ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
14
2181-3187
YANGI O‘ZBEKISTON YOSHLARI
- KELAJAK BUNYODKORLARI
Usanova Muxlisa
Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti
Sharq sivilizatsiyasi va falsafa fakulteti
Antropologiya va etnologiya yo‘nalishi
3-kurs hind-ingliz guruhi talabasi
+998933047175
Annotatsiya:
Maqolada Renessans tushunchasi, Musulmon Renessansi
yaratilgani, ikki buyuk renessans ilm-
ma’rifat olamida katta po‘rtana bo‘lgani,
Yevropa Renessansiga ta’sir qilishi haqida so‘z boradi. Yoshlar siyosatiga
davlatimizning bergan e’tibori, Uchinchi Renessans bunyodkorlari bo‘lgan
yoshlarning jamiyat va davlat hayotidagi o‘rnining ahamiyatini mohiyatini ochib
berishga harakat qilindi.
Kalit so‘zlar:
renessans, “Musulmon Renessansi”, “Sharq renessansi”, “Bayt
ul-
hikma”, “Ma’mun akademiyasi”, Yangi O‘zbekiston, Uchinchi Renessans,
yubileylar, yoshlar daftari, xotin qizlar daftari, “Yosh kitobxon” tanlovi
YOUTH OF NEW UZBEKISTAN - FUTURE CREATORS
Usanova Mukhlisa
Tashkent State University of Oriental Studies
Faculty of Eastern Civilization and Philosophy
Department of Anthropology and Ethnology
3rd year student of the Indian-English group
+998933047175
Abstract:
The article discusses the concept of Renaissance, the creation of the
Muslim Renaissance, the two great renaissances that were a great gateway to the
world of knowledge, and their influence on the European Renaissance. The attention
of our state to youth policy, the importance of the role of young people who are the
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
15
2181-3187
creators of the Third Renaissance in the life of the society and the state was tried to
be revealed.
Key words:
renaissance,
“
Muslim Renaissance
”
,
“
Eastern Renaissance
”
,
“
Bayt ul-Hikma
”
,
“
Ma'mun Academy
”
, New Uzbekistan, Third Renaissance,
anniversaries, youth notebook, women's notebook,
“
Young Reader
”
competition
Kirish.
“Rennesans” tushunchasining paydo bo‘lishi bevosita fransuzcha
renaissance
so‘zi bilan bog‘liq bo‘lib, “uyg‘onish”, “tiklanish” degan ma’nolarni
bildiradi. Ushbu atamaga duch kelganimizda beixtiyor XIV-XVI asrlarda yuz
bergan Yevropa Renessansini ko‘z oldimizga keltiramiz. Tarixchi, faylasuflarning
ta’kidlashlaricha rennessans davri o‘zidan avvalgi davrlardan ta’limning
jonlanganligi, savdo aloqalarining yuksalishi, san’at, musiqa, adabiyot va fanning
rivojlanganligi bilan ajratadi. Shuningdek, xalq orasida ham yangiliklar iliq kutib
olina boshlaydi, renessansgacha esa jamiyat, davlat, xalq, cherkov o‘rta asrlardagi
ko‘p narsalarni rad etadi. Bu vaqtgacha aholi katta qo‘rg‘onlarda yashagan.
Shaharlar juda kam bo‘lib, ijtimoiy hayotda diniy va harbiy
yetakchilar mavqeyi
baland bo‘lgan. Savdo, sanoat, tijoratdagi o‘sishlar shaharlarning rivojlanishiga olib
keladi. Jamiyat hayotida ham yangi qatlamlarning paydo bo‘lishiga olib keladi,
jumladan, yirik savdogarlar katta e’tibor qozonishadi. Rennessans va u
nchagacha
yuz bergan ba’zi ijtimoiy
-siyosiy jarayonlar davlat va jamiyat tuzilishi, qurilishi
tizimini, diniy qadriyatlar va urf-
odatlarga ham o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Jumladan,
yirik davlatlar tuzilishi va xristianlikda yangi protestantlik oqimining paydo
bo‘lishi.
Sharqda esa bu jarayonlar o‘zgacha kechadi. Sharq xalqlari ma’naviy
-marifiy,
madaniy hayotida uyg‘onish olib kelgan davr sifatida baholanadi. Sharq Renessansi
davriy jihatdan Yevropa Renessansidan avval sodir bo‘lgan va uzoq davrni qamrab
olganligi sababli
, xronologik jihatdan ikki davrni o‘z ichiga oladi:
Birinchisi Yaqin Sharq, Markaziy Osiyo mintaqalarida islom madaniyati
negizida birlashuvidan to mo‘g‘illar bosqiniga qadar bo‘lgan vaqtda IX
-XI asrlar
tarixi bilan bevostida bog‘liqdir. Imom al
-Buxoriy, at-Termiziy, al-Xorazmiy,
Farobiy, Farg‘oniy, Beruniy
, ibn Sino, Zamaxshariy, Moturudiy kabi nomlar bilan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
16
2181-3187
mashhurdir. Birinchi renessans vakillarini aksariyat qismi fanning bir necha sohalari
bo‘yicha mutaxassis bo‘lib, ensiklopedik bilimlarga ega bo‘lishgan. Ular dastlab,
qadimgi yunon-
rim, hind, xitoy madaniyatlari bilan tanishib, o‘z bilimlarini
boyitadilar. Fan va madaniyatdagi siljishlar insonlar, jumladan olimlarning diniy-
mafkuraviy g‘oyalariga ham ta’sir ko‘rsatadi. Xususan, insonlarda aqidaparastlikni
rad etish, hurfikrlilik, insonparvarlik, ma’naviy go‘zallik, kamolotni Allohning
yuksak in’omi sifatida talqin etish holatlari yuz beradi. Birinchi renessans Bag‘dod
“Bayt ul
-
hikma”si va Xorazm “Ma’mun akademiyasi” bilan ham jahonga mashhur.
Ikkinchi renessans davri esa Amir temur va temuriylar davriga to‘g‘ri keladi.
Ushbu davrni mutafakkir, olim, san’atkorlari Sa’diddin Taftazoniy, Mir Sayyid
Jurjoniy, Mirzo Ulug‘bek, Ali Qushchi, G‘iyosiddin al
-Koshoniy, Mirxond,
Xondamir, Jomiy, Lutfiy, Navoiy, Kamoliddin Behzod kabilardir. Bundan tashqari
jamiyat hayotida yassaviylik, naqshbandlik kabi ta’limotlar yetakchilik qiladi.
Me’morchilikka alohida e’tibor berilib, turli madrasa, maqbara, masjid, saroylar,
xonaqoh, bog‘larning qurilishini kuzatishimiz mumkin. Ko‘ksaroy masjidi,
Shohizinda, Bibixonim madrasasi, Oqsaroy, Registon kabi inshoatlar temuriylar
me’morchiligining yorqin na’munalaridandir. Samarqandagi Ulug‘bek rasadxonasi
esa o‘z davrida ilmi toliblar uchun samarali xizmat qiladi.
Asosiy qism.
Mamlakatimiz tamadduni davomida ikki renessans davrini
boshidan o‘tkazganligi tarixdan ma’lum. Rivojlanish, taraqqiyot va o‘z davrining
yirik madaniyati bunyodkorlari yod etish va ular xotirasini abadiylashtirish masalasi
mamlakatimiz mustaqillikka erishgan davrdan boshlangan. Yillarni nomlashda ham
bu masalaga alohida e’tibor berilgan.
•
1991-yil Alisher Navoiy yili va 550 yilligi
•
1992-yil Sharof Rashidovning 75 yilligi
•
1993-yil Ahmad Yassaviy yili, Zahiriddin Muhammad Boburning 510
yilligi
•
1994-
yil Mirzo Ulug‘bek yili va 600 yilligi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
17
2181-3187
•
1995-yil Ibn Sino yili, Najmiddin Kubroning 850 yilligi, Zamaxshariy
920 yilligi
•
1996-yil Amir Temur yili va 660 yilligi
•
1998-
yil Ahmad Farg‘oniy 1200 yilligi, Imom Buxoriy 1225 yilligi,
Berdaq 170 yilligi
•
1999-yil Jaloliddin Manguberdi 800 yilligi, Ajiniyoz 175 yilligi,
Ogohiy 190 yilligi
•
2000-yilligi Burhoniddin al-
Marg‘inoniy 910 yilligi, Moturidiy 1130
yilligi, Kamaliddin Behzod 545 yilligi
•
2003-
yil Abduxoliq G‘ijduvoniy 900 yilligi
•
2017-yil Sharof Rashidov 100 yilligi
•
2018-yil Islom Karimov 80 yilligi keng miqyosda nisholanildi.
Ularning ilmiy va ijodiy merosini o‘rganish hozirda ham davom etmoqda.
Xususan, Toshkent davlat sharqshunoslik universitetida ham Ogohiyshunoslik
maktabi shakillanib ulgurgan qolaversa, o‘qituvchilar va talabalar salmoqli ishlar
amalga oshirmoqda.
O‘zbekiston Respublikasining mustaqilligining 29 yilligi munosabati bilan
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning tantanali tabrik nutqida mamlakatimiz
taraqqiyoti uchun Uchinchi Renessansning ahamiyatini bayon qildi.
Bugun jahon miqyosida yurtimiz haqida so‘z ketganda
“Yangi O‘zbekiston”
iborasi tilga olinmoqda. Bu keyingi yillarda taraqqiyotning mutlaqo yangi
bosqichiga qadam qo‘yganimiz, erishayotgan zalvorli yutuqlarimizning e’tirofidir.
Xalqimizning ulug‘vor qudrati jo‘sh urgan hozirgi zamonda O‘zbekistonda
yangi bir uyg‘onish –
Uchinchi Renessans davriga poydevor yaratilmoqda,
desak, ayni haqiqat bo‘ladi. Chunki bugungi O‘zbekiston –
kechagi
O‘zbekiston emas. Bugungi xalqimiz ham kechagi
xalq emas.
Uchinchi Renessans xalqimiz yanada jipslashuvi uchun umummilliy g‘oya
vazifasini o‘tashi lozimli, bunda yoshlarning o‘rni haqida bir qator muhim qarorlarni
imzoladilar. Qilinadigan ishlar, istiqbolli rejalarni amalga oshirish uchun ta’lim
-
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
18
2181-3187
tarbiya, kadrlar siyosatiga alohida e’tibor qaratilib, muhim shart
-sharoitlar
yaratishga alohida e’tibor qaratilishi yo‘l xaritalari belgilanib olindi. O‘zbekiston
Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov mustaqilligimizning dastlabki
yillarida olg‘a
surgan “Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot pirovard
maqsadimiz” g‘oyasining uzviy davomi sifatida olishimiz mumkin. Yaqinda
chiqqan statistikalarga qaraganda O‘zbekiston aholisi 37 milliondan oshdi va uning
60 foizidan ko‘pini yoshlar tashkil etadi. Ushbu statistikaning o‘zi ham
mamlakatimiz siyosatida birinchi o‘rindagi masalalardan biri yoshlar ekanligini
ko‘rsatib beradi. Bir qator yillarda yoshlarga oid qonun va qarorlar qabul qilingan.
Davlat yoshlarning shahxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy, ekologik
huquqlari himoya qilinishini ta’minlaydi, ularning jamiyat va davlat hayotida faol
ishtirok etishini rag‘batlantiradi. Davlat yoshlarning intellectual, ijodiy, jismoniy va
axloqiy
jihatdan shakillanishi hamda rivojlanishi uchun, ularning ta’lim olishga,
sog‘liqni saqlashga, uy
-
joyga, ishga joylashishga, bandlik va dam olishga bo‘lgan
huquqlarini amalga oshirish uchun shart-sharoitlar yaratadi.
Birinchi va ikkinchi renessanslarning tarixiy sharoiti va davri talablari,
imkoniyatlarini haqqoniy baholab, Yangi Renessansning tarixiy sharoitlari va
talablari mutlaqo oʻzgacha ekanini asoslash, dalillash maqsadga muvofiq.
Ikki
renessans tajribasidan kelib chiqib, yoshlar tajribasi, ma’naviyati, iymon
-
e’tiqodi masalasiga e’tibor qaratish hozirda ham dolzarbdir. “Yoshlikda olingan
bilim toshga o‘yilgan naqshdir” degan naqlda ham yoshlik umr bahori, kuch
-
g‘ayrat
va bilim olish olish uchun ayni palla ekanligini tarix guvohdir. Imom al-Buxoriy 9
yoshida Qur’oni Karimni yod oladi, Bobur mirzo 12 yoshida taxtga o‘tiradi.
Abu Ali
ibn Sino o‘z asarlarida ilm va odob
-
axloq uyg‘unligi, barkamol avlod kamoloti va
baxt-
saodati, adolat va diyonat, insonlarning o‘zaro do‘stligi va hamkorligi, obod
turmush to‘g‘risidagi g‘oyalarni ilgari surgan. Mutafakkir “Bola badanining
bo‘g‘inlari qotib, tili ravon chiqib, qulog‘i eshitish va gapni ma’qullash uchun tayyor
bo‘lib, vujudi ilm va odob o‘rganishga hozir bo‘lganda unga ilm va odob o‘rgatish
kerak”, deb yozadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
19
2181-3187
Yoshlarimizning Uchinchi Renessans yaratishdagi ahamiyati haqida
Prezidentimiz o‘z njutqlarida muhim da’vat etadilar: “Biz o‘z oldimizga
mamlakatimizda Uchinchi Renessans poydevorini barpo etishdek ulug‘ maqsadni
qo‘ygan ekanmiz, buning uchun yangi xorazmi
ylar, beruniylar, ibn sinolar,
ulug'beklar, Navoiy va boburlarni tarbiyalab beradigan muhit va sharoitlarni
yaratishimiz kerak”. Bu yo‘lda Prezidentimiz qarorlariga binoan yoshlar daftari,
xotin-
qizlar daftari, temir daftarlarning joriy etilishi, “Besh tashabbus”
olimpiyadalari, “Yosh kitobxon”, “Zukko kitobxon” tanlovlarining tashkil etilishi
ham O‘zbekiston yoshlariga o‘z imkoniyatlarini ko‘rsata olishiga imkoniyat beradi.
Birgina yoshlar daftariga kelib tushgan arizalar soni 50865 tani tashkil qilsa, undan
69,1 % qismi qabul qilingan, 6,6% ko‘rib chiqilmoqda. Mana shu statistikalar ham
davlatimiz yaratayotgan imkoniyatlar va kutayotgan natijalardan darak bermoqda.
Uchinchi Renessans bunyodkorlari bunday imkoniyatlardan to‘g‘ri va samarali
foydalanishi zarurdir.
Xulosa.
Hozirgi tez rivojlanayotgan davrda
tarixi va qadim madaniyati buyuk
bo‘lgan mamlakatimizning kelajagi har qachongidan ham muhim masala bo‘lib
qolmoqda. Yaqin o‘n yilda O‘zbekiston yoshlari Jahon hamjamiyatidagi yoshlar
masalalariga oid bo‘lgan bir qator forum va yig‘ilishlarda ishtirok eti
b kelmoqdalar.
Bu ham o‘ziga bo‘lgan ishonchni, yorqin kelajakni qurishga bo‘lgan xohishdandir.
Yuqorida ta’kidlanganidek kitobxon yoshlarga, xalqaro musobaqalarda g‘olib
bo‘lgan sportchilar, tadbirkor, harakatchan va mehnatsevar yoshlarga Prezident
sovg‘a
si-
avtomobillar taqdim etilishi ham yanada ko‘proq harakat qilish uchun
bo‘lgan bir mukofotlardan deb bilsak bo‘ladi. O‘zbekston bir davlat, O‘zbekiston
yoshlari esa kuchdir. Yangi O‘zbekiston yoshlari esa Uchinchi Renessans
bunyodlarlaridir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Karimov, I.A. (1997). Yuksak ma'naviyat
—
yengilmas kuch. Toshkent:
Ma’naviyat nashriyoti.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
20
2181-3187
2. Karimov, I.A. (1996). Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot
–
pirovard maqsadimiz. Toshkent: O‘zbekiston.
3. Mirziyoyev, Sh.M. (2020). Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati.
4. Mirziyoyev, Sh.M. (2020). O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 29
yilligiga bag‘ishlangan tantanali yig‘ilishdagi nutqi. Prezident.uz sayti
5. Xudoyberdiyev, A. (2004). Renessans davri va O‘zbek madaniyati.
Toshkent: Sharq.
6. Abdullayeva, S., Karimova, D. (2015). Sharq va G‘arb Renessanslari:
qiyosiy tahlil. Toshkent: Fan.
7. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ma'naviyat va
ma'rifat markazi. (2020). Uchinchi Renessans sari.
8. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi (2024). Aholi soni va
yoshlar statistikasi. www.stat.uz
9. “Ma’naviy meros va milliy g‘urur”. (2021). Toshkent: “Ma’naviyat”
nashriyoti.
10. Jo‘rayev, H. (2012). Temuriylar davri madaniyati. Toshkent: O‘zbekiston
Milliy ensiklopediyasi.
11. Alimov, R. (2001). Buyuk Renessans namoyandalari. Toshkent:
O‘qituvchi.
