ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
107
2181-
3187
ALLERGIK RINIT: PATOGENEZI, KLINIK KO‘RINISHLARI VA
ZAMONAVIY DAVOLASH YONDASHUVLARI
Narzullayev Ilg‘or Dilmurodovich
Alfraganus university Tibbiyot
fakulteti Klinik fanlar kafedrasi Katta o‘qituvchisi
Annotatsiya
Allergik rinit (AR) yuqori nafas yo‘llarining keng tarqalgan allergik kasalligi
bo‘lib, aholining hayot sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada AR’ning
immunologik asoslari, klinik shakllari, diagnostik me’zonlari va davolash
strategiyalari tahlil qilinadi. Maqola yondashuvlarining asosi sifatida xalqaro klinik
tavsiyalar (ARIA, EAACI)dan foydalanilgan.
Kalit so‘zlar:
allergik rinit, IgE, histamin, ARIA, antihistaminlar,
kortikosteroidlar.
Аннотация:
Аллергический ринит (АР) - распространенное аллергическое
заболевание верхних дыхательных путей, которое оказывает существенное
влияние на качество жизни населения. В данной статье анализируются
иммунологические основы, клинические формы, диагностические критерии и
стратегии лечения АР. В основу подходов в статье положены международные
клинические рекомендации (ARIA, EAACI).
Ключевые слова:
аллергический ринит, IgE, гистамин, ARIA,
антигистаминные препараты, кортикостероиды.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
108
2181-
3187
Abstract:
Allergic rhinitis (AR) is a common allergic disease of the upper
respiratory tract, which has a significant impact on the quality of life of the population.
This article analyzes the immunological basis, clinical forms, diagnostic criteria, and
treatment strategies for AR. International clinical recommendations (ARIA, EAACI)
were used as the basis for the approaches to the article.
Keywords:
allergic rhinitis, IgE, histamine, ARIA, antihistamines, corticosteroid
Kirish
Allergik rinit — burun shilliq qavatining atrof-muhitdagi allergenlarga IgE
vositasida paydo bo‘ladigan yallig‘lanish bilan tavsiflanadigan surunkali kasallikdir.
AR global sog‘liq muammosi bo‘lib, dunyo aholisining 10–25% ini qamrab oladi [1].
O‘zbekiston sharoitida ham AR tarqalishi oshib bormoqda, ayniqsa bolalar va
o‘smirlar orasida bu kasallik hayot sifatini pasaytiradi va astma rivojlanishi uchun xavf
omilidir.
Materiallar va usullar
Ushbu maqola tahliliy xususiyatga ega bo‘lib, ARIA (Allergic Rhinitis and Its
Impact on Asthma), EAACI (European Academy of Allergy and Clinical Immunology)
tavsiyalari asosida tayyorlangan. Ilmiy maqolalar, klinik izlanishlar va statistik
hisobotlar asosida ARning patogenezi, klinik shakllari, diagnostika va davolash
protokollari umumlashtirildi.
Natijalar
1. Patogenez
Allergik rinit 2 fazali immun javob orqali rivojlanadi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
109
2181-
3187
•
Erta faza
: Allergenga organizm IgE hosil qiladi, bu mast hujayralar bilan
birikib, degranulyatsiyaga olib keladi. Histamin va boshqa mediatorlar burun
oqishi, qichishish, aksa urish kabi simptomlarni yuzaga keltiradi.
•
Kech faza
: 4–8 soatdan so‘ng eozinofillar, bazofillar va T-limfotsitlar
infiltratsiyasi bilan davom etadi. Bu burun shilliq qavatining surunkali
yallig‘lanishiga olib keladi [2].
2. Klinik shakllari
AR quyidagicha tasniflanadi:
•
Mavsumiy AR (pollinoz)
– gul changi, o‘simliklar changi.
•
Yil davomida AR (perenial)
– chang oqg‘inlari, hayvon mo‘yi,
zamburug‘ sporasi.
•
Episodik AR
– ma’lum bir vaziyatdagi allergen bilan to‘qnashuvda
yuzaga keladi.
3. Klinik belgilar
•
Burun bitishi va oqishi
•
Aksa urish
•
Burun qichishishi
•
Ko‘zning qichishishi, yosh oqishi
•
Hid bilishning pasayishi
•
Kechasi xirillash, uyqu buzilishi
4. Diagnostika
•
Anamnez va simptomlar tahlili
•
Teriga allergik testlar (prik-test)
•
Spetsifik IgE (RAST testi)
•
Nazal sitologiya
– eozinofillar aniqlanadi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
110
2181-
3187
Muhokama
AR hayot sifati, ish va o‘quv faoliyatiga salbiy ta’sir qiladi. Uning asosiy xavfi
— bronxial astmaga aylanishidir (tadqiqotlarga ko‘ra, AR bo‘lgan bemorlarning 20–
40% da astma rivojlanadi) [3]. Shuningdek, AR fonida surunkali sinusit, otit va burun
polipozi kabi holatlar ko‘p uchraydi.
Zamonaviy davolash:
a) Farmakoterapiya:
•
Antihistaminlar (II avlod)
– loratadin, desloratadin, feksofenadin
•
Nazal kortikosteroidlar
– mometazon, flutikazon
•
Dekongestantlar
– qisqa muddatli simptomatik yordam uchun
•
Leukotrien retseptor antagonistlari
– montelukast
b) Allergen-spetsifik immunoterapiya (ASIT):
ARni sabab-allergendan foydalanib 3–5 yil davomida desensibilizatsiya qilish.
ASIT bu kasallikni nazorat qilishda yagona davolovchi usul sifatida tan olinadi [4].
c) Hayot tarzini o‘zgartirish:
•
Chang va allergenlardan uzoqlashish
•
Xonani nam holatda ushlab turish
•
Burunni tuzli eritma bilan yuvish (irrigatsiya)
Xulosa
Allergik rinit yuqori nafas yo‘llarining surunkali kasalligi bo‘lib, nafaqat
simptomlarni keltirib chiqaradi, balki astma va boshqa asoratlar uchun xavf omilidir.
Diagnostikada
kompleks
yondashuv,
davolashda
esa
kombinatsiyalangan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
111
2181-
3187
farmakoterapiya va allergen-spetsifik immunoterapiya asosiy o‘rin tutadi. Shuningdek,
bemorlarning sog‘lom turmush tarziga rioya qilishi davolash samaradorligini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Bousquet J, Khaltaev N, Cruz AA, et al.
Allergic Rhinitis and its Impact on
Asthma (ARIA) 2008 update
. Allergy. 2008.
2.
Pawankar R, Canonica GW, Holgate ST, Lockey RF.
WAO White Book on
Allergy
. World Allergy Organization, 2013.
3.
Brożek JL, Bousquet J, Agache I, et al.
Allergic Rhinitis and its Impact on
Asthma (ARIA) guidelines—2020 revision
. J Allergy Clin Immunol. 2020.
4.
Canonica GW, et al.
Sub-lingual immunotherapy: World Allergy
Organization position paper 2013 update
. World Allergy Organization Journal. 2014.
