ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
42
2181-
3187
AJINIYOZ NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
KIMYO OʻQITUVCHISINING
OʻZINI BAHOLASH STRATEGIYALARI
Bazarbayeva Laylo Gulmirza qizi
Annotatsiya; Ushbu maqolada kimyo oʻqituvchilarining oʻzini baholash
strategiyalari tahlil qilinadi. Oʻzini baholash o'qituvchining professional rivojlanishi
va ta'lim jarayonidagi samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Maqola,
shuningdek, oʻzini baholash jarayonining afzalliklari, metodlari va ta'siri haqida
batafsil ma'lumot beradi. Oʻqituvchilar uchun oʻzini baholashning samarali usullarini
aniqlash va ularni qoʻllash zarurligi ko‘rib chiqiladi.
Kalit so'zlar; oʻzini baholash, kimyo ta'limi, oʻqituvchining professional
rivojlanishi, oʻqitish strategiyalari, pedagogik texnologiyalar, ta'lim samaradorligi
Kimyo ta'limi o'quvchilarning nafaqat kimyoviy bilimlarni, balki analitik va
tanqidiy fikrlash ko'nikmalarini rivojlantirishga ham qaratilgan. O'qituvchilar uchun
o'zini baholash jarayoni ta'lim sifatini oshirishda muhim o'rin tutadi. O'zini baholash
o'qituvchiga o'z ishlari haqida chuqurroq tushuncha berishi, shuningdek, o'z bilimlarini
va pedagogik ko'nikmalarini baholash imkonini beradi.
Oʻzini baholash (self-assessment) oʻqituvchining o'z ishini, bilimlarini va
ko'nikmalarini baholash jarayonidir. Bu jarayon oʻqituvchiga o'z muvaffaqiyatlarini
aniqlash va takomillashtirish uchun zarur bo'lgan xususiyatlarni belgilash imkonini
beradi. Oʻzini baholash jarayoni oʻqituvchining professional rivojlanishi va ta'lim
jarayonidagi samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Oʻzini baholashning afzalliklari
1. O'z-o'zini anglash: O'qituvchi o'z kuchli va zaif tomonlarini aniqlay oladi, bu
esa o'zini rivojlantirish imkoniyatlarini ochadi. Bu jarayon o'qituvchiga o'z
imkoniyatlarini yanada yaxshilashga yordam beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
43
2181-
3187
2. Motivatsiya: O'zini baholash jarayoni o'qituvchining motivatsiyasini oshiradi,
chunki u o'z rivojlanishiga qiziqish bildiradi. O'qituvchi o'zining muvaffaqiyatlarini
ko'rib, o'z maqsadlariga erishish uchun yanada ko'proq harakat qiladi.
3. Samaradorlikni oshirish: O'qituvchi o'z ishini baholash orqali ta'lim jarayonini
yaxshilash imkoniyatlarini aniqlaydi. O'zini baholash jarayoni o'qituvchiga darslarni
yanada qiziqarli va samarali o'tkazishga yordam beradi.[1]
Oʻzini baholash strategiyalari
1. O'z-o'zini tahlil qilish; O'qituvchilar o'z darslarini tahlil qilib, ularning
samaradorligini aniqlashlari mumkin. Bu jarayon o'qituvchiga o'z darslarini qayta
ko'rib chiqish va yaxshilash imkoniyatini beradi. O'z-o'zini tahlil qilish jarayonida
darsning maqsadlari, metodlari va natijalari muhokama qilinadi. O'qituvchi tahlil
qilishda o'z darslari davomida yuzaga kelgan muammolarni va ularni hal etish yo'llarini
ko'rib chiqishi kerak.
2. Murojaat va fikr almashish; O'qituvchilar o'z hamkasblaridan, o'quvchilardan
yoki nazorat organlaridan fikr olishlari mumkin. Bu jarayon o'qituvchiga boshqa nuqtai
nazarlarni ko'rish va o'z ishini baholashda yangi fikrlar olish imkonini beradi. Murojaat
va fikr almashish pedagogik tajribalarni oshirishda yordam beradi. Masalan, o'qituvchi
darsdan so'ng o'quvchilardan o'z darslari haqida fikr so'rashi mumkin.
3. O'z-o'zini baholash anketalari; O'qituvchilar o'zlarini baholash uchun maxsus
anketalardan foydalanishlari mumkin. Ushbu anketalar o'qituvchining bilim darajasi,
pedagogik ko'nikmalari va dars samaradorligini baholash uchun mo'ljallangan
savollardan iborat bo'lishi mumkin. Anketalar o'qituvchiga o'z ishini baholashda aniq
ko'rsatkichlar beradi. Misol uchun, anketalarda o'qituvchilarning o'z darslarida qanday
metodlardan foydalanganligi haqida savollar bo'lishi mumkin.
4. O'qituvchi tomonidan yozilgan jurnal; O'qituvchilar darslari haqida yozilgan
jurnalni yuritish orqali o'z ishlari haqida ma'lumot to'plashlari mumkin. Bunday jurnal
o'qituvchiga darslar davomida yuzaga kelgan muammolarni va ularni hal etish
yo'llarini qayd etishga imkon beradi. O'qituvchi o'z jurnalini tahlil qilib, o'z ishining
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
44
2181-
3187
samaradorligini oshirish uchun zarur bo'lgan o'zgarishlarni belgilay oladi. Jurnalda
o'qituvchilar har bir darsdan keyin o'z fikrlarini yozib borishlari mumkin.
5. O'z-o'zini baholash uchun video yozuvlar; O'qituvchi o'z darslarini videoga
yozib, keyin ularni tahlil qilishi mumkin. Bu jarayon o'qituvchiga o'z darslaridagi
xatolarni ko'rish va ularni tuzatish imkoniyatini beradi. Video yozuvlar orqali
o'qituvchi o'z pedagogik uslublarini ko'rib chiqishi va takomillashtirishi mumkin. O'z
darslarini videoga olish o'qituvchilarga o'z uslublarini baholash va o'z ishlarini
yaxshilashga yordam beradi.[2]
Oʻzini baholash jarayonida duch kelinadigan qiyinchiliklar
Oʻzini baholash jarayoni ba'zi qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. Misol
uchun, ba'zi o'qituvchilar o'z ishlarini obyektiv baholashda qiyinchiliklarga duch
kelishlari mumkin. Shuningdek, o'z-o'zini baholash jarayonida o'qituvchilar o'zlarini
tanqid qilishdan qo'rqishlari mumkin, bu esa jarayonni murakkablashtiradi.
Qiyinchiliklarni bartaraf etish usullari
1. Ijobiy fikrlash: O'qituvchilar o'z ishlariga ijobiy nuqtai nazar bilan
yondashishlari muhimdir. Bu jarayon o'qituvchilarni o'z xatolaridan o'rganishga
undaydi. Ijobiy fikrlash o'qituvchining o'z bilimlarini rivojlantirishga yordam beradi.
2. Yordam so'rash: O'qituvchilar o'z hamkasblaridan yoki mentorlaridan yordam
so'rashlari mumkin. Bu o'zini baholash jarayonini osonlashtiradi. O'qituvchilar o'zaro
yordam berish orqali bir-birlarining tajribalaridan foydalanishlari mumkin.
3. O'zgarishga tayyorlik: O'qituvchilar o'zgarishga tayyor bo'lishlari va o'z
ishlarini yaxshilash uchun zarur bo'lgan o'zgarishlarga ochiq bo'lishlari muhimdir.
O'zgarishlarga tayyor bo'lish o'qituvchining professional rivojlanishiga yordam
beradi[3]
Oʻzini baholash va professional rivojlanish
Oʻzini baholash jarayoni o'qituvchilarning professional rivojlanishida muhim
ahamiyatga ega. O'qituvchilar o'z bilimlarini va ko'nikmalarini baholash orqali o'z
rivojlanishlarini rejalashtirishlari mumkin. Bu jarayon o'qituvchilarga yangi pedagogik
usullarni o'rganishga va ularni amalda qo'llashga yordam beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
45
2181-
3187
1. Seminarlarda ishtirok etish: O'qituvchilar o'z sohalarida seminarlar va
treninglarda ishtirok etishlari zarur. Bu ularga yangi bilimlar va ko'nikmalarni
o'zlashtirishga imkon beradi. Seminarlar o'qituvchilarga yangi metodlar va pedagogik
yondashuvlarni o'rganish uchun muhim manba hisoblanadi.
2. Tajriba almashish: O'qituvchilar o'z tajribalarini bir-birlari bilan almashishlari
muhimdir. Bu jarayon o'qituvchilarga yangi g'oyalar va strategiyalarni o'rganishga
yordam beradi. Tajriba almashish o'qituvchilarning o'zaro o'rganish jarayonini
kuchaytiradi.
3. O'qituvchilar guruhlari: O'qituvchilar birlashib, o'zaro muhokama qiladigan
guruhlar tashkil etishlari mumkin. Bu jarayon o'qituvchilarga o'z bilimlarini oshirishga
va yangi pedagogik yondashuvlarni o'rganishga yordam beradi. Guruhlar ichida
muhokama qilish o'qituvchilarning fikrlarini kengaytiradi.[4]
O'zini baholash va o‘quvchilar bilan ishlash
Oʻzini baholash jarayoni o'qituvchilarning o'quvchilar bilan ishlash jarayonida
ham muhim ahamiyatga ega. O'qituvchilar o'z darslarini baholash orqali
o'quvchilarning ehtiyojlarini yaxshiroq tushunishlari va ularni qondirish uchun zarur
bo'lgan o'zgarishlarni amalga oshirishlari mumkin.
O'quvchilar bilan samarali muloqot
1. O'zaro fikr almashish: O'qituvchilar o'quvchilar bilan ochiq muloqot
o'rnatishlari kerak. Bu o'quvchilarga o'z fikrlarini erkin ifoda etish imkoniyatini beradi.
O'quvchilar o'z fikrlarini bildirish orqali o'qituvchilarga darslar haqida qimmatli
ma'lumotlar berishlari mumkin.
2. O'quvchilarning fikrlarini tahlil qilish: O'qituvchilar o'quvchilardan olingan
fikrlarni tahlil qilib, o'z darslaridagi qiyinchiliklarni aniqlashlari mumkin.
O'quvchilarning fikrlari o'qituvchilarga o'z darslarini yaxshilash uchun zarur bo'lgan
o'zgarishlarni amalga oshirishda yordam beradi.
3. O'quvchilar uchun oʻz-o'zini baholash sessiyalari: O'qituvchilar o'quvchilarga
o'z-o'zini baholash sessiyalarini o'tkazish imkoniyatini berishlari mumkin. Bu jarayon
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
46
2181-
3187
o'quvchilarning o'z bilimlarini anglashlariga va o'z-o'zini rivojlantirishga yordam
beradi.[5]
Kimyo ta'limida innovatsion yondashuvlar o'qituvchilarning o'zini baholash
jarayonlariga yangi imkoniyatlar kiritadi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar
o'qituvchilarning darslarini yanada qiziqarli va samarali qilishda yordam beradi.
O'qituvchilar multimedia va interaktiv materiallardan foydalanishlari mumkin.
Bu materiallar o'quvchilarning diqqatini jalb etadi va darslarni yanada qiziqarli qiladi.
Masalan, video darslar, interaktiv taqdimotlar va onlayn resurslar o'qituvchilar uchun
foydali bo'lishi mumkin.
Zamonaviy o'qituvchilar turli onlayn platformalardan foydalanishlari mumkin.
Masalan, o'qituvchilar o'z darslarini onlayn platformalarda o'tkazishlari va
o'quvchilarga masofadan turib yordam berishlari mumkin. Onlayn platformalarda
o'quvchilar o'z bilimlarini oshirish uchun turli resurslardan foydalanishlari mumkin.
O'qituvchilar o'z bilimlarini oshirish va yangi metodlarni o'rganish uchun turli
treninglar va seminarlar o'tkazishlari muhimdir. Ushbu treninglar o'qituvchilarga
pedagogik yondashuvlarni o'rganish va o'z o'zini baholash jarayonini yaxshilash
imkoniyatini beradi.
O'qituvchilar o'zini baholash jarayonini jamoaviy ish orqali ham amalga
oshirishlari mumkin. Jamoaviy ish o'qituvchilarga bir-birlariga yordam berish, fikr
almashish va o'z bilimlarini rivojlantirish imkonini beradi.
O'qituvchilar birlashib, o'zaro muhokama qiladigan guruhlar tashkil etishlari
mumkin. Bu jarayon o'qituvchilarga o'z bilimlarini oshirishga va yangi pedagogik
yondashuvlarni o'rganishga yordam beradi. Guruhlar ichida muhokama qilish
o'qituvchilarning fikrlarini kengaytiradi va yangi g'oyalarni keltirib chiqaradi.
O'qituvchilar o'z tajribalarini bir-birlari bilan almashishlari muhimdir. Bu jarayon
o'qituvchilarga yangi g'oyalar va strategiyalarni o'rganishga yordam beradi. Tajriba
almashish o'qituvchilarning o'zaro o'rganish jarayonini kuchaytiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
47
2181-
3187
O'qituvchilar o'zlarini baholash jarayonini mentorlik dasturlari orqali ham amalga
oshirishlari mumkin. Mentorlar o'qituvchilarga o'z ishlarini baholashda yordam
berishlari va yangi tajribalar bilan o'rtoqlashishlari mumkin.
Xulosa qilib aytganda kimyo oʻqituvchilarining oʻzini baholash strategiyalari
ta'lim jarayonida muhim ahamiyatga ega. Oʻzini baholash jarayoni o'qituvchining
professional rivojlanishiga, ta'lim samaradorligini oshirishga va o'quvchilarga sifatli
ta'lim berishga yordam beradi. O'qituvchilar oʻzini baholashning samarali usullarini
qoʻllash orqali o'z ishlarini yaxshilash va o'z bilimlarini rivojlantirish imkoniyatiga ega
bo'lishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Abdullaeva, M. (2021). Oʻqituvchilarning oʻzini baholash jarayoni. «O'zbekiston
ta'limi».
2. Murodov, S. (2020). O'qitishda innovatsion yondashuvlar. «Pedagogika va
psixologiya».
3. Xodjayev, A. (2022). O'qituvchilar uchun oʻzini baholash strategiyalari. «Ta'lim va
innovatsiyalar».
4. Tursunov, R. (2023). O'z-o'zini rivojlantirish va ta'lim samaradorligi. «O'zbekiston
ta'limi».
5. Rahimov, F. (2024). O'qituvchilarning professional rivojlanishi. «Pedagogika
tadqiqotlari».
