va yaqinlaringizning yordami ularning hissiy
holatini tiklashga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. O'z tajribalarida o'zini
yolg'iz his qilmasligiga ishonch hosil qilish uchun paydo bo'lgan muammolarni
ochiq muhokama qilish, savollar berish va bolaning his-tuyg'ulari bilan qiziqish
kerak. Kattalarning hissiy mavjudligi bolalarga o'z his-tuyg'ularini va fikrlarini
ifoda etish imkonini beradi va ularning ichki ziddiyatlarini tushunishni
osonlashtiradi.
Boshlang'ich sinf o'quvchilari
dagi inqirozlarni bartaraf etishning muhim
jihatlaridan biri bu o'yinlar va ijodiy faoliyatdan foydalanishdir. O'yin orqali
kichik maktab yoshidagi bolalar aytish qiyin bo'lgan narsalarni so'z bilan
ifodalashlari mumkin. Ular duch kelgan vaziyatlarni taqlid qilish ularga o'z his-
tuyg'ularini anglash va ular bilan qanday kurashishni tushunishga yordam
beradi.
Ijodiy faoliyat hissiyotlarni ifodalash va keskinlikni kamaytirish vositasi
bo'lib xizmat qilishi mumkin. Bunday faoliyat turlari, shuningdek, tasavvurni
rivojlantiradi, bolaga turli nuqtai nazarlar va yuzaga keladigan muammolarni hal
qilish usullarini ko'rish imkonini beradi.
Shuningdek, kichik maktab yoshidagi bolalarning vaqtini, ayniqsa inqiroz
davrida tuzilishga ehtiyoj bor. Aniq kun tartibi barqarorlik va bashorat qilish
hissini yaratishga yordam beradi, bu hissiy qulaylik uchun muhimdir. Ta'lim
elementlarini kundalik faoliyatga kiritish
boshlang'ich sinf o'quvchil
ariga
nafaqat o'zlarini salbiy his-tuyg'ulardan chalg'itishga, balki muayyan
ko'nikmalarni rivojlantirishga e'tibor berishga imkon beradi. Bu jismoniy
madaniyat mashg'ulotlari, musiqa darslari, sevimli mashg'ulotlari yoki ijtimoiy
ko'nikmalar va o'zini namoyon qilishga yordam beradigan ta'lim dasturlarini o'z
ichiga olishi mumkin.
Inqirozlarni bartaraf etish usullaridan biri
boshlang'ich sinf o'quvchilari
ni
ota-onalari bilan birgalikdagi faoliyatga jalb qilishdir. Birgalikda vaqt o'tkazish
aloqalarni o'rnatish, ishonchni oshirish va o'zaro tushunishni yaxshilashga
yordam beradi. Bu birga sayr qilish, jismoniy mashqlarni o'ynash yoki hatto
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
182
kitob o'qish bo'lishi mumkin. Bunday daqiqalar iliq muhit yaratadi va bolaga
uning qadrli va sevimli ekanligini tushunishga yordam beradi.
B
oshlang'ich sinf o'quvchilari
bilan muloqot qilish usullari ham alohida
e'tibor talab qiladi. Tinglash kichik maktab yoshidagi bolalar bilan muloqot
qilish jarayonida asosiy element hisoblanadi. Faqat eshitish emas, balki uning
aytganlari ortida nima borligini tushunish ham muhimdir. Farzandingizni o'z
fikrlari va his-tuyg'ularini baham ko'rishga undaydigan ochiq savollarni bering.
B
oshlang'ich sinf o'quvchilari
ning fikri va individualligini hurmat qilish
muhimlik va qabul qilish tuyg'usini yaratadi, bu inqirozni bartaraf etish
jarayonida muhim rol o'ynaydi.
Mutaxassislarning psixologik yordami ham inqirozlarni bartaraf etish
jarayoniga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ba'zida kichik maktab yoshidagi
bolalarga o'z his-tuyg'ulari va tajribalarini ajratish uchun tashqaridan kimdir
kerak bo'ladi. Psixolog bilan ishlash qiyin his-tuyg'ularni tushunish va
gapirishda yordam beradi, bu inqirozni osonlashtiradi. Psixolog b
oshlang'ich
sinf o'quvchilari
ning hissiy holatini yaxshilash va ko'proq moslashuvchan xatti-
harakatlar strategiyasini ishlab chiqish uchun vositalar bilan ta'minlashi
mumkin.
Shuni ham hisobga olish kerakki, har bir bola individualdir va inqirozni
boshqarish usullari uning shaxsiy xususiyatlariga moslashtirilishi kerak. Ota-
onalar eng samarali strategiyalarni topish uchun individual farzandlariga mos
keladigan yondashuvlar bilan tajriba o'tkazishlari mumkin. Uning ehtiyojlari va
istaklariga sezgir bo'lish yanada uyg'un va qo'llab-quvvatlovchi muhitni
yaratishga yordam beradi.
Inqirozlarni yengish jarayonida oila muhim rol o‘ynashini unutmaslik
kerak. Muammolarni baham ko'rish va yaqinlaringizdan yordam olish katta
ahamiyatga ega. Oilaviy an'analar va marosimlar oila a'zolari o'rtasidagi
rishtalarni mustahkamlaydi, o'zaro tushunish va qo'llab-quvvatlash muhitini
yaratadi.
Natijada, b
oshlang'ich sinf o'quvchilari
da yoshga bog'liq inqirozlar bilan
ishlash kompleks yondashuvni talab qiladi. Kichik maktab yoshidagi bolalar
atrofdagilar tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgani va tushunilishini his qilishlari,
o‘z fikrlarini ifoda etish uchun ijodiy va o‘yin usullaridan foydalanishlari, kerak
bo‘lganda tashqaridan yordam so‘rashlari muhim ahamiyatga ega. Qo'llab-
quvvatlovchi muhitni yaratishga yordam berish orqali ota-onalar va
o'qituvchilar b
oshlang'ich sinf o'quvchilari
ga nafaqat inqirozni engib o'tishga,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
183
balki ularning hayoti davomida foydali bo'ladigan muhim ko'nikmalarni
rivojlantirishga yordam beradi.
Adabiyotlar:
1.
Muhammadiyeva X.K., & Ergasheva G.Z. (2021). Boshlang'ich sinf
o'quvchilarining nutq madaniyatini shakllantirish metodikasi // Central Asian
Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS), 1(2), 10-14.
2.
Muxammadeva X. K., Nurmuratova I., Tulaganova S., & Jumaniyazova M.
(2022). O‘quvchilardagi kitobxonlik madaniyati orqali altruistik motivlarni
rivojlantirish // Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences, 2(3), 1284-1288.
3.
Мухаммадиева Х.К., & Исматуллаева Ф.Р. (2022). Бошланғич
синфларда дидактик жараёнда боланинг ривожланишини таъминловчи
технологияларни такомиллаштиришнинг илмий-педагогик таҳлили //
Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS), 2(2), 77-
82.
4.
Muhammadieva K. (2020). The Idea “Personal Interests and the Priority of
Education” in the Education as One of the Key Factors in Reforming School
Education for Upbringing Perfect Individual. In Proceedings of International
Multidisciplinary Scientific-Remote Online Conference on Innovative Solutions
and Advanced Experiments (p. 22).
5.
Абдуллаева Ш.А., & Мухаммадиева Х.К. (2016). Девиант хулқли илк
ўспирин ёшидагиларни ижтимоийлаштириш ва профилактика ишларини
олиб бориш // Современное образование (Узбекистан), (11), 48-53.
6.
Мухаммадиева Х.К. (2014). Начальные сведения о развитии
арифметики в трудах учёных математиков Востока // Актуальные
проблемы гуманитарных и естественных наук, (3-2), 230-231.
7.
Salayeva M.S., Shayunusova F.S. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilar
kognitiv mobilligini xalqaro dasturlar asosida baholanishning o‘ziga xos jihatlari
/ “Халқ таълими соҳаси бошқарув тизимини такомиллаштиришнинг
долзарб масалалари” мавзусида Республика илмий-амалий анжуман
материаллари. 14-декабрь 2022 йил. - Б.64-71.
8.
Salaeva M.S., Luxmanovna N.M. Kichik maktab yoshdagi o’quvchilarni
ijtimoiy faolligini rivojlantirish // Scientific progress. Volume 3 ǀ ISSUE 3 ǀ
March,
2022.
-
Pages
380-383.
http://www.scientificprogress.uz/storage/app/media/3-3.%20064.%20380-
383.pdf
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
184
9.
Salayeva M.S., Shoyunusova F.S. Ta'lim jarayonida o'quvchilarni ijtimoiy
faolligini rivojlantirish imkoniyatlari // Academic research journal, 1(5). 2022. -
Pp.9-14. https://doi.org/10.5281/zenodo.7227181
10.
Salaeva M.S., Umirova X.S. Bola tarbiyasida oila va maktabning o'zaro
hamkorligi // Problems And Scientific Solutions. - Australia, Melbourne. 2022. –
B. 114-123. https://doi.org/10.5281/zenodo.6762226
11.
Salaeva M.S., Urazova K.V. Boshlang‘ich ta’limda o'quv faoliyatning kichik
maktab yoshidagi o'quvchilar psixik rivojlanishiga ta’siri / «Білім беру қызметі:
инновациялық әдістер, құралдар және тәсілдер» тақырыбындағы
халықаралық форум материалдары – Шымкент: «Қызмет» баспаханасы,
2022. - B.432-441.
12.
Салаева М.С., Бекназарова Х.Х. Бошланғич таълим ўқувчиларини
ижтимоий мобиллигини ривожлантириш // Eurasian journal of social
sciences, philosophy and culture. Innovative Academy Research Support Center
UIF = 8.2 | SJIF = 6.051 Volume 2 Issue 4, April 2022. Pages 136-139.
https://doi.org/10.5281/zenodo.6511330
13.
Салаева М.С., Бекназарова Х.Х. Формирование мобильности личности
как педагогическая проблема // Scientific progress. Volume 3 ǀ ISSUE 3 ǀ
2022. -Pages 384-390. http://www.scientificprogress.uz/storage/app/media/3-
3.%20065.%20384-390.pdf
14.
Салаева М.С., Жуманова И.А. Психолого-педагогические условия
самореализации младших школьников в правильном образовательном
направлении // World of Scientific news in Science Journal Germany. Impact
faсtor: 8.1 https://worldofresearch.ru/index.php/wsjc/index
15.
Салаева М.С., Жуманова И.А. Теоретические подходы к изучению
проблемы развития саморегуляции младших школьников / Konferensiya-
2023-Dekabr. 1-qism. - B. 66-72. https://doi.org/10.5281/zenodo.10465296
16.
Салаева М.С., Жуманова И.А. (2024). Саморегуляция младших
школьников в правильном выборе образовательного направления //
International journal of advanced research in education, technology and
management (IJARETM). Published March 5, 2024 | Version v1. – Pp.37-46.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10781814
17.
Салаева М.С., Бикетова Т.Р. Роль педагога в формировании
представлений о профессиях у младших школьников // World of Scientific
news in Science International Journal. 2024 Vol. 2 No. 4. – Pp. 154-162.
https://worldofresearch.ru/index.php/wsjc/article/view/440
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
185
18.
Салаева М.С., Ким Х.В. Формирование положительной мотивации у
младших школьников к учебной деятельности// World of Scientific news in
Science International Journal. 2024 Vol. 2 No. 4. – Pp. 147-153.
https://worldofresearch.ru/index.php/wsjc/article/view/439
19.
Салаева М.С., Мамадалиева У.С. Развитие когнитивной мобильности
учащихся в начальном образовании / “Xorijiy tillarni o‘qitishda yangicha
yondashuvlar” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy onlayn anjumani. Alisher
Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti – T.:
“Firdavs-Shoh” nashriyoti, 2022 – B. 276-281.
20.
Salaeva M.S., Jumanova I.A. Innovative approach to developing research
skills in primary school students. // American journal of education and learning.
Vol.3,
No.1.
2025:
Impact
Faсtor:
9.918.
–
Pp.595-600.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14708769
21.
Salaeva M.S., Jihye Lee. Pedagogical conditions for the organization of
educational cooperation of primary schoolchildren // American journal of
education and learning. Vol. 3 No. 1 (2025): Impact Faсtor: 9.918. – Pp.583-594.
https://advancedscienti.com/index.php/AJEL/article/view/785
22.
Tuxtayevna H.M., Mahkambayevna E.G.Z., & Karamatovna M.X.
Methodological bases of development of socially active competencies of future
primary school teachers in students and improvement of its methodology //
International Journal of Health Sciences, (II), 10646-10654.
23.
Эргашева Г.М., Мухаммадиева Х.К., & Артикбаева Н.Н. (2021). Синфдан
ташқари машғулотлар орқали ўқувчиларни ижодий фаолиятга
йўналтириш методлари // Science and Education, 2(5), 578-582.
