ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
103
2181-
3187
BURUN KASALLIKLARI: ETIOLOGIYASI, KLINIK KO‘RINISHLARI
VA ZAMONAVIY DAVOLASH USULLARI
Narzullayev Ilg‘or Dilmurodovich
Alfraganus university Tibbiyot fakulteti
Klinik fanlar kafedrasi Katta o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Burun kasalliklari yuqori nafas yo‘llarining keng tarqalgan
patologiyalaridan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada burun kasalliklarining etiologik
omillari, asosiy klinik ko‘rinishlari, zamonaviy tashxis va davolash yondashuvlari
tahlil qilinadi. Tadqiqotda rinit, sinusit, burun to‘sig‘i deviyasiyasi va burun polipozi
singari kasalliklar alohida ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
burun kasalliklari, rinit, sinusit, deviyatsiya, polipoz, nafas yo‘llari
patologiyasi.
Аннотация:
Заболевания носа являются одной из распространенных
патологий верхних дыхательных путей. В данной статье анализируются
этиологические факторы заболеваний носа, основные клинические проявления,
современные подходы к диагностике и лечению. В исследовании отдельно
рассматриваются такие заболевания, как ринит, синусит, девиация перегородки
носа и полипоз носа.
Ключевые слова:
заболевания носа, ринит, синусит, девиация, полипоз,
патология.
Abstract:
Nasal diseases are one of the common pathologies of the upper
respiratory tract. This article analyzes the etiological factors of nasal diseases, their
main clinical manifestations, and modern approaches to diagnosis and treatment. The
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
104
2181-
3187
study separately examines diseases such as rhinitis, sinusitis, nasal septum deviation,
and nasal polyposis.
Keywords:
nasal diseases, rhinitis, sinusitis, deviation, polyposis, respiratory
tract pathology.
Kirish
Burun insonning nafas olish tizimida muhim funktsiyani bajaradi. U nafaqat
tashqi havo oqimini ta’minlaydi, balki uni tozalaydi, isitad, namlantiradi va rezonans
xususiyatlari bilan nutq shakllanishida ishtirok etadi. Shu bois, burun faoliyatining
buzilishi nafaqat nafas olishga, balki umumiy sog‘liq holatiga ham salbiy ta’sir
ko‘rsatadi [1]. So‘nggi yillarda ekologik sharoitlar, allergenlar va infektsion
omillarning ortishi burun kasalliklarining keng tarqalishiga olib kelmoqda
Materiallar va usullar
Ushbu maqola tahliliy va taqriziy xarakterga ega bo‘lib, mavjud klinik
tadqiqotlar, xalqaro klinik tavsiyalar (masalan, EPOS 2020), hamda WHO va mahalliy
LOR-amaliyot ma’lumotlari asosida ishlab chiqilgan. Asosiy urg‘u etiologiya, klinika
va davolash protokollariga qaratilgan
Natijalar
1. Rinit
Rinit burun shilliq qavatining yallig‘lanishi bo‘lib, u infeksion, allergik yoki
neyrovegetativ shakllarda namoyon bo‘ladi. Allergik rinit — IgE vositasida o‘tadigan
gipersensitivlik reaksiyasidir. Klinik belgilar: burun bitishi, qichishish, aksa urish,
burun oqishi.
2. Rinosinusit
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
105
2181-
3187
Sinusit burun bo‘shlig‘i bilan birga paranazal sinuslarning ham yallig‘lanishidir.
Eng ko‘p uchraydigan shakli — o'tkir virusli sinusit. Klinik belgilar: yuz sohasida
og‘riq, burun bitishi, bosh og‘rig‘i, harorat ko‘tarilishi, ifor sezishning kamayishi.
3. Burun to‘sig‘i deviyasiyasi
Septum nasi deviyasiyasi nafas olish buzilishlari, xirillash, bosh og‘rig‘i va
surunkali sinusitga sabab bo‘ladi. Asosan jarohatlar yoki tug‘ma anomaliyalar bilan
bog‘liq. Septoplastika — asosiy davolovchi choradir.
4. Burun polipozi
Burun poliplari — shilliq qavatdan rivojlangan fibroz o‘smalar. Ular asosan
surunkali allergik yallig‘lanishlar fonida yuzaga keladi. Polipozda hid bilish buziladi,
doimiy burun bitishi kuzatiladi.
Muhokama
Burun kasalliklarining diagnostikasi va davolashida individual yondashuv asosiy
tamoyildir. Yengil hollarda dori vositalari (kortikosteroidlar, antihistaminlar,
antibiotiklar) yetarli bo‘lsa, og‘ir yoki surunkali shakllarda jarrohlik muolajalar talab
qilinadi. Masalan, endoskopik sinus jarrohligi yoki polipektomiya. Zamonaviy
davolash usullari — burun yuvish (irrigatsiya), allergen immunoterapiya, lazer terapiya
samarali natijalar bermoqda [2–4].
Xulosa
Burun kasalliklari yuqori nafas yo‘llari sog‘lig‘i va umumiy hayot sifatiga ta’sir
etuvchi muhim omillardandir. Ularning oldini olish, erta tashxislash va zamonaviy
davolash yondashuvlarini qo‘llash — kasalliklar murakkablashuvining oldini oladi.
LOR sohasi mutaxassislarining bilim va malakasi bu borada hal qiluvchi ahamiyat kasb
etadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
106
2181-
3187
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
World Health Organization.
Global surveillance, prevention and control of
chronic respiratory diseases
. Geneva: WHO, 2007.
2.
Fokkens WJ, Lund VJ, et al.
EPOS 2020: European Position Paper on
Rhinosinusitis and Nasal Polyps
. Rhinology, 2020.
3.
Bachert C, et al.
Management of nasal polyps: the EUFOREA consensus
.
Allergy, 2020.
4.
Baraniuk JN.
Pathogenesis of allergic rhinitis
. J Allergy Clin Immunol, 2017.
