MAKROIQTISODIY BARQARORLIK VA INVESTITSION MUHIT O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK

Nusratilla  Norqobilov

doi:10.71337/inlibrary.uz.ejmtcs.138666

Авторы

Nusratilla Norqobilov

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ejmtcs.138666

Аннотация

Mazkur makroiqtisodiy barqarorlikning investitsion muhit shakllanishiga ta’siri hamda ularning o‘zaro uzviy bog‘liqligi nazariy va amaliy jihatlari bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar berilgan.

178

Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)

ISSN: 2181-2861

MAKROIQTISODIY BARQARORLIK VA INVESTITSION MUHIT

O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK

Norqobilov Nusratilla Norsaitovich

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Makroiqtisodiy siyosat va prognozlashtirish”

kafedrasining mustaqil izlanuvchisi dotsent.

nusrat.1977@.mail.ru.

orcid: 0009-0006-5045-1194

tel.998-99- 410-15-58

https://doi.org/10.5281/zenodo.17512759

Annotatsiya

: Mazkur makroiqtisodiy barqarorlikning investitsion muhit shakllanishiga ta’siri hamda

ularning o‘zaro uzviy bog‘liqligi nazariy va amaliy jihatlari bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar berilgan.

Kalit so‘zlar:

makroiqtisodiy barqarorlik, investitsion muhit, iqtisodiy o‘sish, inflyatsiya, pul-kredit

siyosati, fiskal barqarorlik, investitsiya riski.

Аннотация:

Разработаны научно-практические предложения по теоретическим и практическим

аспектам влияния макроэкономической стабильности на формирование инвестиционного климата и их
взаимозависимости.

Ключевые слова:

макроэкономическая стабильность, инвестиционный климат, экономический

рост, инфляция, денежно-кредитная политика, фискальная стабильность, инвестиционный риск.

Annotation:

Scientific and practical proposals are made on the theoretical and practical aspects of the

impact of macroeconomic stability on the formation of the investment climate and their interdependence.

Keywords:

macroeconomic stability, investment climate, economic growth, inflation, monetary policy,

fiscal stability, investment risk.

Kirish

Jahon iqtisodiyotida globallashuv jarayonlarining chuqurlashuvi, iqtisodiy munosabatlar tizimining

murakkablashuvi va investitsiyalar oqimining bozordagi vaziyatga tezkor moslashuvi sharoitida
makroiqtisodiy barqarorlik va investitsion muhit o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik masalasi dolzarb ilmiy-amaliy
ahamiyat kasb etmoqda. Har qanday iqtisodiyotning raqobatbardoshligi va barqaror o‘sish sur’atlariga
erishishi, avvalo, milliy iqtisodiy siyosatning samaradorligi va investitsiyalar uchun qulay sharoitlarning
yaratilganligi bilan belgilanadi.

Makroiqtisodiy barqarorlik fiskal va monetar siyosat muvozanati, inflyatsiya darajasining nazorat ostida

bo‘lishi, milliy valyutaning nisbiy mustahkamligi, davlat qarzining optimal darajada boshqarilishi kabi omillar
orqali ta’minlanadi. Bularning barchasi mahalliy va xorijiy investorlar ishonchini oshiruvchi asosiy
makrofundamentlar sifatida maydonga chiqadi. Shu bois investitsion qarorlar qabul qilinishi jarayonida
makroiqtisodiy xavfning past bo‘lishi kapital oqimlari faolligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Boshqa

tomondan,

investitsion

muhitning

takomillashuvi-biznes

yuritish

sharoitlarining

soddalashtirilishi, huquqiy kafolatlar mustahkamlanishi, soliq va moliyaviy imtiyozlar tizimining rivoji o‘z
navbatida iqtisodiyotda barqaror o‘sish uchun mustahkam asos yaratadi. Qulay investitsion muhit kapital
qo‘yilmalarini ko‘paytirib, ishlab chiqarish hajmlarini kengaytiradi, bandlikni oshiradi va innovatsion
rivojlanishga xizmat qiladi.

Shu nuqtayi nazardan, makroiqtisodiy barqarorlik va investitsion muhitning integratsiyalashgan holda

rivojlanishini tahlil qilish milliy taraqqiyot strategiyalarini amalga oshirishda muhim ilmiy-uslubiy vazifa
hisoblanadi. Ushbu tadqiqot aynan makroiqtisodiy barqarorlik omillarining investitsion faollikka ta’sir
mexanizmlarini aniqlash hamda investitsion muhitni yanada yaxshilash bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar
ishlab chiqishga qaratilgan (1-jadval).

Makroiqtisodiy barqarorlik va investitsion muhit o‘rtasidagi bog‘liqlikning tahlili

1

(1-jadval)

№

Tahlil yo‘nalishi

Makroiqtisodiy
ta’sir omillari

Investitsion
muhitga ta’siri

Natija

1

Macroeconomic Stability and Inclusive Growth in Developing Economies (IMF Working Paper, 2021).

179

Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)

ISSN: 2181-2861

1

Pul-kredit barqarorligi

Past

inflyatsiya,

barqaror

foiz

stavkalari

Investitsiya
risklari kamayadi

Kapital
qo‘yilmalar ortadi

2

Fiskal barqarorlik

Byudjet
taqchilligining
nazorati,

davlat

qarzining

maqbul

darajasi

Investorlar
ishonchi
kuchayadi

Uzoq

muddatli

investitsiyalar
ko‘payadi

3

Valyuta barqarorligi

Milliy

valyutaning

keskin
tebranishlarining
oldini olish

Valyuta

risklari

kamayadi

Tashqi investitsiya
oqimi kuchayadi

4

Huquqiy muhit

Sodiq

va

barqaror

tartibga solish, mulk
huquqi kafolati

Biznes muhitining
jozibadorligi
ortadi

Xorijiy investorlar
soni oshadi

5

Iqtisodiy o‘sish sur’atlari

YaIM

o‘sishining

barqarorligi

Bozor sig‘imi va
rentabellik oshadi

Investitsion faollik
kuchayadi

1-jadvalda pul-kredit barqarorligi inflyatsiya va foiz stavkalarining boshqarilishi orqali investitsiya

risklarini kamaytiradi va kapital qo‘yilmalar oqimini rag‘batlantiradi.

Fiskal barqarorlik - davlat byudjeti va qarz siyosatining muvozanatli yuritilishi- investorlar ishonchini

oshirib, uzoq muddatli sarmoyalarning ko‘payishiga sabab bo‘ladi.

Valyuta barqarorligi tashqi investorlar uchun valyuta xatarlarini cheklab, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy

investitsiyalar oqimini kuchaytiradi.

Huquqiy muhitning barqarorligi va mulk huquqlarining kafolatlanishi biznes yuritish xavfini sezilarli

kamaytiradi va mamlakat investitsion jozibasini oshiradi.

Bundan tashqari, barqaror iqtisodiy o‘sish bozor sig‘imi va rentabellikni oshirib, investitsion faollikning

ortishiga xizmat qiladi (2-jadval).

Investitsion muhitga ta’sir qiluvchi institutsional omillar tahlili

2

(2-jadval)

№

Institutsional

omil

Mavjud holat /

Muammolar

Takomillashtirish

yo‘nalishlari

Kutilayotgan natija

1

Huquqiy muhit

Tartibga solish tizimi

murakkab, huquqiy xavf

mavjud

Mulk huquqi

kafolatlarini

kuchaytirish,

soddalashtirilgan

ruxsatnomalar

Investorlar ishonchi

oshadi

2

Boshqaruv va

shaffoflik

Korrupsiya xavfi,

byurokratiya

Raqamlashtirish, Ochiq

ma’lumotlar

platformalari

Muhitning shaffofligi

va samaradorligi

oshadi

3

Soliq va bojxona

siyosati

Jarayonlar murakkab,

xarajatlar yuqori

Soliq rag‘batlari,

soddalashtirilgan

deklaratsiya

Investitsiya

jozibadorligi

kuchayadi

4

Moliyaviy

infratuzilma

Moliyalashtirish

imkoniyati cheklangan

Kapital bozori va

fintechni rivojlantirish

Loyiha

moliyalashtirish

qamrovi kengayadi

2

Юсупова Д. Т., Юсупов А. Р .Совершенствование механизма привлечения иностранных инвестиций в

Республику Узбекистан -.. “Экономика и социум”, 2022 yil.

180

Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)

ISSN: 2181-2861

5

Mehnat bozori va

kadrlar

Malakali mutaxassis

yetishmovchiligi

Kasbiy ta’lim va

innovatsion kadrlarga

sarmoya

Mehnat unumdorligi

oshadi

6

Raqobat muhiti

Monopoliya elementi

yuqori

Antimonopol siyosatni

kuchaytirish

Bozor samaradorligi

va mahsulot sifati

oshadi

7

Siyosiy

barqarorlik

Geosiyosiy xatarlar ta’siri

mavjud

Barqaror iqtisodiy

siyosat davomiyligi

Uzoq muddatli

investitsiyalar

ko‘payadi

2-jadvalda investitsion muhitning sifatli va jozibador bo‘lishi institutsional omillarning qay darajada

rivojlanganligi bilan chambarchas bog‘liq.

Avvalo, huquqiy muhitning barqarorligi va mulk huquqlarining ishonchli himoyasi investorlar uchun

eng asosiy kafolat bo‘lib xizmat qiladi. Tartibga solish tizimidagi murakkabliklarni bartaraf etish investitsion
risklarni kamaytiradi va sarmoya oqimini kuchaytiradi.

Davlat boshqaruvida shaffoflikning pastligi va byurokratik to‘siqlar investitsion jarayonlarni

sekinlashtiradi. Jarayonlarning raqamlashtirilishi va ochiq ma’lumotlar ekotizimining shakllanishi biznes
muhiti samaradorligini sezilarli oshiradi.

Soliq va bojxona

siyosatining soddalashtirilishi investorlar xarajatlarini kamaytirib, investitsion

jozibadorlikni orttiradi.

Soliq rag‘batlari yangi startaplar va ishlab chiqarish loyihalarini jalb qilishda muhim rol o‘ynaydi.
Shuningdek, moliyaviy infratuzilmaning rivojlanmaganligi loyihalarni moliyalashtirish imkoniyatlarini

cheklaydi. Kapital bozori va fintech xizmatlarini rivojlantirish investitsiya oqimini kengaytirib, iqtisodiyotning
barcha bo‘g‘inlariga kapital yetkazib beradi.

Kadrlar tayyorlash sifati oshirilsa, mehnat unumdorligi kuchayadi va iqtisodiy o‘sish tezlasha boshlaydi.
Raqobat muhitining sustligi monopoliya xavfini kuchaytiradi. Antimonopol siyosat kuchaytirilishi

mahsulot sifati va narx barqarorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Bundan tashqari, siyosiy barqarorlik

sarmoyadorning uzoq muddatli ishonchini ta’minlash uchun asosiy

omil hisoblanadi. Barqaror davlat siyosati investitsiyalarning barqaror kirib kelishini rag‘batlantiradi.

Makroiqtisodiy barqarorlik va investitsion muhitni yaxshilashni amalga oshirish uchun quyidagi

takliflarni amalga oshirish maqsadga muvofiq:

-inflyatsiyani nazorat qilishning bozor mexanizmlarini kuchaytirish lozim;
-byudjet intizomini oshirish va davlat qarzini barqaror boshqarish zarur;
-pul-kredit siyosatida prognoz qilinuvchanlikni ta’minlash lozim;
-biznes yuritish sharoitlarini soddalashtirish zarur;
- mintaqalarda investitsion infratuzilmani yaxshilash lozim
-mahalliy investitsion loyihalarga davlat-xususiy sheriklik asosida ko‘mak berish maqsadga muvofiq.
Makroiqtisodiy barqarorlik va investitsion muhit o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik milliy iqtisodiyotning

barqaror va yuqori sur’atlarda rivojlanishida hal qiluvchi omil sifatida maydonga chiqadi.

Barqaror pul-kredit siyosati, past inflyatsiya, davlat byudjetining muvozanatli yuritilishi, valyuta

bozorining barqarorligi hamda siyosiy ishonchlilik investorlar uchun xavf va noaniqliklarni kamaytiradi. Bu
esa kapital oqimlari hajmining oshishiga, iqtisodiyotning investitsion jozibadorligining kuchayishiga xizmat
qiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2018.

2.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. Toshkent:

“O‘zbekiston”, NMIU, 2019. – 64 b.