ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
27
2181-3187
KIMYO MAVZULARINI O‘QITISHGA INNOVATSION-INTERAKTIV
O‘QITISH METODLARINI JORIY QILISH
Reymov Qarjawbay Dawletbaevich
Bazarbayeva Laylo Gulmirza qizi
Ismailova Gulchiroy Zakir qizi
Ajiniyoz Nomidagi Nukus Davlat Pedagogika Instituti
Annotatsiya;
Mazkur maqolada zamonaviy kimyo ta’limining innovatsion va
interaktiv metodlar asosida tashkil etilishi, bu yondashuvlarning o‘quvchilarda
mustaqil fikrlash, ilmiy dunyoqarash va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishdagi roli
haqida so‘z yuritiladi. Kimyo fanini o‘qitishda yangi pedagogik texnologiyalarning
ahamiyati va ularni amaliyotga joriy etish mexanizmlari chuqur yoritiladi.
Kalit so‘zlar
; Kimyo ta’limi, innovatsion metodlar, interaktiv metodlar, ta’lim
texnologiyalari, faollashtiruvchi o‘qitish, mustaqil fikrlash, ilmiy tafakkur.
XXI asrda ta’lim tizimiga qo‘yilayotgan asosiy talablardan biri — zamon bilan
hamnafas, raqobatbardosh va mustaqil fikrlaydigan yoshlarni tarbiyalashdir. Ayniqsa,
ilmiy-texnik taraqqiyot shiddat bilan rivojlanayotgan bir paytda kimyo fanini
o‘qitishning uslubiyati yangilanishni, innovatsion va interaktiv metodlarga tayangan
holda rivojlanishni talab qilmoqda. An’anaviy o‘qitish usullari zamonaviy
o‘quvchining ehtiyojlarini to‘laqonli qondira olmay qolganligi sababli, kimyo o‘qitish
jarayonida yangi texnologiyalarni, zamonaviy pedagogik yondashuvlarni tatbiq etish
zarurati tug‘ilmoqda.
Innovatsion-interaktiv metodlar mohiyati va zarurati
Kimyo fanining o‘ziga xosligi — murakkab nazariy bilimlar va nozik amaliy
ko‘nikmalarni o‘z ichiga olishi bilan ajralib turadi. Ushbu fanni samarali o‘rgatish
uchun o‘quvchilarni nafaqat tinglovchi, balki faol ishtirokchi sifatida jalb qilish talab
etiladi. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, innovatsion va interaktiv metodlar nafaqat
ta’lim sifatini oshiradi, balki o‘quvchilarda ilmiy izlanish ko‘nikmalarini ham
shakllantiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
28
2181-3187
Innovatsion metodlar o‘quvchilarning fikrlash faoliyatini, muammoli
vaziyatlarga yechim topish qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Interaktiv
metodlar esa o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida ikki tomonlama faol muloqotni
ta’minlab, bilim olish jarayonini hamkorlikda tashkil etishga imkon yaratadi. Bunday
metodlarning joriy etilishi o‘quvchilarning bilimlarni passiv qabul qilishidan voz
kechib, ularni faol izlanishga, tahlil qilishga va mustaqil xulosa chiqarishga undaydi.
Kimyo o‘qitishda innovatsion-interaktiv metodlarni qo‘llash yo‘llari
Kimyo darslarida innovatsion va interaktiv metodlardan foydalanish bir necha
asosiy yo‘nalishda amalga oshiriladi:
1. Muammoli ta’limni joriy etish:
Dars jarayonida o‘quvchilarga murakkab va qiziqarli savollar beriladi, ular
mustaqil yoki guruh bo‘lib bu savollarga javob topishga harakat qilishadi. Masalan,
darsda “Nima uchun suv va yog‘ aralashmaydi?” kabi oddiy, ammo chuqur fizik-
kimyoviy asosga ega muammoli savollar qo‘yilishi mumkin.
2. Aqliy hujum (Brainstorming) metodidan foydalanish:
Kimyo darslarida biror mavzu bo‘yicha qisqa vaqt ichida maksimal ko‘p g‘oya
va fikrlar to‘planadi. Masalan, "Atmosfera ifloslanishini kamaytirish uchun qanday
kimyoviy usullarni qo‘llash mumkin?" savoliga javoblar yig‘iladi.
3. Klaster usuli:
Murakkab kimyoviy tushunchalar va ularning o‘zaro bog‘liqligi vizual tarzda
tasvirlanadi. Masalan, "Organik moddalarning sinflari" mavzusi klaster shaklida, har
bir sinfning xususiyatlari bilan ko‘rsatiladi.
4. Rol o‘ynash va modellashtirish:
Darsda o‘quvchilar kimyo laboratoriyasi ishchilari, ekologlar yoki sanoat
texnologlari rolida chiqish qilib, amaliy vazifalarni hal etadilar. Bu usul orqali
o‘quvchilarning kasbiy orientatsiyasi ham shakllanadi.
5. Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
29
2181-3187
Zamonaviy texnologiyalar yordamida real laboratoriya tajribalarini virtual
muhitda o‘tkazish imkoniyati yaratiladi. Bu esa resurslarni tejash, xavfsizlikni
ta’minlash va ko‘proq o‘quvchini jalb qilish imkonini beradi.
Innovatsion-interaktiv metodlarning ta’sir kuchi
Bu metodlarning afzalligi shundaki, ular o‘quvchilarning darsdagi faolligini
oshirib, bilimlarni eslab qolish va amaliyotga tatbiq etish ko‘nikmalarini kuchaytiradi.
Interaktiv metodlar orqali:
O‘quvchilar o‘zaro muloqot qiladi, fikr almashadi;
Har bir o‘quvchi o‘z bilim va tajribasini namoyon qiladi;
Tahlil qilish, solishtirish, umumlashtirish kabi yuqori darajadagi kognitiv
faoliyatlar shakllanadi;
O‘quvchilarda mustaqil qaror qabul qilish, javobgarlik his qilishi rivojlanadi.
Misol uchun, “Kimyoviy xavfsizlik” mavzusi interaktiv tarzda o‘rgatilganda,
o‘quvchilar xavfli moddalarga nisbatan ehtiyotkorlik choralarini mustaqil ishlab
chiqadi va amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazadi. Bunday yondashuv o‘quvchilarning nazariy
bilimlarini real hayotda qo‘llay olish qobiliyatini rivojlantiradi.
Darsni innovatsion-interaktiv metodlar bilan tashkil qilish bosqichlari
Tayyorlov bosqichi: Dars mavzusi va maqsadi aniqlanadi, unga mos metodlar
tanlanadi.
Faollashtirish bosqichi: O‘quvchilarning e’tiborini jalb qilish uchun motivatsion
savollar beriladi.
Asosiy faoliyat bosqichi: Interaktiv metodlar asosida dars mazmuni
o‘zlashtiriladi, guruhli ishlar tashkil etiladi.
Tahlil va umumlashtirish bosqichi: Olingan bilimlar tahlil qilinadi, o‘zaro bahs
va muhokamalar o‘tkaziladi.
Refleksiya bosqichi: O‘quvchilardan o‘z fikr-mulohazalari va baholari olinadi,
dars samaradorligi aniqlanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
30
2181-3187
Xulosa
Kimyo fani tabiatan murakkab va o‘ziga xos fikrlashni talab qiluvchi fanlardan
biri bo‘lib, uni o‘qitishda innovatsion va interaktiv metodlarni qo‘llash zamon talabi
hisoblanadi. Bunday yondashuv o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini
chuqurlashtiribgina qolmay, ularni mustaqil fikrlovchi, izlanishga intiluvchi shaxs
sifatida shakllantiradi. Innovatsion metodlar yordamida kimyo darslari nafaqat nazariy
bilimlar berish, balki hayotga tatbiq etiladigan amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish
uchun ham xizmat qiladi. Shunday ekan, har bir kimyo o‘qituvchisi zamonaviy metod
va texnologiyalarni chuqur o‘rganib, o‘z dars jarayoniga tatbiq etishga intilishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Karimov, I. A. Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch. — Toshkent:
Ma’naviyat, 2008.
2. Abdukarimov, A. va boshqalar. Kimyoni o‘qitish metodikasi. — Toshkent:
O‘zbekiston, 2012.
3. Soliyev, A., Xolmurodov, S. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.
— Toshkent: Fan va texnologiya, 2015.
4. Mavlonova, R. va boshqalar. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari. — Toshkent:
Fan, 2010.
5. Hasanboyeva, O. Innovatsion ta’lim texnologiyalari asoslari. — Toshkent:
Iqtisodiyot va moliya, 2018.
6. Xamidov, A. Kimyo darslarida interaktiv metodlardan foydalanish
imkoniyatlari. — "Pedagogik ta’lim" jurnali, 2020, №3.
