Page 56
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
NIKOH VA OILAVIY MUNOSABATLARDA PSIXOLOGIK
MOSLIK
Narmetova Yulduz Karimovna
Toshkent Davlat tibbiyot universiteti dotsenti
Qobilova Madina Yufjonovna
Toshkent Davlat tibbiyot universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15632315
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-June 2025 yil
Ma’qullandi: 07- June 2025 yil
Nashr qilindi: 10- June 2025 yil
Ushbu maqolada nikoh va oilaviy munosabatlar
doirasida psixologik moslik tushunchasi, uning mazmuni,
ahamiyati hamda unga ta’sir qiluvchi omillar keng
yoritilgan. Shuningdek, psixologik moslik darajasining
oilaviy hayotga ta’siri, moslik yetishmasligining
oqibatlari, bu boradagi zamonaviy ilmiy tadqiqotlar
hamda psixologik tavsiyalar chuqur tahlil qilingan.
Maqola barqaror va baxtli oila qurishda psixologik
moslikning tutgan o‘rni haqida ilmiy asoslangan
xulosalarni taqdim etadi.
KEYWORDS
nikoh, oila, psixologik moslik,
o‘zaro
tushunish,
oilaviy
qadriyatlar, muloqot, murosa.
Oilaviy hayot inson hayotining ajralmas va muhim qismidir. Barqaror va totuv oila
jamiyat poydevorini mustahkamlaydi. Bunday oilani shakllantirishda er-xotin o‘rtasidagi
psixologik moslik hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ikki shaxsning bir-birini tushunishi, qo‘llab-
quvvatlashi, bir xil qadriyatlar asosida yashashi oila muhitining sog‘lom va baxtli bo‘lishiga
sabab bo‘ladi.
Psixologik moslik, shuningdek, turmush qurishdan oldin juft tanlash bosqichida ham
muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Yoshlar psixologik jihatdan bir-birlariga mos bo‘lgan
taqdirda, keyinchalik yuzaga keladigan ko‘plab ziddiyatlardan saqlanishadi. Maqolaning
maqsadi — nikoh va oilaviy munosabatlarda psixologik moslikning nazariy va amaliy
jihatlarini o‘rganish, bu borada mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llarini tahlil
qilishdir.
Asosiy qism
Avvalombor biz nikoh va moslik haqida tushunchaga ega bo'lishimiz kerak.Nikoh — bu
ikki insonning (odatda erkak va ayolning) o‘zaro rozilik asosida, ma'lum huquqiy va axloqiy
majburiyatlar bilan birlashib, oila qurishlari jarayonidir.
Nikoh quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1. Huquqiy jihatdan
Nikoh – bu davlat tomonidan tan olinadigan rasmiy munosabat bo‘lib, fuqarolik holati
dalolatnomasi organlarida (ZAGS) ro‘yxatga olinadi. Nikoh o‘rnatilgach, er va xotin bir-biriga
nisbatan huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladilar (masalan: mulkka bo‘lgan huquq, farzandlar
ustidan vasiylik, o‘zaro moddiy yordam).
2. Ijtimoiy-axloqiy jihatdan
Page 57
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
Nikoh – bu jamiyat tomonidan qadrlanadigan va qo‘llab-quvvatlanadigan institut. U
insonlarning ijtimoiy hayotini tartibga soladi, farzandlar tug‘ilishi va ularning tarbiyasi uchun
barqaror muhit yaratadi.
3. Psixologik jihatdan
Nikoh – ikki shaxsning hayot yo‘lini birga bosib o‘tish haqidagi qarori, ya’ni ular o‘zaro
muhabbat, hurmat, ishonch va bir-biriga sodiqlik asosida birga yashashga bel bog‘laydilar. Bu
jarayonda o‘zaro moslik, sabr-toqat, murosaga kelish kabi ko‘nikmalar muhim rol o‘ynaydi.
4. Diniy jihatdan
Aksar dinlarda nikoh muqaddas sanaladi. Islomda nikoh Alloh oldidagi ahd hisoblanadi.
Bu munosabatlar ma’naviy poklik, sodiqlik va halollik asosida bo‘lishi kerak.
Moslik — bu ikki yoki undan ortiq narsaning bir-biriga mos kelishi, uyg‘unlashishi,
o‘zaro muvofiqligi degan ma’noni anglatadi. U turli sohalarda turlicha qo‘llanadi, masalan:
1. Psixologiyada: shaxslar o‘rtasidagi xarakter, qiziqishlar, qadriyatlar yoki fe’l-atvor
jihatidan bir-birini to‘ldirishi va tushunishi. Masalan, turmush qurishda psixologik moslik juda
muhim hisoblanadi.
2. Texnikada: ikkita tizim yoki qurilmaning birgalikda ishlay olishi. Masalan, kompyuter
dasturining operatsion tizim bilan mosligi.
3. Biologiyada: organizmlarning muhit sharoitlariga yoki o‘zaro yashashga moslashuvi.
4. Ijtimoiy sohada: guruhlar yoki jamiyat a’zolarining o‘zaro ahil va muvofiq yashashi.
Psixologik moslik — ikki insonning xarakteri, fe’l-atvori, emotsional ehtiyojlari, hayotiy
qarashlari va qadriyatlarining bir-biriga yaqinligi, uyg‘unligidir. Bu moslik er-xotin o‘rtasidagi
barqarorlik va baxtni ta’minlovchi asosiy omillardan biridir.
1. Temperament va xarakter mosligiHar bir inson ma’lum temperamentga ega.
Xoleriklar faol, tezkor, sangviniklar ijtimoiy va optimistik, flegmatiklar sabrli va tinch,
melankoliklar esa hissiyotlarga boy. Turli temperamentga ega insonlar turmush qurganda,
ular bir-birining holatini tushunishi, muloqotga kirishish uslublarini moslashtirishi kerak
bo‘ladi.
2. Qadriyatlar va dunyoqarash mosligiQadriyatlar — bu inson hayotida muhim deb
hisoblaydigan tamoyillaridir. Diniy e’tiqod, madaniyat, farzand tarbiyasiga yondashuv,
moliyaviy qarashlar mos bo‘lishi kerak.
3. Muloqot ko‘nikmalari va murosaga kelish. Samarali muloqot psixologik moslikning
asosi hisoblanadi. Juftliklar bir-birining fikrini eshitish, tushunish va tan olishga qodir bo‘lishi
lozim. Muloqotdagi xatoliklar ko‘pincha o‘zaro tushunmovchilik va nizolarga olib keladi.
4. Tarbiya va madaniy muhit Turmush o‘rtoqlarning qanday oilada voyaga yetgani
ularning turmush tarziga bevosita ta’sir qiladi. Bir-birining oilaviy an’analarini qabul qilishga
tayyor bo‘lgan juftliklar o‘zaro uyg‘unlikka erishishadi.
5. Moslik yetishmasligining oqibatlari Psixologik moslik bo‘lmagan hollarda juftliklar
orasida nizolar, ajrimlar, hissiy sovuqlik, tushkunlik, hatto zo‘ravonlik holatlari ko‘payadi. Bu
esa nafaqat oila a’zolari, balki jamiyat uchun ham salbiy oqibatlarga olib keladi.
6. Psixologik moslikni mustahkamlash yo‘llari Nikohdan oldingi psixologik maslahatlar;
O‘zaro ochiq va samimiy muloqot; Konfliktlarni ijobiy hal qilish ko‘nikmalari; Oilaviy psixolog
yordamidan foydalanish; Umumiy maqsadlar sari harakat qilish.
Page 58
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
Xulosa
Psixologik moslik — baxtli va barqaror oila qurishning asosi hisoblanadi. Moslik faqat
fe’l-atvor darajasida emas, balki emotsional, ijtimoiy va qadriyaviy uyg‘unlikni o‘z ichiga oladi.
Psixologik moslik mavjud bo‘lsa, oila a’zolari bir-birlarini tushunishadi, bir-biriga tayanch
bo‘lishadi va turmushda yuzaga keladigan muammolarni birgalikda yengib o‘tishadi.
Maqolada ta’kidlanganidek, o‘zaro moslikka erishish uchun har ikki tomonning mas’uliyati,
harakati va o‘z ustida ishlashi muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Axmedova N. "Oila psixologiyasi", Toshkent: Ma’naviyat, 2021.
2. Erkaboyeva M. "Nikoh va oilaviy munosabatlar asoslari", Samarqand, 2020.
3. Rean A.A., Baranov A.A. "Psixologiya sem’i", SPb., 2018.
4. Qosimov A., Yusupova M. "Oila va jamiyat: zamonaviy yondashuvlar", Toshkent, 2022.
5. Kazantseva T.V. "Psixologiya semeynoy jizni", Moskva: Yurayt, 2020.
6. Baxtiyorova D. "Oila munosabatlarida konfliktlar va ularni yechish yo‘llari", Toshkent, 2021.
7. Jalilova G. "Turmushga tayyorgarlik psixologiyasi", Buxoro, 2019.
