Jahon iqtisodiyotida elektron tijorat ahamiyati

CC BY f
22-25
0
0
Поделиться
Каримова S. (2023). Jahon iqtisodiyotida elektron tijorat ahamiyati. Направления развития благоприятной бизнес-среды в условиях цифровизации экономики, 1(4), 22–25. https://doi.org/10.47689/TSUE2022-pp22-25
Ширин Каримова, Ташкентский государственный экономический университет

помощник

0
Цитаты
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

E-tijorat bu elektron tijoratni anglatadi va elektron vosita orqali tovarlar va xizmatlar savdosiga tegishli bo‘lgan B2B, B2C, C2C va shunga o‘xshash imkoniyatlar iste’molchilarning afzalliklari va iste’mol bozorlariga kelajakdagi muammolar uchun elektron infratuzilmani rivojlantirishga yordam beradi. Elektron tijorat biznesda o‘z inqilobini shakklantirdi, Internet (NET) bilan raqobat shaklini o‘zgartirdi, komputer aloqa tarmog‘i iste’molchilar va biznes uchun elektron tijorat bozorini yaratdi. Internet va Internetga asoslangan texnologiyalarning rivojlanishi bilan an’anaviy bozorlar va global elektron bozor o‘rtasidagi farqlar, masalan, biznes kapitali hajmi va boshqalar – asta sekin torayib bormoqda. Komputerning arzonligi va internetdan foydalanishning ortib borayotgani buning sabablaridan biridir

Похожие статьи


background image

Иқтисодиётни рақамлаштириш

шароитида қулай ишбилармонлик

муҳитини ривожлантириш йўналишлари

22

JAHON IQTISODIYOTIDA ELEKTRON TIJORAT AHAMIYATI

Karimova Shirin Zoxidovna,

assistenti, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Annotatsiya.

E-tijorat bu elektron tijoratni anglatadi va elektron vosita

orqali tovarlar va xizmatlar savdosiga tegishli b

o‘

lgan B2B, B2C, C2C va shunga

o‘

xshash imkoniyatlar iste

molchilarning afzalliklari va iste

mol bozorlariga

kelajakdagi muammolar uchun elektron infratuzilmani rivojlantirishga yordam

beradi. Elektron tijorat biznesda

o‘

z inqilobini shakklantirdi, Internet (NET) bilan

raqobat shaklini

o‘

zgartirdi, komputer aloqa tarmo

g‘

i iste

molchilar va biznes

uchun elektron tijorat bozorini yaratdi. Internet va Internetga asoslangan

texnologiyalarning rivojlanishi bilan an

anaviy bozorlar va global elektron bozor

o‘

rtasidagi farqlar, masalan, biznes kapitali hajmi va boshqalar

asta-sekin torayib

bormoqda. Komputerning arzonligi va internetdan foydalanishning ortib

borayotgani buning sabablaridan biridir.

Kalit s

o‘

zlar.

B2B, B2C, C2C, E-tijorat, Amazon, eBay, Xalqaro savdo va

sanoat k

o‘

rgazmalari, Internet texnologiyasi.

KIRISH.

Milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning zamonaviy sharoitida biznes

samaradorligini oshirish uchun tadbirkorlik faoliyatining innovatsion tarkibiy

qismini ra

g‘

batlantirish vazifalariga alohida

o‘

rin beriladi. K

o‘

pgina davlatlarda

biznes yuritishning an

anaviy usullari xalqaro biznesning rivojlanish

tendentsiyalariga t

o‘

liq mos kelmaydi. Biznes yuritishning zamonaviy usullaridan

biri bu elektron tijoratdir. Elektron tijorat dunyoni axborot jamiyatiga aylantirish,

biznes tushunchasini oddiy tranzaktsion yondashuvdan kengroq va

murakkabroq firmalararo hamkorlik kontseptsiyasigacha kengaytirishning

tezkor vositasi sifatida foydalaniladi. Bozorning globallashuvi, milliy

iqtisodiyotlarning

o‘

zaro bo

g‘

liqligining kuchayishi fonida elektron tijoratdan

foydalanish muhim, ammo murakkab va qiyin hodisa b

o‘

lib qolmoqda, uning hal

qiluvchi omillari haqida kam narsa

ma’lum

. Biznes muhitida elektron tijorat

nafaqat yirik tashkilotlarda, balki kichik va

o‘

rta korxonalarda ham sezilarli

yutuqlarga erishdi.

Elektron tijorat (elektron tijorat)

bu tovarlar va xizmatlarni sotib olish va

sotish yoki pul

mablag‘

lari yoki

ma’lum

otlarni elektron tarmoq, birinchi navbatda

internet orqali uzatish. Ushbu biznes operatsiyalari biznesdan biznesga (B2B),

biznesdan iste

molga (B2C), iste

molchidan iste

molchiga yoki iste

molchidan

biznesga sifatida amalga oshiriladi. Elektron tijorat va elektron biznes atamalari

k

o‘

pincha bir-birining

o‘

rnida ishlatiladi. E-tail atamasi ba

zan onlayn chakana

savdoni tashkil etuvchi tranzaksiya jarayonlariga nisbatan ham q

o‘

llaniladi.

So‘ng

gi yigirma yil ichida Amazon va eBay kabi elektron tijorat

platformalaridan keng foydalanish onlayn chakana savdoning sezilarli

o‘

sishiga


background image

Иқтисодиётни рақамлаштириш

шароитида қулай ишбилармонлик

муҳитини ривожлантириш йўналишлари

23

yordam berdi. AQSh aholini r

o‘

yxatga olish byurosi

ma’lum

otlariga k

o‘

ra,

2011 yilda elektron tijorat umumiy chakana savdoning 5 foizini tashkil etdi.

2020 yilga kelib, COVID-19 pandemiyasi boshlanishi bilan u chakana savdoning

16% dan orti

g‘

iga k

o‘

tarildi. Elektron tijorat internetdan quvvatlanadi. Mijozlar

o‘

z qurilmalari orqali mahsulot yoki xizmatlarni k

o‘

rib chiqish va buyurtma

berish uchun onlayn-

do‘kon

ga kirishadi.

Buyurtma berilganda, mijozning veb-brauzeri elektron tijorat veb-saytini

joylashtiradigan server bilan oldinga va orqaga bo

g‘

lanadi. Buyurtmaga tegishli

ma’lum

otlar buyurtma menejeri deb nomlanuvchi markaziy kompyuterga

uzatiladi. Keyin u inventar darajalarini boshqaradigan

ma’lum

otlar bazalariga

y

o‘

naltiriladi; PayPal kabi ilovalardan foydalangan holda t

o‘

lov

ma’lum

otlarini

boshqaradigan savdo tizimi; va bank kompyuteri. Nihoyat, u buyurtma

menejeriga qaytib keladi. Bu buyurtmani qayta ishlash uchun

do‘kon

inventarlari

va mijozlar

mablag‘

lari etarli ekanligiga ishonch hosil qilishdir.

Buyurtma tasdiqlangandan

so‘ng

, buyurtma menejeri

do‘kon

veb-serverini

xabardor qiladi. U mijozga buyurtma muvaffaqiyatli bajarilganligi haqida xabar

beradi. Keyin buyurtma menejeri buyurtma

ma’lum

otlarini omborga yoki

bajarish

bo‘lim

iga yuboradi va mahsulot yoki xizmatni mijozga j

o‘

natish

mumkinligini bildiradi. Bu vaqtda mijozga moddiy yoki raqamli mahsulotlar

yuborilishi yoki xizmatga kirish huquqi berilishi mumkin.

Elektron tijoratni rivojlantirish firmalarini tanlashga qaror qilishdan oldin

tekshirilishi kerak b

o‘

lgan ba

zi fikrlar quyidagilardir:

Xodimlarning mavjudligi.

Kompaniya yuqori malakali, tajribali va yetarlicha

professional b

o‘

lishi kerak. Loyihangizni t

o‘g‘

ri boshqarish uchun ular bilan birga

mavjud b

o‘

lgan xodimlar soni aniq belgilangan bo

lishi kerak. Sizning

s

o‘

rovlaringiz va muammolaringizni hal qilish uchun kompaniyangizga bir nechta

hisob menejeri tayinlangan b

o‘

lishi kerak.

Chuqur bilim.

Umumiy veb-ishlab chiqish yoki elektron tijorat veb-ishlab

chiqish b

o‘

lsin, veb-sayt yoki portalni loyihalash va ishlab chiqish uchun mas

ul

b

o‘

lgan guruh foydalanuvchilarga qulay veb-sayt yaratish uchun tarmoq, eng

so‘ng

gi texnologiyalar, dasturlash, dasturiy ta

minotni ishlab chiqish kerak.

Mas

uliyatlilik darajasi.

So

g‘

lom va malakali ishchilarga ega b

o‘

lishdan

tashqari, kompaniya mijozning talablarini hisobga olgan holda mijozning

javobgarligini

o‘

z zimmasiga olish qobiliyatiga ega b

o‘

lishi kerak. Shuning uchun

avvalgi mijozlar tomonidan uning ishonchliligini tekshirish muhimdir.

Mahsulot yetkazib berish.

O‘

z mijozlari bilan uzoq munosabatlarni saqlab

qolish va ularni har doim xursand qilish uchun mahsulotlarni t

o‘g‘

ri va

o‘

z vaqtida

yetkazib berish kerak. Shuning uchun kompaniyaning

o‘

z vaqtida va aniqligini

tekshirish kerak.

Bozorda elektron tijoratni rivojlantirish kompaniyalari doirasini

muhokama qilishdan oldin nima uchun elektron tijorat veb-saytini yaratish


background image

Иқтисодиётни рақамлаштириш

шароитида қулай ишбилармонлик

муҳитини ривожлантириш йўналишлари

24

muhimligini tushunib olaylik, chunki u elektron tijoratni rivojlantirish

kompaniyalarining talabi va ehtiyojlariga t

o‘g‘

ridan-t

o‘g‘

ri mutanosibdir.

Nima uchun elektron tijorat biznesingiz uchun muhim?

Elektron tijorat biznesi odamlar uchun an

anaviy biznes uslubini amalga

oshirishdan k

o‘

ra kelajakda muvaffaqiyatni su

g‘

urtalash uchun yaxshiroq biznes

dunyosini qurish uchun mavjud b

o‘

lgan eng yaxshi usuldir. Har qanday tadbirkor

uchun elektron tijorat biznesiga ega b

o‘

lish ularning biznesi uchun q

o‘

shimcha

afzallikdir. Elektron tijorat biznesining ahamiyati uchun bir nechta omillarni

keltirishimiz mumkin:

Qulaylik.

Ba

zida savol tu

g‘

iladi, nima uchun siz onlayn xarid qilish uchun

elektron tijorat veb-saytidan foydalanasiz? Bu savolga eng aniq javob

bu

qulaylik. Bir kishi istalgan vaqtda uyda

o‘

tirgan holda xarid qilishi, mahsulot sotib

olishi va sotishi mumkin.

Uzluksiz xizmat.

Elektron tijorat bizga kechayu kunduz xizmatlarni taqdim

etadi, hatto yarim tunda ham. Shunday qilib, mijozlar tun davomida biror narsaga

muhtoj b

o‘

lsa, jismoniy bozorga tashrif buyurishni talab qilmaydi. Bu odatda ish

jadvali bilan band b

o‘

lgan odamlar uchun eng qulay variant. Shunday qilib, bu

sizning mijozingiz uchun 24/7 mavjud b

o‘

lishingizga yordam beradi.

Keng platforma.

Elektron tijorat sizning biznesingizga butun mamlakat yoki

butun dunyo b

o‘

ylab mijozlarning keng doirasini olib keladi. Shu sababli,

biznesingiz uchun geografik t

o‘

siqlarni kesib

o‘

tish uchun elektron tijorat

platformasini tanlash oqilona tanlovdir.

Biznesni ra

g‘

batlantirish.

Elektron tijorat sizning biznes reklamalaringiz

bilan bevosita bo

g‘

lanadi, chunki bu raqamli media davri. Biznesni Internetda

mavjud qilish kompaniyani rivojlantirish uchun juda muhim, masalan, yuqori

qulaylik, keng ta

sir k

o‘

rsatish, global mijoz, boshqarish oson va hokazo va bu

kompaniya uchun kuchli va global brend imidjini yaratishga yordam beradi.

Kamroq xarajat.

Agar tovarlar va xizmatlarning inventarizatsiyasini

boshqarish avtomatlashtirilgan jarayon b

o‘

lsa, unda nafaqat xarajatlar, balki xavf

ham kamayadi. Bundan tashqari, elektron tijorat biznesiga ega b

o‘

lish jismoniy

do‘kon

ga qaraganda ancha tejamkor, chunki bu sizning ijara, elektr energiyasi va

boshqalar kabi q

o‘

shimcha xarajatlaringizni tejaydi.

Oson sozlash.

Elektron tijorat biznesini tashkil etish narxi jismoniy

do‘kon

ni

tashkil qilish bilan solishtirganda juda past. Bundan tashqari, elektron tijorat

marketing saytini litsenziyalash va ruxsat berish jismoniy

do‘kon

ga qaraganda

ancha oson.

Iqtisodiyot.

Elektron tijorat biznesida infratuzilma yoki su

g‘

urta nuqtai

nazaridan sarmoya y

o‘

qligi sababli mahsulotlar, strategiya va reklamaga k

o‘

proq

pul sarflash mumkin. Bu sizning marketing strategiyangizni kuchaytiradi va shu

bilan elektron tijorat veb-saytingizdagi trafikni ham oshirishi mumkin.

Mahsulot haqida to

liqroq

ma’lum

ot.


background image

Иқтисодиётни рақамлаштириш

шароитида қулай ишбилармонлик

муҳитини ривожлантириш йўналишлари

25

Aksariyat elektron tijorat veb-saytlarida mahsulot namoyishi uchun tasvir

va videolar bilan birga

o‘

z mahsulotlari haqida batafsil

ma’lum

otlar mavjud. Bu

mijozga mahsulot va undan foydalanish qulayligi haqida aniq tasavvurga ega

b

o‘

lishiga yordam beradi.

XULOSA.

Xulosa o`rnida shuni ta

kidlash kerakki, elektron tijorat nafaqat

an

anaviy tijoratda IT texnologiyalaridan foydalanish, balki Internet tijorat

tashkiloti uchun operatsion muhit b

o‘

lgan tijorat faoliyatining innovatsion

sohasidir. Hozirgi vaqtda elektron tijorat kundalik hayotga faol kirib bormoqda

va yaqin kelajakda biznes aloqalarini tashkil etishning ushbu modeli yanada keng

tarqalishi ko

zda tutilgan.

Internet orqali mahsulot va xizmatlarni sotish COVID-19 pandemiyasi

davrida yangi ahamiyat kasb etdi, chunki biznes egalari va iste

molchilarning

elektron tijoratni qabul qilishdan boshqa iloji y

o‘

q edi. Bu

o‘

zgarish shu yerda

qoladi va kichik biznes egalari uchun onlayn rivojlanish imkoniyatlarini taqdim

etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar

ro‘yxati:

1.

Rayport J. F., Jaworski B. J. Introduction to e-commerce.

McGraw-Hill

Irwin MarketspaceU, 2014.

2.

Kwilinski A. et al. E-Commerce: Concept and legal regulation in modern

economic conditions // Journal of Legal, Ethical and Regulatory Issues.

2019.

Т. 22. –

С. 1

-6.

3.

Петенева А. А. Роль электронной торговли в развитии бизнеса //

Синергия наук. –

2016.

№. 6. –

С. 86

-91.

4.

Cheba K. et al. Impact of external factors on e-commerce market in cities

and its implications on environment // Sustainable Cities and Society.

2021.

Т. 72. –

С. 103032.

5.

Gupta A. E-Commerce: Role of E-Commerce in today

s business //

International Journal of Computing and Corporate Research.

2014.

Т. 4. –

№. 1.

6.

Sobirovna, Dilorom Kosimova, and Adashev Azimjon O'rinboyevich.

"Directions for increasing product competitiveness in industrial enterprises." Asian

Journal of Multidimensional Research (AJMR) 8.7 (2019): 29-35.

7.

Ishmanova, D. N. "PARAMETERS FOR ASSESSING THE COMPETITIVENESS

OF THE OIL AND GAS INDUSTRY." International journal of conference series on

education and social sciences (Online). Vol. 2. No. 1. 2022

8.

Абдуллаева M. (2022). Economic aspects and financial sources of

terrorism.

in

Library,

22(1),

24

–33.

извлечено

от

https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/8758

Библиографические ссылки

Rayport J. F., Jaworski B. J. Introduction to e-commerce. – McGraw-Hill Irwin MarketspaceU, 2014.

Kwilinski A. et al. E-Commerce: Concept and legal regulation in modern economic conditions // Journal of Legal, Ethical and Regulatory Issues. – 2019. – Т. 22. – С. 1-6.

Петенева А. А. Роль электронной торговли в развитии бизнеса // Синергия наук. – 2016. – №. 6. – С. 86-91.

Cheba K. et al. Impact of external factors on e-commerce market in cities and its implications on environment // Sustainable Cities and Society. – 2021. – Т. 72. – С. 103032.

Gupta A. E-Commerce: Role of E-Commerce in today’s business // International Journal of Computing and Corporate Research. – 2014. – Т. 4. – №. 1.

Sobirovna, Dilorom Kosimova, and Adashev Azimjon O'rinboyevich. "Directions for increasing product competitiveness in industrial enterprises." Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR) 8.7 (2019): 29-35.

Ishmanova, D. N. "PARAMETERS FOR ASSESSING THE COMPETITIVENESS OF THE OIL AND GAS INDUSTRY." International journal of conference series on education and social sciences (Online). Vol. 2. No. 1. 2022

Абдуллаева M. (2022). Economic aspects and financial sources of terrorism. in Library, 22(1), 24–33. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/8758

Hepagreen - восстановление нормальной работы печени Androgard — препарат для настоящих мужчин Androgard — препарат для настоящих мужчин Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Maksimus - Натуральный продукт, для бодрости и энергии Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Avicenna’s Lab inLibrary — это научная электронная библиотека UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации Gulyamov - Гулямов Саид Саидахрарович MUVI24 - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Интернет-аптека >METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг All.Tube - Смотрите онлайн видео бесплатно в хорошем качестве Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды UMAR PROEKT - Комплексное проектирование UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана