ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
36
2181-
3187
AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
IMYO FANINI OʻQITISHDA KONSTRUKTIVIZM
Bazarbayeva Laylo Gulmirza qizi
Annotatsiya; Ushbu maqolada kimyo fanini oʻqitishda konstruktivizm yondashuvi
tahlil qilinadi. Konstruktivizm o'quvchilarning o'z bilimlarini qurish jarayonini
ta'kidlash bilan birga, ta'lim jarayonida faol ishtirok etishlarini rag'batlantiradi.
Maqola, shuningdek, konstruktivizmning asosiy tamoyillari, metodlari va kimyo
ta'limidagi o'rni haqida batafsil ma'lumot beradi. Ushbu yondashuvni qo'llash orqali
o'quvchilar qanday qilib yanada samarali va qiziqarli ta'lim olishlari mumkinligi
ko'rib chiqiladi.
Kalit so'zlar; konstruktivizm, kimyo ta'limi, o'quv jarayoni, faol o'qitish,
pedagogik metodlar, o'z-o'zini anglash
Kimyo ta'limi o'quvchilarga nafaqat kimyoviy bilimlarni, balki analitik va
tanqidiy fikrlash ko'nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. Konstruktivizm
yondashuvi o'quvchilarning bilim olish jarayonida faol ishtirok etishini rag'batlantiradi
va ularni o'z tajribalariga asoslangan holda bilimlarni shakllantirishga undaydi. Ushbu
maqolada kimyo fanini o'qitishda konstruktivizm yondashuvining ahamiyati, asosiy
tamoyillari va amaliy qo'llanilishiga e'tibor qaratiladi.
Konstruktivizm ta'lim jarayonini o'quvchilar o'z bilimlarini va tushunchalarini
faol ravishda shakllantirishga asoslangan yondashuvdir. Ushbu yondashuv
o'quvchilarning o'z tajribalariga tayanishlarini ta'minlaydi. Konstruktivizmning asosiy
tamoyillari quyidagilar:
O'quvchilar o'z bilimlarini anglashlari va o'z tajribalarini qo'llashlari kerak. Bu
jarayon o'quvchilarga o'z bilimlarini shakllantirishda yordam beradi. Masalan, kimyo
darsida o'quvchilar o'z tajribalaridan kelib chiqib, kimyoviy reaktsiyalarni
tushunishlari mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
37
2181-
3187
O'quvchilar o'z o'qish jarayonida faol ishtirok etishlari kerak. Konstruktivizm faol
o'qitishni rag'batlantiradi, bu esa o'quvchilarning diqqatini jalb etadi va ularning
qiziqishini oshiradi. Kimyo darslarida amaliy mashg'ulotlar va tajribalar orqali
o'quvchilar faol ishtirok etishlari muhimdir.[1]
O'quvchilar o'z tajribalariga tayanishlari kerak. Konstruktivizm o'quvchilarning
o'z bilimlarini amalda qo'llashlarini ta'minlaydi. Kimyo fani tajribalar orqali o'z
bilimlarini sinovdan o'tkazish imkoniyatini beradi. O'quvchilar bu jarayonda kimyoviy
reaktsiyalar, elementlar va birikmalarni o'rganadilar.
Konstruktivizm o'quvchilar o'rtasida o'zaro fikr almashishni rag'batlantiradi.
O'quvchilar bir-birlariga yordam berish orqali o'z tushunchalarini yanada
aniqlashtirishlari mumkin. Bu jarayon o'quvchilarning jamoaviy ishlash qobiliyatlarini
rivojlantiradi, bu esa kimyo fanida muhim ahamiyatga ega.[2]
Konstruktivizm va kimyo ta'limi
Kimyo fanini o'qitishda konstruktivizm yondashuvi o'quvchilarga o'z bilimlarini
shakllantirishda yordam beradi. Ushbu yondashuvni qo'llash orqali o'quvchilar kimyo
fanidagi asosiy tushunchalarni yanada yaxshi anglashlari mumkin. Konstruktivizm
orqali o'qituvchilar o'quvchilarning motivatsiyasini oshirishlari va ularning o'z-o'zini
rivojlantirishlariga yordam berishlari mumkin.
Konstruktivizmni qo'llash metodlari
1. Amaliy mashg'ulotlar: O'quvchilar kimyoviy tajribalarni o'tkazishlari va
nazariy bilimlarini amalda qo'llashlari kerak. Amaliy mashg'ulotlar o'quvchilarga
kimyo fanidagi asosiy tushunchalarni yanada yaxshi anglash imkonini beradi. Masalan,
kimyoviy reaktsiyalarni ko'rsatadigan tajribalar o'quvchilarning qiziqishini oshiradi.
2. Guruh ishlari: O'quvchilar guruhlarda ishlashlari va bir-birlaridan o'rganishlari
kerak. Guruh ishlari o'quvchilar o'rtasida o'zaro fikr almashishni rag'batlantiradi. Bu
jarayon o'quvchilarning hamkorlik qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Kimyo fanida guruh ishlari orqali o'quvchilar yangi bilimlarni birgalikda kashf etadilar.
3. Muammoli vazifalar: O'quvchilarga muammoli vazifalar berish orqali ularning
tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish mumkin. Muammoli vazifalar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
38
2181-
3187
o'quvchilarga o'z bilimlarini amalda qo'llash va yangi yechimlarni topishga undaydi.
Bu jarayon o'quvchilarni yanada faol ishtirok etishga undaydi.
4. Interaktiv taqdimotlar: O'qituvchilar o'quvchilarga interaktiv taqdimotlar
o'tkazishlari orqali ularning diqqatini jalb etishlari va qisqa vaqt ichida ko'proq
ma'lumot berishlari mumkin. Interaktiv taqdimotlar o'quvchilarning qiziqishini
oshiradi va o'z-o'zini anglash jarayonini kuchaytiradi. O'qituvchilar kimyo fanidagi
muhim tushunchalarni interaktiv taqdimotlar orqali qiziqarli tarzda taqdim etishlari
muhimdir.[3]
Konstruktivizm yondashuvining kimyo ta'limida bir nechta afzalliklari mavjud:
1. Yuqori motivatsiya: Konstruktivizm o'quvchilarning motivatsiyasini oshiradi.
O'quvchilar o'z bilimlarini amalda qo'llash imkoniyatiga ega bo'lgach, darslarga
qiziqish
bilan
yondoshadilar.
Bu
motivatsiya
o'quvchilarning
o'z-o'zini
rivojlantirishlariga yordam beradi.
2. Yana bir bor o'z-o'zini baholash: O'quvchilar o'z bilimlarini baholashda yanada
faol bo'lishadi. Bu jarayon o'quvchilarni o'z bilimlariga nisbatan mas'uliyatli
yondashishga undaydi. O'quvchilar o'z muvaffaqiyatlarini tahlil qilish orqali kelajakda
yanada samarali ishlash imkoniyatiga ega bo'lishadi.
3. O'zaro aloqalar: Konstruktivizm o'quvchilar o'rtasida o'zaro hamkorlik va fikr
almashishni rag'batlantiradi. Bu jarayon o'quvchilarning jamoada ishlash
qobiliyatlarini rivojlantiradi. O'quvchilar bir-birlariga yordam berish orqali o'z
bilimlarini yanada mustahkamlashlari mumkin.
4. Amaliy ko'nikmalar: O'quvchilar amaliy mashg'ulotlar orqali o'z ko'nikmalarini
rivojlantiradilar. Bu jarayon kelajakda ularning professional faoliyatlarida muhim
ahamiyatga ega bo'ladi. Kimyo fanida amaliy ko'nikmalarni rivojlantirish orqali
o'quvchilar kelajakda mutaxassis sifatida muvaffaqiyatli bo'lish imkoniyatiga ega
bo'lishadi.[4]
Konstruktivizmni amalga oshirishda o'qituvchilar bir qator qiyinchiliklarga duch
kelishlari mumkin. Ushbu qiyinchiliklar quyidagilardan iborat:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
39
2181-
3187
1. An'anaviy yondashuvlar: O'qituvchilar an'anaviy ta'lim metodlaridan
foydalanishga odatlangan bo'lishlari mumkin. Konstruktivizmga o'tish jarayoni ba'zi
o'qituvchilar uchun qiyin bo'lishi mumkin. An'anaviy yondashuvlar ko'pincha passiv
o'qish va eslab qolishga asoslangan.
2. Vaqt cheklovlari: O'qitish jarayonida vaqt cheklovlari mavjud bo'lishi mumkin.
O'qituvchilar konstruktivizmni amalga oshirishda yetarli vaqtga ega bo'lmasliklari
mumkin. Bu esa darslarni samarali o'tkazishda muammolar tug'dirishi mumkin.
3. O'quvchilarning tayyorgarlik darajasi: O'quvchilarning turli tayyorgarlik
darajalari konstruktivizmni amalga oshirishda qiyinchiliklar tug'dirishi mumkin. Ba'zi
o'quvchilar o'z bilimlarini amalda qo'llashda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin.
Qiyinchiliklarni bartaraf etish usullari
1. Professional rivojlanish: O'qituvchilar o'z bilimlarini oshirish uchun seminarlar
va treninglarda ishtirok etishlari kerak. Bu ularga konstruktivizmni amalga oshirishda
yordam beradi. O'qituvchilar zamonaviy pedagogik yondashuvlar va metodlarni
o'rganish orqali o'z bilimlarini yangilashlari zarur.
2. Tajriba almashish: O'qituvchilar o'z tajribalarini bir-birlari bilan almashishlari
muhimdir. Bu jarayon o'qituvchilarga yangi g'oyalar va strategiyalarni o'rganishga
yordam beradi. Tajriba almashish o'qituvchilarning o'zaro o'rganish jarayonini
kuchaytiradi.
3. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar: O'qituvchilar zamonaviy pedagogik
texnologiyalardan foydalanishlari mumkin. Bu texnologiyalar darslarni yanada
qiziqarli va samarali qilishga yordam beradi. Masalan, multimedia materiallar,
interaktiv taqdimotlar va onlayn resurslar o'qituvchilar uchun foydali bo'lishi mumkin.
Konstruktivizmni kimyo darslarida qo'llash uchun bir nechta amaliyotlarni
kiritish mumkin:
1. Tajribalar va laboratoriya ishlarini qo'llash: O'quvchilar kimyo fanidagi nazariy
bilimlarini amaliy tajribalar orqali sinab ko'rishlari kerak. Laboratoriya ishlari
o'quvchilarga kimyoviy reaktsiyalarni ko'rish, o'z bilimlarini amalda qo'llash va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
40
2181-
3187
natijalarni tahlil qilish imkoniyatini beradi. Bunday tajribalar o'quvchilarning
qiziqishini oshiradi.
2. Interaktiv muhokamalar: O'qituvchilar dars davomida interaktiv muhokamalar
o'tkazishlari va o'quvchilarning fikrlarini tinglashlari kerak. O'quvchilar o'z fikrlarini
ifoda etish imkoniyatiga ega bo'lishlari, bu esa ularning o'zaro aloqalarini
rivojlantiradi. Muhokamalar orqali o'quvchilar bir-birlaridan o'rganishlari mumkin.
3. Muammoli vazifalar berish: O'quvchilarga muammoli vazifalar berish orqali
ularning tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish mumkin. Muammoli vazifalar
o'quvchilarga o'z bilimlarini amalda qo'llash va yangi yechimlarni topishga undaydi.
Bu jarayon o'quvchilarni yanada faol ishtirok etishga undaydi.
4. O'z-o'zini baholash sessiyalari: O'qituvchilar o'quvchilarga o'z-o'zini baholash
sessiyalarini o'tkazish imkoniyatini berishlari mumkin. Bu jarayon o'quvchilarning o'z
bilimlarini anglashlariga va o'z-o'zini rivojlantirishga yordam beradi. O'qituvchilar o'z-
o'zini baholash formalarini yaratish orqali o'quvchilarning o'zlarini baholash jarayonini
yanada qiziqarli qilishlari mumkin.
Konstruktivizm yondashuvi kimyo ta'limida o'quvchilarning bilim olish
jarayonini yanada samarali qilishga yordam beradi. Ushbu yondashuv o'quvchilarning
tanqidiy fikrlash, muammolarni hal etish va o'z-o'zini baholash ko'nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Konstruktivizm asosida qurilgan darslar
o'quvchilarni yanada faol ishtirok etishga undaydi va ularning motivatsiyasini
oshiradi.[5]
Bundan xulosa shuki kimyo fanini o'qitishda konstruktivizm yondashuvi
o'quvchilarning bilimlarini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Konstruktivizm
o'quvchilarning tajribalariga asoslanib bilimlarni qurishga, faol ishtirok etishga va
o'zaro aloqalarni rivojlantirishga imkon beradi. Ushbu yondashuvni qo'llash orqali
o'quvchilar yanada samarali va qiziqarli ta'lim olishlari mumkin.
Konstruktivizmni amalga oshirishda duch kelinadigan qiyinchiliklarga e'tibor
berish va ularga qarshi samarali strategiyalarni ishlab chiqish zarur. O'qituvchilar o'z
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
41
2181-
3187
bilimlarini doimiy ravishda oshirishga va yangi pedagogik yondashuvlarni o'rganishga
intilishlari kerak. Konstruktivizm kimyo ta'limini yanada samarali va qiziqarli qilishga
yordam beradi, bu esa o'quvchilarning kelajakdagi muvaffaqiyatlariga zamin yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Abdullaeva, M. (2021). Konstruktivizm va ta'lim jarayoni. «O'zbekiston ta'limi».
2. Murodov, S. (2020). Konstruktivizm yondashuvi va pedagogik metodlar.
«Pedagogika va psixologiya».
3. Xodjayev, A. (2022). Kimyo ta'limida innovatsion yondashuvlar. «Kimyo fanlari».
4. Tursunov, R. (2023). Ta'limda konstruktivizm va uning ahamiyati. «O'zbekiston
ta'limi».
5. Rahimov, F. (2024). Konstruktivizm va o'quvchilar bilan ishlash. «Pedagogika
tadqiqotlari».
.
