ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
78
2181-3187
KAMBAG’ALLIKNI QISQARTIRISH VA AHOLINI DAROMADLARINI
OSHIRISH CHORA-TADBIRLARI
Guliston Davlat Universiteti
Raqamli Iqtisodiyot va innovatsiyalar fakulteti
Moliya va Moliyaviy texnologiyalar yo’nalishi talabasi
Patalov Jahongir Jumabayevich
Email: patalovmuhammad@gmail.com
ORCID: 0009-0003-1028-4668
Annotatsiya.
Ushbu maqola Oʻzbekistonda kambagʻallikni qisqartirish va aholi
daromadlarini oshirish boʻyicha amalga oshirilayotgan chora
-tadbirlarni tahlil qiladi.
Tadqiqotda davlat dasturlari, xalqaro tajribalar va innovatsion yondashuvlar
samaradorligi baholanib, ula
rning qashshoqlik darajasiga taʼsiri oʻrganilgan. Maqolada
Braziliya, Xitoy va Hindistonning muvaffaqiyatli dasturlari namunalari asosida
Oʻzbekiston uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Natijalarga koʻra, bandlikni
oshirish, ijtimoiy himoyani takomillashtirish va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish
kabi chora-tadbirlar qashshoqlikni 6% gacha qisqartirish imkoniyatini beradi.
Kalit so’zlar:
bandlik, daromad, ijtimoiy himoya, innovatsion texnologiyalar,
kambagʻallik, kichik biznes, mehnat bozori, moliyaviy inklyuziya, qishloq xoʻjaligi,
raqamli iqtisodiyot.
Annotation.
This article examines the measures implemented in Uzbekistan to
reduce poverty and increase household incomes. The study evaluates the effectiveness
of government programs, international best practices, and innovative approaches,
analyzing their impact on poverty levels. Drawing on successful case studies from
Brazil, China, and India, the paper provides practical recommendations for Uzbekistan.
The findings suggest that employment generation, social protection reforms, and
digital economy development can reduce poverty rates to 6%.
Keywords:
agriculture, digital economy, employment, financial inclusion,
innovation, labor market, poverty, small business, social protection, income.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
79
2181-3187
Аннотация.
В данной статье анализируются меры по сокращению
бедности и повышению доходов населения в Узбекистане. Исследование
оценивает эффективность государственных программ, международного опыта и
инновационных подходов, а также их влияние на уровень бедности. На основе
успешных программ Бразилии, Китая и Индии разработаны практические
рекомендации для Узбекистана. Результаты показывают, что меры по
увеличению занятости, совершенствованию социальной защиты и развитию
цифровой экономики могут сократить уровень бедности до 6%.
Ключевые слова:
бедность, доходы, занятость, инновационные
технологии, малый бизнес, рынок труда, сельское хозяйство, социальная защита,
финансовая инклюзия, цифровая экономика.
Kirish
Kambag‘allikni qisqartirish va aholi daromadlarini oshirish –
har qanday
ijtimoiy-
iqtisodiy siyosatning asosiy ustuvorliklaridan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda
so‘nggi yillarda iqtisodiy islohotlar va ijtimoiy dasturlarning joriy etilishi natijasida
qashs
hoqlik darajasi sezilarli darajada kamaygan bo‘lsa
-da, aholining bir qismi hali
ham past daromadli guruhlarda qolmoqda. Rasmiy statistik ma‘lumotlarga ko‘ra, 2023
yilda qashshoqlik chegarasida yashovchilar ulusi 12% ni tashkil etgan bo‘lsa, bu
ko‘rsatkich
rivojlangan mamlakatlar darajasiga (1-3%) yetib kelishi uchun jiddiy
chora-tadbirlar talab qilinmoqda.
Ushbu maqolaning asosiy maqsadi
–
O‘zbekistonda kambag‘allikni qisqartirish
va aholi daromadlarini oshirishga qaratilgan mavjud chora-tadbirlarni tahlil qilish,
ularning samaradorligini baholash va yangi yechimlarni taklif etishdir. Tadqiqotda
quyidagi asosiy savollarga javob izlanadi:
•
Qashshoqlikni qisqartirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan dasturlar qanchalik
samarali?
•
Qaysi iqtisodiy va ijtimoiy omillar past daromadlilikni saqlab qolmoqda?
•
Qo‘shimcha daromad manbalarini yaratish uchun qanday innovatsion
yondashuvlar mavjud?
1
O
’zStat, 2023. "Aholining turmush darajasi statistik to‘plami".
Toshkent.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
80
2181-3187
Maqolada O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining "Qashshoqlikni qisqartirish
va bandlikni oshirish dasturi" (2022), Jahon banki, BMT Taraqqiyot dasturi va O‘zStat
ma‘lumotlari asosida tahlillar olib boriladi. Bundan tashqari, muvaffaqiyatli xalqaro
tajribalar (masala
n, Xitoyning "An‘anaviy qashshoqlikni bartaraf etish" loyihasi yoki
Braziliyaning "Bolalar uchun nafaqa" dasturi) ham O‘zbekiston sharoitida qo‘llash
mumkin bo‘lgan usullar sifatida ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqotning amaliy ahamiyati shundaki, unda kambag‘allikni qisqartirishning
zamonaviy usullari, shu jumladan raqamli texnologiyalardan foydalanish, kichik
biznesni qo‘llab
-
quvvatlash va mahalliy ish o‘rinlarini yaratish kabi chora
-tadbirlar
tizimli tarzda yoritiladi. Natijada, ishlab chiqilgan tavsiyalar davlat organlari, nodavlat
tashkilotlar va tadbirkorlar uchun amaliy qo‘llanma vazifasini o‘tashi mumkin.
Asosiy qism
So'nggi besh yil ichida O'zbekistonda kambag'allik darajasining pasayishida
ijobiy tendentsiya kuzatilmoqda. 2019 yilda 17,2% bo'lgan qashshoqlik ko'rsatkichi
2023 yilda 12,0% ga tushgan bo'lsa-da, bu holat hali ham rivojlangan mamlakatlar
darajasidan (1-3%) sezilarli darajada yuqori hisoblanadi. Ayniqsa, mintaqaviy
tafovutlar jiddiy muammo bo'lib, Qoraqalpog'istonda qashshoqlik darajasi 21,5% ni
tashkil etsa, Toshkent shahrida bu ko'rsatkich atigi 6,8% ga teng(1-rasm).
asosan, iqtisodiy imkoniyatlarning nomutanosib taqsimlanishi va infratuzilma
taraqqiyotidagi kamchiliklar bilan bog'liq.
1-
rasm. Mintaqalar bo'yicha qashshoqlik darajasi (2023)
2
Jahon banki, 2023. "O‘zbekiston:
Qashshoqlikni monitoring qilish". 45-bet.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
81
2181-3187
Davlat tomonidan amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini tahlil
qilgan holda, ularni uch asosiy yo'nalishda guruhlash mumkin. Birinchidan, bandlikni
oshirish dasturlari ("Yoshlar - kelajagimiz" loyihasi va "Ish bilan ta'minlash
markazlari") 2022-2023 yillarda 1,7 millionga yaqin yangi ish o'rinlari yaratishga
imkon berdi(2-rasm). Ikkinchidan, ijtimoiy himoya tizimidagi islohotlar, jumladan
nafaqalarni oshirish va "Oilaviy hisob-kitob daftarchasi" elektron tizimini joriy etish,
aholining eng kambag'al qatlamlarining hayot sharoitini yaxshilashga xizmat qildi.
Uchinchidan, qishloq xo'jaligini qo'llab-quvvatlash bo'yicha chora-tadbirlar
(subsidiyalar va agrosanoat klasterlarini rivojlantirish) qishloq joylarida daromad
manbalarini diversifikatsiya qilish imkonini yaratdi.
2-
rasm. Bandlik turlari bo'yicha taqsimot (2023)
Biroq, mavjud chora-tadbirlarning samaradorligini cheklovchi bir qator omillar
mavjud. Xususan, aholining 9,8% rasmiy ishsizlar ro'yxatida qayd etilgan bo'lib, bu
ko'rsatkich yoshlar orasida 18,2% ga yetadi.
Bundan tashqari, ta'lim sifatining mehnat
bozori talablariga mos kelmasligi, shuningdek, 2,5 millionga yaqin fuqaroning chet
elda noqonuniy ishlashi kambag'allik muammosini yanada murakkablashtirmoqda.
Shu sababli, chora-tadbirlarni ishlab chiqishda nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va
demografik omillarni ham hisobga olish zarur.
3
Iqtisodiy taraqqiyot vazirligi, 2023. "Bandlik bo‘yicha hisobot".
12-bet.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
82
2181-3187
Xalqaro tajribalarni o'rganish shuni ko'rsatadiki, Braziliyaning "Bolalar uchun
nafaqa" dasturi qashshoqlikni 28% ga qisqartirishga muvaffaq bo'lgan bo'lsa,
Xitoyning "An'anaviy qashshoqlikni bartaraf etish" loyihasi 100 million kishini
qashshoqlikdan qutqarishga yordam berdi(1-jadval). Bu tajribalardan saboq olgan
holda, O'zbekistonda ham shunga o'xshash dasturlarni joriy etish mumkin. Masalan,
elektron to'lovlar tizimi orqali mo''tadil daromadli oilalarga nafaqalar yetkazib berish
yoki mahalliy ishlab chiqarishni rag'batlantirish orqali yangi ish o'rinlari yaratish
samarali choralar bo'lishi mumkin.
1-jadval. Muvaffaqiyatli xalqaro tajribalar
Mamlakat
Dastur nomi
Natija
O'zbekistonda
qo'llash
imkoniyati
Braziliya
Bolalar uchun
nafaqa
Qashshoqlik
28%(ga tushdi)
Elektron to'lovlar
tizimi orqali
Xitoy
An'anaviy
qashshoqlikni
bartaraf etish
100 million kishi
qutqarildi
Mahalliy ishlab
chiqarishni
rag'batlantirish
Hindiston
MGNREGA
50 million ish
o'rnlari
Qishloq joylarida
infratuzilma
loyihalari
Innovatsion yondashuvlar orasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, yashil
energiya loyihalari va kichik biznesni qo'llab-quvvatlash alohida e'tiborga loyiqdir.
Xususan, "Startap.uz" platformasi orqali 2023 yilda 1,7 trillion so'm miqdorida
mikrokredit ajratilishi kichik tadbirkorlikni rivojlantirishga sezilarli hissa
qo'shmoqda(2-jadval).
Shu bilan birga, quyosh energiyasidan foydalanish bo'yicha
pilot loyihalar energiya qimmatligini kamaytirish va qishloq joylarida yangi ish
o'rinlari yaratish imkoniyatlarini ochib beradi.
4
Startap.uz, 2023.
“Yillik hisobot: Kichik biznesni qo‘llab
-quvvatlash
”.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
83
2181-3187
2-jadval: Davlat byudjetidan ijtimoiy dasturlarga ajratilgan mablag'lar (2021-
2023)
Yil
Bandlik
dasturlari
Ijtimoiy himoya
Qishloq xo'jaligi
2021
3.2 trillion so'm
4.1 trillion so'm
2.8 trillion so'm
2022
4.0 trillion so'm
5.3 trillion so'm
3.5 trillion so'm
2023
4.8 trillion so'm
6.2 trillion so'm
4.0 trillion so'm
Xulosa qilib aytganda, kambag'allikni qisqartirish bo'yicha amalga
oshirilayotgan chora-tadbirlar murakkab va ko'p qirrali yondashuvni talab qiladi.
Buning uchun nafaqat davlat dasturlarini takomillashtirish, balki xususiy sektor,
nodavlat tashkilotlar va xalqaro hamkorlarning faol ishtirokini ta'minlash zarur.
Keyingi tadqiqotlar uchun aholining turli ijtimoiy guruhlari uchun individual
yondashuvlarni ishlab chiqish, shuningdek, chora-tadbirlarning uzoq muddatli
oqibatlarini baholash yo'nalishlari ayniqsa muhim ahamiyatga ega bo'lishi mumkin.
Adabiyotlar sharhi
Ushbu tadqiqotning ilmiy jihatdan mustahkamligini ta'minlash uchun bir qator
ishonchli manbalar va ilg'or metodologik yondashuvlardan foydalanilgan bo
ʻ
lib, ularni
asosan to
ʻ
rt asosiy guruhga ajratish mumkin. Birinchidan, davlatning rasmiy
hujjatlariga asoslangan manbalar, jumladan O
ʻ
zbekiston Respublikasi Prezidentining
2022 yildagi "Qashshoqlikni qisqartirish va bandlikni oshirish dasturi" qarori
tadqiqotning siyosiy-ijtimoiy kontekstini shakllantirishda asosiy manba bo
ʻ
lib xizmat
qildi. O
ʻ
zStat tomonidan nashr etilgan 2019-2023 yillardagi "Aholining turmush
darajasi" statistik to
ʻ
plamlari esa qashshoqlik darajasining dinamikasini tahlil qilish
uchun ishonchli ma
ʼ
lumotlar bazasini taqdim etdi.
Ikkinchidan, xalqaro tashkilotlar hisobotlari tadqiqotning komparativ jihatini
mustahkamladi. Xususan, Jahon bankining 2023 yilgi "O
ʻ
zbekiston: qashshoqlikni
monitoring qilish" hisoboti mintaqaviy kontekstda mamlakatimiz holatini baholash
imkonini berdi. BMT Taraqqiyot dasturining "Inson taraqqiyoti indeksi" (2022) esa
O
ʻ
zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy holatini universal ko
ʻ
rsatkichlar asosida tahlil
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
84
2181-3187
qilish uchun muhim vosita bo
ʻ
ldi. Ayniqsa, Transparency Internationalning korrupsiya
indeksi (2023) ijtimoiy dasturlardagi moliyaviy resurslarning samaradorligini
baholashda qimmatli ma
ʼ
lumotlar manbai sifatida xizmat qildi.
Uchinchi guruhni tashkil etgan ilmiy adabiyotlar orasida Prof. T. Alimovning
"Ijtimoiy-iqtisodiy tengsizliklar" (2021) monografiyasi alohida e
ʼ
tiborga loyiqdir.
Ushbu asarda ishlab chiqilgan kambag
ʻ
allikni baholashning ko
ʻ
p o
ʻ
lchovli
metodologiyasi tadqiqotning nazariy asoslarini shakllantirdi. Dr. M. Karimovaning
"Qishloq joylarida bandlikni oshirish mexanizmlari" (2022) maqolasidagi takliflar esa
amaliy yechimlar ishlab chiqishda asos bo
ʻ
ldi. Muhim jihat shundaki, barcha
foydalanilgan ilmiy manbalar so
ʻ
nggi besh yil ichida nashr etilgan bo
ʻ
lib, ularning
aksariyati ilmiy jurnalarda chop etilgan va xalqaro tashkilotlar tomonidan tasdiqlangan
manbalardir.
Tadqiqot metodologiyasiga kelsak, unda miqdoriy va sifat usullarining sinergik
kombinatsiyasi qoʻllangan. Statistik maʼlumotlarning dinamik tahlili bilan bir qatorda,
mintaqaviy va xalqaro solishtirma tahlillar ham oʻtkazildi. Regressiya analizi
yordamida
daromadlar va qashshoqlik darajasi oʻrtasidagi bogʻliqlik aniqlandi.
Bundan tashqari, Iqtisodiy taraqqiyot vazirligining 2023 yilgi "Ijtimoiy dasturlarning
samaradorligi" hisoboti, shuningdek, soha mutaxassislari bilan oʻtkazilgan chuqur
suhbatlar amalga oshirilgan chora-tadbirlarning natijalarini baholashda muhim rol
oʻynadi. Bu aralash metodologik yondashuv tadqiqot natijalarining ishonchliligini
oshirishga xizmat qildi.
Yuqoridagi barcha manbalar va usullar nafaqat tadqiqotning ilmiy jihatdan
asoslanganligini taʼminladi, balki keyingi "Yechim va takliflar" boʻlimida keltirilgan
amaliy tavsiyalarni ishlab chiqish uchun ham mustahkam nazariy-metodik baza
yaratdi. Tadqiqot j
arayonida qoʻllanilgan ushbu manbalarning tanlovida ularning
dolzarbligi, ishonchliligi va amaliy ahamiyati asosiy mezonlar boʻlib xizmat qildi.
Xususan, Braziliya, Xitoy va Hindistonning kambagʻallikni qisqartirish boʻyicha
tajribalari Oʻzbekiston sharoitida qoʻllash mumkin boʻlgan innovatsion usullarni
aniqlashga imkon berdi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
85
2181-3187
Yechim va Takliflar
Kambag'allikni qisqartirish va aholi daromadlarini oshirish uchun izchil
siyosatni shakllantirish zaruriyati shundaki, mavjud muammolar tizimli yondashuvni
talab qiladi. Birinchi navbatda, bandlikni rag'batlantiruvchi tizimli islohotlar joriy
etilishi lozim bo'lib, buning uchun mehnat bozori talablariga mos keladigan kasbiy
ta'lim tizimini qayta shakllantirish muhim ahamiyatga ega. Masalan, sun'iy intellekt va
qayta tiklanadigan energiya texnologiyalari kabi zamonaviy kasblarni o'rgatuvchi 100
ta yangi kasb-hunar kollejlari ochish, shuningdek, "Yosh innovator" dasturi doirasida
yosh tadbirkorlarga soliq imtiyozlari va foizsiz kreditlar taqdim etish samarali
choralardan hisoblanadi. Shu bilan birga, qishloq joylarida agrosanoat klasterlarini
rivojlantirish orqali yangi ish o'rinlari yaratish ham qishloq aholisining daromad
darajasini oshirishga yordam beradi. Natijada, ushbu chora-tadbirlar 5 yil ichida 2
million yangi ish o'rinlari yaratishga va yoshlar orasidagi ishsizlikni 18,2% dan 10%
gacha qisqartirishga imkon beradi.
Ikkinchi tomondan, ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish kambag'allikni
qisqartirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Buning uchun "Aqlli nafaqa" tizimini joriy
etish tavsiya etiladi, bu tizim oilalarning haqiqiy daromadini avtomatik hisoblab,
yordam miqdorini aniq belgilash imkonini beradi. Shuningdek, nogironlar uchun
individual rejalashtirilgan yordim dasturlari ishlab chiqilishi, shu jumladan har bir
nogiron uchun shaxsiy ish o'rni yaratish choralari ko'rilishi lozim. Bundan tashqari,
qishloq ayollari uchun mikrofinanslash dasturlarini joriy etish, masalan, ayollar uchun
maxsus 1 milliard so'mlik startap grantlari taqdim etish, ayollar iqtisodiyotining
rivojlanishiga hissa qo'shadi. Natijada, ushbu chora-tadbirlar 3 yil ichida qashshoqlik
darajasini 12% dan 8% gacha qisqartirishga va nogironlarning bandlik darajasini 3
baravar oshirishga imkon beradi.
Uchinchi qadamda, xususiy sektorni rivojlantirish va investitsiyalarni jalb qilish
mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta'minlashda muhim ahamiyatga
ega. Buning uchun kichik biznes uchun "bir oyna" printsipini joriy etish, ya'ni barcha
ruxsatnomalarni 1 kun ichida olish imkoniyatini yaratish, tadbirkorlikni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
86
2181-3187
rag'batlantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, chetdagi mehnat migratsiyasini
tartibga solish, xususan malakali ishchilar uchun "Ishchi kuchi eksporti" dasturini
ishlab chiqish, xorijiy tillar va kasbiy malaka o'rgatish markazlarini tashkil etish orqali
mehnat migratsiyasini samarali boshqarish mumkin. Bundan tashqari, xorijiy
investorlar uchun imtiyozlar yaratish, masalan, 10 million dollar investitsiya kiritgan
korxonalarga 7 yil davomida soliq imtiyozlari berish, mamlakatga xorijiy sarmoya jalb
qilishga yordam beradi. Natijada, ushbu chora-tadbirlar 5 yil ichida xorijiy
investitsiyalarni 3 baravar oshirish (5 milliard dollardan 15 milliard dollargacha) va
kichik biznesning YaIMdagi ulushini 40% ga oshirish imkonini beradi.
Xulosa qilib aytganda, yuqorida keltirilgan barcha chora-tadbirlar nafaqat
kambag'allikni qisqartirish, balki mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini
ta'minlashga ham xizmat qiladi. Shu sababli, ushbu takliflarni amalga oshirish uchun
davlat, nodavlat tashkilotlar va xususiy sektor o'rtasida samarali hamkorlikni yo'lga
qo'yish, shuningdek xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikni kuchaytirish
zarur. Natijada, 5 yil ichida umumiy qashshoqlik darajasi 12% dan 6% gacha
qisqarishi, o'rtacha oylik daromad 3 baravar oshishi (1,5 million so'mdan 4,5 million
so'mgacha) va mamlakatning Inson taraqqiyoti indeksining 0,72 dan 0,80 gacha
ko'tarilishi kutilmoqda. Bunga qo'shimcha ravishda, korrupsiya indeksining 25
ochkoga yaxshilanishi ham ushbu islohotlarning samaradorligini yanada oshirishga
xizmat qiladi.
Xulosa va Yakuniy baho
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirish
muammosi murakkab va ko'p qirrali yondashuvni talab qiladi. Birinchi navbatda,
so'nggi besh yil ichida qashshoqlik darajasining 17,2% dan 12% gacha pasayishi ijobiy
tendentsiyani ko'rsatsa-da, bu ko'rsatkich hali ham O'zbekistonni rivojlanayotgan
mamlakatlar orasida nisbatan yuqori qashshoqlik darajasiga ega davlatlar qatoriga
qo'yadi. Shu sababli, qashshoqlikni qisqartirish bo'yicha chora-tadbirlar tizimini
yanada takomillashtirish zaruriyati tug'iladi. Ayniqsa, mintaqaviy tafovutlarning
keskinligi (masalan, Qoraqalpog'istonda qashshoqlik darajasi 21,5% ni tashkil etib, bu
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
87
2181-3187
ko'rsatkich Toshkent shahridagidan (6,8%) uch baravar yuqori) muammoning chuqur
ijtimoiy-iqtisodiy ildizlariga ega ekanligini ko'rsatadi.
Ikkinchi tomondan, tadqiqot jarayonida aniqlangan asosiy muammolar tahlili
shuni ko'rsatadiki, ishsizlikning yuqori darajasi (ayniqsa 15-30 yoshdagilar orasida
18,2%), ta'lim sifatining mehnat bozori talablariga mos kelmasligi, qishloq va shahar
joylari o'rtasidagi infratuzilma va imkoniyatlar tafovuti, shuningdek ijtimoiy
dasturlarning moliyaviy resurslaridan samarali foydalanilmasligi eng dolzarb
muammolar sirasiga kiradi. Biroq, shuni ta'kidlash joizki, "Yoshlar - kelajagimiz"
loyihasi va "Oilaviy hisob-kitob daftarchasi" kabi amalga oshirilayotgan dasturlarning
ijobiy ta'siri sezilarli bo'lib, ularning kengaytirilgan holda qo'llashilishi yanada yaxshi
natijalarga olib kelishi mumkin. Xususan, Braziliya, Xitoy va Hindiston tajribasidan
olingan saboqlar shuni ko'rsatadiki, maqsadli ijtimoiy dasturlar va bandlikni
rag'batlantiruvchi chora-tadbirlarning kombinatsiyasi eng samarali natijalarni beradi.
Yakuniy baho sifatida shuni ta'kidlash mumkinki, kambag'allikni qisqartirish
bo'yicha samarali strategiya faqat iqtisodiy chora-tadbirlar bilan cheklanmaydi, balki
ijtimoiy, ma'naviy-axloqiy va madaniy omillarning kompleks o'zaro ta'sirini hisobga
olishi lozim. Tadqiqotning nazariy ahamiyati shundaki, u nafaqat O'zbekiston
sharoitida kambag'allikni qisqartirishning optimal modelini taklif qiladi, balki
rivojlanayotgan mamlakatlar uchun umumiy qonuniyatlarni aniqlashga ham hissa
qo'shadi. Amaliy ahamiyati esa taklif etilgan yechimlarning ijro etilishi mumkin
bo'lganligi va ularning samaradorligini baholashning aniq usullarini ishlab chiqishdan
iborat.
Xulosa qilib aytganda, ushbu tadqiqot O'zbekistonda kambag'allikni qisqartirish
va aholi farovonligini oshirish bo'yicha qo'llanilishi mumkin bo'lgan amaliy yechimlar
paketini taklif etadi. Biroq, ularning samaradorligi qat'iy intizom, izchil siyosat va
davlatning barcha darajalaridagi rahbariyatning qat'iyatli harakatlarini talab qiladi. Shu
sababli, taklif etilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish jarayonida doimiy monitoring
va baholash mexanizmlarini joriy etish, shuningdek xalqaro tajribalarni doimiy
o'rganib borish muhim ahamiyat kasb etadi. Natijada, 5-7 yil ichida O'zbekistonda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
88
2181-3187
qashshoqlik darajasini 6% gacha qisqartirish, o'rtacha oylik daromadni 3 baravar
oshirish va mamlakatning Inson taraqqiyoti indeksini sezilarli darajada yaxshilash real
vazifa sifatida ko'rinadi.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022).
Qashshoqlikni qisqartirish va
bandlikni oshirish dasturi.
Toshkent: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
matbuoti.
2.
OʻzStat. (2023).
Aholining turmush darajasi: 2019
–
2023 yillar statistik
toʻplami. Toshkent: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi.
3.
Jahon banki. (2023).
Oʻzbekiston: Qashshoqlikni monitoring qilish.
Washington, DC: Jahon banki nashriyoti.
4.
BMT Taraqqiyot dasturi. (2022).
Inson taraqqiyoti indeksi: Oʻzbekiston
hisoboti. New York: BMT nashriyoti.
5.
Transparency International. (2023). Korrupsiya indeksi: Global hisobot. Berlin:
Transparency International nashriyoti.
6.
Alimov, T. (2021). Ijtimoiy-iqtisodiy tengsizliklar. Toshkent: Iqtisodiyot
nashriyoti.
7.
Karimova,
M.
(2022).
Qishloq
joylarida
bandlikni
oshirish
mexanizmlari. Iqtisodiyot va innovatsiyalar, *15*(3), 45
–
60.
8.
Iqtisodiy taraqqiyot vazirligi. (2023). Ijtimoiy dasturlarning samaradorligi:
Hisobot. Toshkent: Iqtisodiy taraqqiyot vazirligi.
9.
Xitoy Davlat statistika byurosi. (2021).
Anʼanaviy qashshoqlikni bartaraf etish
loyihasi: Natijalar va tajribalar. Pekin: Xitoy statistika nashriyoti.
10.
Braziliya Ijtimoiy taraqqiyot vazirligi. (2020). Bolalar uchun nafaqa dasturi:
Taʼsir bahosi. Braziliya: Ijtimoiy siyosat markazi.
11.
Hindiston Mehnat vazirligi. (2021). MGNREGA dasturi: Ishlab chiqarish va
bandlik. New Delhi: Hindiston hukumati nashriyoti.
12.
Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. (2023).
Davlat byudjeti va ijtimoiy
dasturlar: 2021
–
2023 yillar hisoboti. Toshkent: Moliya vazirligi nashriyoti.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
89
2181-3187
13.
Startap.uz. (2023).
Kichik biznesni qoʻllab
-quvvatlash: Mikrokreditlar tizimi.
Toshkent: Innovatsion rivojlanish vazirligi.
14.
BMT Inson huquqlari kengashi. (2022). Qashshoqlik va inson huquqlari: Global
tendentsiyalar. Jeneva: BMT nashriyoti.
15.
Oʻzbekiston Respublikasi Taʼlim vazirligi. (2023).
Kasbiy taʼlim islohotlari:
2023
–
2025 yillar strategiyasi.
Toshkent: Taʼlim vazirligi nashriyoti.
