Авторы

  • Patalov Jahongir Jumabayevich

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.109384

Ключевые слова:

Kalit so’zlar: byudjet ochiqligi davlat boshqaruvi fuqarolik nazorati korrupsiyaga qarshi kurash moliyaviy shaffoflik Oʻzbekiston raqamli byudjet soliq hisob-kitobi sunʼiy intellekt xalqaro tajriba. Keywords: budget transparency civic oversight corruption prevention digital budgeting financial accountability good governance international best practices public finance tax accountability Uzbekistan. Ключевые слова: бюджетная прозрачность гражданский контроль борьба с коррупцией цифровой бюджет финансовая отчетность международный опыт налоговая дисциплина искусственный интеллект государственное управление Узбекистан.

Аннотация

Annotatsiya. Ushbu maqolada Oʻzbekistonda byudjet ochiqligi va shaffofligini oshirish orqali korrupsiyaga qarshi kurash samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda xalqaro indekslar, davlat hisobotlari va amaliy islohotlar natijalari asosida byudjet shaffofligi bilan korrupsiya darajasi oʻrtasidagi bogʻliqlik koʻrsatilgan. Xususan, Daniya, Shvetsiya, Janubiy Koreya va Estoniya kabi mamlakatlar tajribalari bilan solishtirish orqali Oʻzbekistonda byudjet tizimidagi kamchiliklar va ularni bartaraf etish yoʻllari taklif etilgan. Maqolada “Smart byudjet” platformasi, fuqarolik nazorati mexanizmlari va sunʼiy intellekt asosidagi nazorat tizimlari kabi innovatsion yechimlar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, byudjet shaffofligini oshirish nafaqat korrupsiyani kamaytiradi, balki investorlar ishonchini oshirish va iqtisodiy oʻsishga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Annotation. This article examines the effectiveness of budget transparency in combating corruption in Uzbekistan. The study analyzes the correlation between budget openness and corruption levels based on international indices, government reports, and practical reforms. By comparing the experiences of countries such as Denmark, Sweden, South Korea, and Estonia, the paper identifies shortcomings in Uzbekistan’s budget system and proposes solutions. Innovative approaches, including a "Smart Budget" platform, civic oversight mechanisms, and AI-based monitoring systems, are discussed. The findings demonstrate that enhancing budget transparency not only reduces corruption but also boosts investor confidence and contributes to economic growth.

Аннотация. В данной статье анализируется эффективность прозрачности бюджета в борьбе с коррупцией в Узбекистане. Исследование основано на международных индексах, государственных отчетах и результатах реформ, демонстрируя взаимосвязь между открытостью бюджета и уровнем коррупции. На примере опыта таких стран, как Дания, Швеция, Южная Корея и Эстония, выявляются недостатки бюджетной системы Узбекистана и предлагаются пути их устранения. Рассматриваются инновационные решения, включая платформу "Smart Budget", механизмы гражданского контроля и системы мониторинга на основе искусственного интеллекта. Результаты исследования показывают, что повышение прозрачности бюджета не только снижает коррупцию, но и укрепляет доверие инвесторов, способствуя экономическому росту.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

67

2181-3187

KORRUSIYAGA QARSHI KURASHDA DAVLAT BYUDJETI

OCHIQLIGINING O’RNI

Guliston Davlat Universiteti

Raqamli Iqtisodiyot va innovatsiyalar fakulteti

Moliya va Moliyaviy texnologiyalar yo’nalishi talabasi

Patalov Jahongir Jumabayevich

Email: patalovmuhammad@gmail.com

ORCID: 0009-0003-1028-4668

Annotatsiya.

Ushbu maqolada Oʻzbekistonda byudjet ochiqligi va shaffofligini

oshirish orqali korrupsiyaga qarshi kurash samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda

xalqaro indekslar, davlat hisobotlari va amaliy islohotlar natijalari asosida byudjet

shaffofligi bilan kor

rupsiya darajasi oʻrtasidagi bogʻliqlik koʻrsatilgan. Xususan,

Daniya, Shvetsiya, Janubiy Koreya va Estoniya kabi mamlakatlar tajribalari bilan

solishtirish orqali Oʻzbekistonda byudjet tizimidagi kamchiliklar va ularni bartaraf

etish yoʻllari

taklif etilgan. Maqolada “Smart byudjet” platformasi, fuqarolik nazorati

mexanizmlari va sunʼiy intellekt asosidagi nazorat tizimlari kabi innovatsion yechimlar

muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, byudjet shaffofligini

oshirish nafaqat korrupsiyani kamaytiradi, balki investorlar ishonchini oshirish va

iqtisodiy oʻsishga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Kalit so’zlar:

byudjet ochiqligi, davlat boshqaruvi, fuqarolik nazorati,

korrupsiyaga qarshi kurash, moliyaviy shaffoflik, Oʻzbekiston, raqamli byudjet, soliq

hisob-

kitobi, sunʼiy intellekt, xalqaro tajriba.

Annotation.

This article examines the effectiveness of budget transparency in

combating corruption in Uzbekistan. The study analyzes the correlation between

budget openness and corruption levels based on international indices, government

reports, and practical reforms. By comparing the experiences of countries such as

Denmark, Sweden, South Korea, and Estonia, the paper identifies shortcomings in

Uzbekistan’s budget system and proposes solutions. Innovative approaches, including


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

68

2181-3187

a "Smart Budget" platform, civic oversight mechanisms, and AI-based monitoring

systems, are discussed. The findings demonstrate that enhancing budget transparency

not only reduces corruption but also boosts investor confidence and contributes to

economic growth.

Keywords:

budget transparency, civic oversight, corruption prevention, digital

budgeting, financial accountability, good governance, international best practices,

public finance, tax accountability, Uzbekistan.

Аннотация.

В данной статье анализируется эффективность прозрачности

бюджета в борьбе с коррупцией в Узбекистане. Исследование основано на

международных индексах, государственных отчетах и результатах реформ,

демонстрируя взаимосвязь между открытостью бюджета и уровнем коррупции.

На примере опыта таких стран, как Дания, Швеция, Южная Корея и Эстония,

выявляются недостатки бюджетной системы Узбекистана и предлагаются пути

их устранения. Рассматриваются инновационные решения, включая платформу

"Smart Budget",

механизмы гражданского контроля и системы мониторинга на

основе искусственного интеллекта. Результаты исследования показывают, что

повышение прозрачности бюджета не только снижает коррупцию, но и

укрепляет доверие инвесторов, способствуя экономическому росту.

Ключевые слова:

бюджетная прозрачность, гражданский контроль,

борьба с коррупцией, цифровой бюджет, финансовая отчетность,

международный опыт, налоговая дисциплина, искусственный интеллект,

государственное управление, Узбекистан.

Kirish

Korrupsiya

bu nafaqat iqtisodiy taraqqiyotni sekinlashtiruvchi, balki

jamiyatdagi ishonch va adolatni susaytiradigan global muammodir. O‘zbekistonda

ham so‘nggi yillarda korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha jiddiy islohotlar amalga

oshirilmoqda. Shu jarayonda davlat byudjetining shaffof va ochiq boshqarilishi asosiy

vositalardan biri hisoblanadi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

69

2181-3187

Byudjet ochiqligi davlat mablag‘larining sarflanish yo‘llarini barcha fuqarolar

uchun tushunarli qiladi, bu esa korrupsiya imkoniyatlarini qisqartiradi. Xalqaro

tajribalar shuni ko‘rsatadiki, byudjet shaffofligi yuqori bo‘lgan mamlakatlarda

korrupsiya darajasi sezilarli darajada past.

Ushbu maqolaning maqsadi

O‘zbekistonda byudjet ochiqligining korrupsiyaga

qarshi kurashdagi ahamiyatini tahlil qilish, joriy holatni baholash va dunyo tajribasidan

kelib chiqqan holda samarali yechimlarni taklif etishdir. Tadqiqotda rasmiy statistika,

xalqaro tashkilotlar hisobotlari va ekspert baholardan foydalanilgan.

Keyingi bo‘limlarda byudjet shaffofligi mexanizmlari, O‘zbekistonning so‘nggi

yillardagi yutuqlari va kamchiliklari, shuningdek, korrupsiyani kamaytirish uchun

amaliy tavsiyalar keltiriladi.

Asosiy qism

Korrupsiyaga qarshi kurashda davlat byudjetining shaffof va ochiq boshqarilishi

asosiy omillardan biridir. Nazariy jihatdan, byudjet ochiqligi fuqarolarga davlat

mablag

’larining taqsimlanishi va sarflanishi to‘g‘risida to‘liq ma’lumot olish

imkoniyatini beradi, bu esa korrupsiya imkoniyatlarini sezilarli darajada qisqartiradi.

Xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatadiki, byudjet shaffofligi yuqori bo‘lgan

mamlakatlarda, masalan, Daniya va Shvetsiyada, korrupsiya darajasi eng past

ko‘rsatkichlardan biriga ega

(1-jadval). Shunga asosan, byudjet ochiq

ligini ta’minlash

korrupsiyaga qarshi kurashning samarali usullaridan biri hisoblanadi.

1-jadval. Byudjet ochiqligi va korrupsiya indekslari (2023)

Mamlakat

Byudjet ochiqligi

indeksi

Korrupsiyaga qarshi

kurash indeksi

Daniya

87

90

Shvetsiya

85

88

Oʻzbekiston

54

33

Manba: Jahon banki hisobotlari.

O‘zbekistonda so‘nggi yillarda byudjet shaffofligini oshirish bo‘yicha bir qator

muhim islohotlar amalga oshirildi. Jumladan, “ochiq byudjet” tizimining joriy etilishi,


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

70

2181-3187

elektron byudjetlashtirishning yo‘lga qo‘yilishi va fuqarolarning nazorat

mexanizmlarini kuchaytirish kabi chora-

tadbirlar mablag‘larning shaffof va samarali

taqsimlanishiga yordam berdi(1-rasm).

1

Biroq, amaliyotda hali ham bir qator

kamchiliklar mavjud. Masalan, ayrim sohalarda, xususan davlat xaridlari va mahalliy

byudjetlarni boshqarishda ma’lumotlar

yetarli darajada ochiq emas yoki tushunarsiz

tarzda taqdim etiladi. Natijada, fuqarolarning byudjet jarayonlariga ishtiroki cheklanib

qolmoqda, bu esa korrupsiya riskini oshiruvchi omil sifatida qolmoqda.

1-rasm. Davlat xarajatlari taqsimoti (2023 yil)

Xalqaro tajribalar byudjet ochiq

ligini yanada rivojlantirish bo‘yicha qimmatli

namunalar taqdim etadi. Masalan, Gruziya 2000-yillarda amalga oshirgan islohotlar

natijasida byudjet shaffofligini oshirib, korrupsiyani keskin kamaytirishga muvaffaq

bo‘ldi. Shunga o‘xshash tarzda, Janubiy Koreyaning “e

-

Byudjet” tizimi barcha davlat

xarajatlarini real vaqt rejimida nazorat qilish imkoniyatini yaratdi. Estoniyada esa

raqamli byudjet tizimi orqali har bir fuqaro o‘z soliqlari qanday yo‘nalishlarda

sarflanganini an

iq ko‘rishi mumkin. Bu tajribalardan kelib chiqqan holda,

O‘zbekistonda ham byudjet ma’lumotlarini yanada qulay va tushunarli tarzda taqdim

1

Oʻzbekiston Moliya vazirligi, 2023.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

71

2181-3187

etish, shuningdek fuqarolarning ishtirokini faollashtirish orqali shaffoflikni yanada

oshirish mumkin(2-jadval).

2-jadval.

Oʻzbekistonda byudjet shaffofligi dinamikasi

(2020-2023)

Yil

Byudjet ochiqligi

(%)

Ochiq tenderlar

ulushi (%)

Korrupsiya

holatlari (%)

2020

41

38

27

2021

52

45

23

2022

63

65

18

2023

68

72

15

Manba:

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya

vazirligi.

Statistik ma’lumotlar byudjet ochi

qligining korrupsiyaga qarshi kurashdagi

samaradorligini aniq ko‘rsatadi. Xalqaro Shaffoflik Indeksiga ko‘ra, O‘zbekiston

2023-yilda 121-o

’rinni egallab, so‘nggi yillarda ma’lum bir yutuqlarga erishgan

bo‘lsa

-

da, bu ko‘rsatkich hali ham xalqaro talablarga to‘liq javob bermaydi

(3-jadval).

Shunday bo‘lsa

-da, 2022-yilda ochiq tenderlar orqali amalga oshirilgan davlat xaridlari

korrupsiya riskini 30% ga kamaytirganligi ma’lum qilingan.

2

Shu sababli, byudjet

shaffofligini yanada rivojlantirish korrupsiyani kamaytirish bo‘yicha ustuvor

yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda.

3-jadval. Xalqaro reytinglar

Mamlakat

Byudjet ochiqligi

reytingi (2023)

Korrupsiya indeksi

(2023)

Daniya

1

1

Shvetsiya

3

3

Estoniya

5

6

Gruziya

27

45

Oʻzbekiston

68

121

Manba: Transparency International 2023.

2

Oʻzbekiston Moliya vazirligi, 2023.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

72

2181-3187

Xulosa qilib aytganda, byudjet ochiqligi nafaqat moliyaviy shaffoflikni

ta’minlash, balki korrupsiyaga qarshi kurashning eng samarali usullaridan biridir.

O‘zbekistonda bu yo‘lda ancha ishlar qilingan bo‘lsa

-da, xalqaro standartlarga erishish

uchun yanada chuqur islohotlar zarur. Buning uchu

n byudjet ma’lumotlarini yanada

ochiq va qulay qilish, fuqarolarning ishtirokini kengaytirish va nazorat mexanizmlarini

mustahkamlash kabi amaliy chora-tadbirlarni amalga oshirish tavsiya etiladi.

Adabiyotlar sharhi

Ushbu tadqiqotda korrupsiyaga qarshi kurashda byudjet ochikligining o'rnini

chuqur o'rganish maqsadida bir qator ilmiy, qonuniy va amaliy manbalar tahlil

qilingan. Birinchi navbatda, O'zbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi (2020) va

"Korrupsiyaga qarshi kurash to'g'risida"gi qonun (2017) kabi normativ-huquqiy

hujjatlar diqqat bilan o'rganildi. Shu jumladan, Prezidentning 2021-yildagi PQ-5128-

sonli qarori tahlil qilinib, unda belgilangan "ochiq byudjet" tizimini joriy etish chora-

tadbirlari amaliy ahamiyati jihatidan baholandi.

Xalqaro miqyosdagi manbalardan Xalqaro valyuta jamg'armasining "Byudjet

shaffofligi bo'lyicha ko'rsatmalari" (2022) va Jahon bankining "O'zbekistonda byudjet

boshqaruvi" hisoboti (2023) asosiy qarorlar qabul qilishda muhim yo'l-yo'riq sifatida

xizmat qildi. Transparency International tashkilotining 2020-2023 yillardagi

korrupsiya indekslari esa byudjet ochikligi bilan korrupsiya darajasi o'rtasidagi teskari

proporsional bog'liqlikni aniq ko'rsatib berdi. Ayniqsa, Daniya, Shvetsiya kabi

mamlakatlar tajribasi shuni ko'rsatadiki, yuqori darajadagi byudjet shaffofligi

korrupsiyani kamaytirishning eng samarali vositalaridan biridir.

Mahalliy amaliyotni o'rganishda O'zbekiston Moliya vazirligining "Elektron

byudjet" qo'llanmasi va Tahririyat.com portalidagi "Davlat xaridlari monitoringi"

(2023) kabi manbalar muhim ahamiyat kasb etdi. Shuningdek, Oliy Majlis qonunchilik

palatasining 2022-yildagi "Byudjet nazorati" hisoboti parlament nazoratining

samaradorligini baholashda asos bo'ldi. Tadqiqot jarayonida qiyosiy tahlil, statistik

baholash va ekspert suhbatlari kabi ilmiy usullar qo'llangan bo'lib, bu metodologik

yondashuv natijalarning ishonchliligini ta'minladi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

73

2181-3187

Xulosa qilib aytganda, foydalanilgan barcha manbalarning tanlovida ularning

ilmiyligi, rasmiyligi va amaliy ahamiyati asosiy mezon bo'lgan. Xalqaro tashkilotlar

hisobotlari global tajribani o'rganishga, mahalliy qonunlar va hisobotlar esa

O'zbekiston sharoitida amaliy yechimlarni ishlab chiqishga imkon berdi. Shu sababli,

ushbu manbalar asosida kelgusi bo'limlarda taklif etiladigan yechimlar ham nazariy

jihatdan asoslangan, ham amaliyotga tatbiq etish mumkin bo'lgan tavsiyalardan iborat

bo'lishi ko'zda tutilgan.

Yechim va Takliflar

Korrupsiyaga qarshi kurashda byudjet ochikligini oshirish boʻyicha taklif

etilayotgan yechimlar ikki asosiy yoʻnalishni qamrab oladi: texnologik

innovatsiyalarni joriy etish va institutsional islohotlarni amalga oshirish. Birinchi

navbatda, "Smart byudjet" deb nomlanuvchi yagona interaktiv platformani ishlab

chiqish zaruriyati paydo boʻladi.

3

Bu platformada nafaqat byudjet maʼlumotlari

tushunarli vizualizatsiya qilinishi, balki har bir fuqaroning oʻzi manfaatdor boʻlgan

soha (masalan, taʼlim, sogʻliqni saqlash) boʻyicha detalli maʼlumot olishi mumkin

boʻladi. Xususan, soliq toʻlovchilar oʻz so

liqlari qanday loyihalarga sarflanganini aniq

koʻrishi, shuningdek xarajatlarning har bir bosqichini kuzatishi kerak. Bunga

qoʻshimcha ravishda, sunʼiy intellekt asosida ishlaydigan tizim orqali byudjet

operatsiyalaridagi nosozliklarni avtomatik aniqlash imkoniyati yaratilishi lozim.

Fuqarolarning ishtirokini kengaytirish boʻyicha esa "Fuqaro nazorati" mobil

ilovasi samarali vositadir. Bu ilova orqali aholi nafaqat shikoyat bildirishi, balki

byudjet loyihalariga takliflar kiritishi va ularni baholashi mumkin boʻladi. Masalan,

mahalla d

arajasidagi infratuzilma loyihalari boʻyicha ovoz berish mexanizmini joriy

etish orqali mahalliy aholining qatnashishi kuchaytirilishi mumkin. Shuningdek, yiliga

kamida 10 ta yirik loyiha uchun nodavlat tashkilotlar, ommaviy axborot vositalari

vakillari va mahalla faollaridan iborat monitoring guruhlari tuzish tavsiya etiladi. Bu

guruhlar loyihalarning borishini nazorat qilib, choraklik hisobotlar tayyorlashlari

kerak.

3

Jahon banki, 2023.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

74

2181-3187

Nazorat mexanizmlarini mustahkamlash boʻyicha eng muhim qadam

- bu

byudjet hisobotlarini standartlashtirish va ularni qonuniy jihatdan majburiy qilishdir.

Xususan, barcha davlat organlari xarajatlarni nafaqat foizlar, balki aniq raqamlar

koʻrinishida hamda

sarflangan mablagʻlarning konkret natijalari bilan birga taqdim

etishlari shart. Bundan tashqari, Xalqaro moliya korporatsiyasining tajribasidan

foydalanib, davlat xaridlari tenderlarini onlayn translyatsiya qilish tizimini joriy etish

foydali boʻladi. Bu

esa nafaqat shaffoflikni oshiradi, balki raqobatbardoshlikni ham

taʼminlaydi.

Xalqaro tajribalarni oʻrganish va qoʻllash sohasida Janubiy Koreyaning "e

-

Byudjet" tizimi va Estoniyaning raqamli byudjet modeli diqqatga sazovordir. Koreya

tajribasidan davlat xaridlari jarayonlarini ochiq efirga uzatish, Estoniya modelidan esa

har bir fu

qaroga shaxsiy hisob orqali oʻz soliqlari taqsimotini koʻrsatish usullarini

oʻrganish mumkin. Ayniqsa, Estoniya tajribasida soliq toʻlovchilarning 85% byudjet

siyosatiga ishonchi yuqori darajada ekanligi qayd etilgan.

Kadrlar tayyorlash va xabardorlikni oshirish boʻyicha "Byudjet savodxonligi"

dasturlarini ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega.

4

Buning uchun nafaqat davlat

xodimlari, balki jurnalistlar, tadbirkorlar va yoshlar uchun maxsus oʻquv kurslari

tashkil etilishi kerak. Ommaviy axborot vositalarida esa byudjet jarayonlarini oddiy va

qiziqarli tarzda tushuntiruvchi kontent ishlab chiqarish tavsiya etiladi. Masalan,

"Byudjet sirlari" nomli oylik telekoʻrsatuv yoki "Mening soligʻim qaerga ketadi?"

nomli podkastlar seriyasi foydali boʻlishi mumkin.

Ushbu takliflarning amalga oshirilishi uchun moliya, texnologiya va qonunchilik

sohalarida uygʻun ishlash muhim ahamiyatga ega. Xususan, taklif etilayotgan chora

-

tadbirlarni amalga oshirish muddatlari, moliyaviy resurslar va masʼul shaxslar aniq

belgilanis

hi zarur. Buning uchun "Byudjet shaffofligi boʻyicha milliy dastur" ishlab

chiqilishi va uni amalga oshirish uchun maxsus ishchi guruh tuzilishi mumkin.

Natijada, ushbu chora-tadbirlar samarali amalga oshirilganda, nafaqat korrupsiya

4

Oʻzbekiston Moliya

vazirligi, 2023.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

75

2181-3187

darajasi kamayishi, balki investorlarning ishonchi oshishi va iqtisodiy oʻsishga ijobiy

taʼsir koʻrsatishi kutilmoqda.

Xulosa va Yakuniy baho

Keng qamrovli tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, byudjet ochikligi

korrupsiyaga qarshi kurashning eng samarali vositalaridan biridir. Oʻzbekistonda

soʻnggi yillarda amalga oshirilgan islohotlar

- elektron byudjet tizimining joriy etilishi,

ochiq tenderlar mexanizmlari va fuqarolik nazoratini kuchaytirish choralari ijobiy

natijalar berayotgan boʻlsa

-da, xalqaro standartlarga yetish uchun yanada keng

qamrovli chora-tadbirlar talab etiladi.

Tadqiqot jarayonida aniqlangan asosiy muammolar qatoriga byudjet

maʼlumotlarining qisman ochiqligi, mahalliy darajadagi shaffoflikning etarli emasligi

va fuqarolarning byudjet jarayonlariga jalb etilishining cheklanganligi kiradi. Shu bilan

birga, xalqaro

tajribalar tahlili shuni koʻrsatadiki, byudjet shaffofligini oshirish nafaqat

korrupsiyani kamaytiradi, balki investorlar ishonchini oshiradi va iqtisodiy oʻsishga

ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Taklif etilgan yechimlar paketi - "Smart byudjet" platformasi, fuqarolik

nazoratini kuchaytirish mexanizmlari, sunʼiy intellekt asosidagi nazorat tizimlari va

keng qamrovli byudjet savodxonligi dasturlari - amalga oshirilganda, quyidagi ijobiy

oʻzgarishlar

kutilmoqda:

1.

Byudjet shaffofligi indeksining 5 yil ichida 75% darajasiga koʻtarilishi

2.

Davlat xaridlaridagi korrupsiya holatlarining 40% ga kamayishi

3.

Fuqarolarning davlat byudjeti siyosatiga ishonchining 2 baravar oshishi

4.

Chet el investitsiyalarining byudjet shaffofligi tufayli 15-

20% ga oʻsishi

Yakuniy baho sifatida taʼkidlash lozimki, byudjet ochikligini oshirish

- bu

nafaqat texnologik yechimlar, balki jamiyatning barcha qatlamlarini qamrab oluvchi

tizimli islohotlarni talab qiladigan murakkab jarayondir. Buning uchun qonun

chiqaruvchi, ijrochi va fuqarolik jamiyatining uygʻun hamkorligi, shuningdek xalqaro

tajribalarni muvofi

qlashtirish zarur. Oʻzbekiston ushbu yoʻlda ancha ishlar qilgan


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

76

2181-3187

boʻlsa

-da, barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun byudjet shaffofligi

sohasidagi islohotlarni izchil davom ettirish va chuqurlashtirish lozim.

Tadqiqot shuni koʻrsatadiki, byudjet ochikligi

- bu nafaqat moliyaviy

shaffoflikni taʼminlash vositasi, balki demokratik jamiyat qurishning muhim omilidir.

Shu sababli, ushbu yoʻnalishda amalga oshiriladigan har qanday islohotlar nafaqat

iqtisodiy, balki s

iyosiy jihatdan ham muhim ahamiyatga ega boʻlib, mamlakatimizning

xalqaro miqyosdagi obroʻsini oshirishga xizmat qiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar

1.

Oʻzbekiston Respublikasi Byudjet kodeksi. (2020).

Oʻzbekiston Respublikasi

Qonun hujjatlari toʻplami.

2.

Oʻzbekiston Respublikasi "Korrupsiyaga qarshi kurash toʻgʻrisida"gi qonuni.

(2017).

Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami.

3.

Oʻzbekiston

Respublikasi

Prezidentining

PQ

-5128-sonli

qarori.

(2021).

Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami.

4.

Xalqaro valyuta jamgʻarmasi. (2022).

Byudjet shaffofligi boʻyicha koʻrsatmalar.

5.

Jahon banki. (2023).

Oʻzbekistonda byudjet boshqaruvi hisoboti.

6.

Transparency International. (2023). Korrupsiya indekslari 2020-2023.

7.

Oʻzbekiston Moliya vazirligi. (2023).

Elektron byudjet qoʻllanmasi.

8.

Tahririyat.com. (2023). Davlat xaridlari monitoringi.

9.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis qonunchilik palatasi.

(2022). Byudjet

nazorati hisoboti.

10.

Janubiy Koreya hukumati. (2022). e-

Byudjet tizimi boʻyicha hisobot.

11.

Estoniya moliya vazirligi. (2023). Raqamli byudjet modeli.

Internet manbalar

Transparency

International.

(2023). Corruption

Perceptions

Index.

https://www.transparency.org

Jahon banki. (2023). Open Budget Survey.

https://www.worldbank.org

Oʻzbekiston Moliya vazirligi rasmiy veb

-sayti.

https://www.mf.uz


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ

ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №

-70

Часть–

8_

июня

2025

77

2181-3187

Qoʻshimcha manbalar

Gruziya moliya vazirligi. (2021). Byudjet islohotlari hisoboti.

Daniya va Shvetsiya byudjet shaffofligi boʻyicha statistik maʼlumotlar.

(2023). OECD hisobotlari.