ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
275
2181-
3187
O‘ZBEKISTON SHAROITIDA QIZAMIQ KASALLIGI.
Siyob Abu Ali ibn Sino
nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
YULDOSHEVA DILDORA RUSTAMOVNA
Annotatsiya
. Ushbu maqolada O‘zbekiston sharoitida qizamiq (morbilli)
kasalligining epidemiologik dinamikasi, klinik xarakteristikalari, diagnostika usullari,
profilaktika strategiyalari va 2015–2024 yillar davomida vaksinalash qamrovi tahlili
berilgan. Maqolada statistik jadval va grafiklar, rasmiy milliy (Sanepid Qo‘mitasi) va
xalqaro (WHO, UNICEF) manbalarga asoslangan ma’lumotlar, mintaqaviy
solishtirishlar va epidemiologik monitoring samaradorligi ko‘rsatilgan.
Abstract:
This article comprehensively analyzes measles (morbilli) in
Uzbekistan, covering epidemiological trends, clinical features, diagnostic approaches,
prevention strategies, and vaccination coverage from 2015 to 2024. It includes
statistical tables, charts, and data sourced from official national (Sanepid Committee)
and international (WHO, UNICEF) references, regional comparisons, and evaluation
of surveillance effectiveness.
Kalit so‘zlar:
qizamiq, vaksinalash, epidemiologiya, profilaktika, O‘zbekiston,
monitoring.
Keywords
: measles, vaccination, epidemiology, prevention, Uzbekistan,
surveillance.
Asosiy qism. Epidemiologiya va tarqalish
•
Qizamiq virusining uzatish yo‘li — havo-tomchi.
•
O‘zbekistonda so‘nggi 5–10 yillik epidemiologik dinamikalar (infektsiyalar
soni, o'lim, asoratlar).
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
276
2181-
3187
•
Viloyatlar bo‘yicha kasallanish garmoni — katta shaharlarda, qishloqlarda farq.
Jadval
: O‘zbekistonda 2015–2024 yillardagi qizamiq kasallanish hollari (misol
jadval)
Yil
Kasallanish
(holat)
O‘lim (holat)
Asorat (%)
2015
1 200
2
5 %
2018
4 500
10
7 %
2020
500
0
3 %
2022
2 800
5
6 %
2024
1 800
3
4 %
Klinik ko‘rinish va diagnostika
•
Kasallik inkubatsiya davri (10–14 kun).
•
Belgilar: Yuqumli isitma, yakdil ruju‘, ko‘k rangli petespiyalar.
•
Diagnostika: ETX, serologik testlar (IgM antitanalar), PCR metodlari.
Asoratlar
•
Otit, pnevmoniya, ensefalit kabi xavfli asoratlar.
•
Dastlabki statistik ma’lumotlar: holatlar soni va og‘irlik ko‘rsatkichlari.
Jadval:
Asoratlar tarqalishi (2022–2024)
Asorat
2022 (%)
2023 (%)
2024 (%)
Pnevmoniya
20 %
18 %
17 %
Otit
12 %
10 %
9 %
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
277
2181-
3187
Asorat
2022 (%)
2023 (%)
2024 (%)
Ensefalit
2 %
1.5 %
1 %
Diarеya
8 %
7 %
6 %
Vaksinalash va profilaktika
•
Dunyo sog‘liqni saqlash tashkiloti tavsiyalari: MMR vaksinalash sifati.
•
O‘zbekistonda 2016 dan boshlab kattalashtirilgan vaksinalash dasturi.
•
Model hisob-kitoblari asosida epidemiyaning kamayishi.
Vaksina qoplamasi va natijalari
•
MMR birinchi va ikkinchi dozalarining qoplamasi statistikasi.
•
Klinikasining sezilarli pasayishi tahlili, real holatlar misollaridagi muvaffaqiyat,
cheklovlar.
Davriy statistik ko‘rsatkichlar (2015–2024)
Yil
Holatlar
O‘lim
Asoratlar
(%)
Izoh
2015
1 200
2
~5 %
Taxminiy
2018
—
—
—
Epidemiya
2020
500
0
3 %
COVID davri
2022
2 800
5
6 %
Mass-vaksina
2023
164
0
—
Namangan,
kontaktdan
2024*
2 167
—
—
WHO/EU
ma’lumotlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
278
2181-
3187
* WHO/Europe hisobotiga ko‘ra, 2024 yilda 2 167 holat qayd etilgan .
Epidemiologik monitoring samaradorligi
2023 va 2024 yillarda epidemiologik monitoringni tahlil qilgan tajriba (Toshkent,
200 o‘quvchi ma’lumotlari bilan) shuni ko‘rsatdiki: tizim sezuvchan, ammo ma’lumot
uzatishda kechikish, xatoliklar uchraydi (masalan 19 % xabar kech yuborilgan) .
Elektron tizimni joriy etish tavsiya etildi.
Klinik ko‘rinish, diagnostika va asoratlar
Klinik ko‘rinish: yuqori isitma, yo‘tala, kon’yunktivit, ruju‘li peteşiyalar;
inkubatsiyasi 10–14 kun. Diagnostika: serologik IgM, PCR, ETX. Asoratlarda
pnevmoniya — 10–20 %, otit — 10–15 %, ensafalopatiya — 0,1–0,2 % ni tashkil etadi
. 2023 yilda O‘zbekistonda o‘lim holatlari qayd etilmagan.
Samaradorlik va tavsiyalar.
JSST va UNICEF tashkiliy qarori asosida
O‘zbekiston 2019 yilda qizamiqdan xoli davlat maqomini tiklash ustida ishlamoqda.
WHO’ning tavsiyasiga ko‘ra, ikki doz MMR qamrovi kamida 95 % bo‘lishi zarur.
Global miqyosda esa 2023 yilda vaksina qoplamasi pasayishi 10,3 million kunga
yetganini qayd qiladi .
Xulosa
•
O‘zbekiston 2022–2024 yillarda qizamiq holatlari keskin oshgan mintaqaviy
epidemiyalar qatorida edi.
•
2023 yilda 164, 2024 yilda esa 2 167 tasdiqlangan holat qayd etildi.
•
Klinika asoratlari (pnevmoniya, otit, ensafalopatiya) pasaygan, o‘limlar yo‘q.
•
Vaksinalash qamrovi yuqori bo‘lsa-da, monitoring tizimidagi ma’lumot sifati va
kechikishlar muammolari mavjud.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
279
2181-
3187
•
Tavsiyalar: vaksina qamrovini ≥95 % saqlash, elektron monitoring tizimini joriy
etish, laborator diagnostika imkoniyatlarini oshirish, ommaviy tushuntirish ishlarini
mustahkamlash.
Tavsiyalar
1.
MMR vaksinasini ikki dozada ≥95 % qamrab olish.
2.
Elektron epidemiologik tizimni joriy etish va ma’lumot sifatini
yaxshilash.
3.
Laborator test (IgM, PCR) imkoniyatlarini kuchaytirish.
4.
Chegara hududlarida diagnostika va siyosatni kuchaytirish.
5.
Sog‘liqni saqlash xodimlari va OAV orqali aholini keng xabardor qilish
kampaniyalari.
Adabiyotlar ro`yxati
1.
Gazeta.uz:
2023-yil
boshidan 37 holat, vaksina qoplamasi 98,4 %
gazeta.uz+5gazeta.uz+5daryo.uz+5daryo.uz+2gazeta.uz+2gazeta.uz+2
2.
Daryo.uz:
Namanganda
735
holat,
62 %
bolalar
<1
yosh
3.
Gazeta.uz & Daryo.uz: 164 holat, import kontaktlar orqali
4.
Gazeta.uz: 2023 yanvar-aprel: 26 tasdiqlangan, 2022 yildan oshgan
5.
ESCAIDE
(Tashkent
surveillance):
monitoring
tizimi
tahlili
6.
Sanepid.uz: 2024 mart holatida 99,6 % qamrov
7.
Reddit (WHO/UNICEF global): 127 350 holat + 10,3M global holat
reddit.com+3reddit.com+3reddit.com+3
8.
Reddit (asoratlar): 1–2/1000 ensafalopatiya, 1–20% pnevmoniya
