ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
16
2181-
3187
O‘SPIRIN QIZLAR ORGANIZIMIDA YODNNING AHAMIYATI
Alfraganus university Klinik fanlar kafedrasi
assistenti Muzaffar Zikrillayev
ANNOTATSIYA
Balog’at yoshida davridagi ahamiyati: Balog’at yoshi vaqtida yod ehtiyoji
keskin ortadi. Bu davrda yod homilaning miya va asab tizimi shakllanishida hal
qiluvchi rol o‘ynaydi. Yetishmovchilik natijasida aqliy rivojlanish sustlashuvi, tug‘ma
nuqsonlar, hatto o‘lik tug‘ilish holatlari ham uchrashi mumkin.
Kalit so’zi:
Yod, o’spirin qizlarsalomatligi, qalqonsimon bez, gormonlar
(T3, T4), metabolism, reproduktiv tizim, homiladorlik, emizish, yod tanqisligi,
gipotireoz, miya rivojlanishi, psixologik holat, ruhiy tushkunlik, yodlangan tuz, dengiz
mahsulotlari, kunlik yod ehtiyoji, profilaktika, yod yetishmovchiligi, ona suti,
tuxumdon faoliyati.
Kirish.
Inson salomatligi ko‘plab mikroelementlar bilan bevosita bog‘liq
bo‘lib, ulardan biri — yod hisoblanadi. Bu element qalqonsimon bez faoliyatida
muhim rol o‘ynaydi va asosan metabolik jarayonlar, ruhiy holat hamda reproduktiv
salomatlikni tartibga soluvchi gormonlar sintezida ishtirok etadi. Ayniqsa, ayollar
organizmida yodning o‘rni beqiyosdir. Homiladorlik, emizish va hayz sikli kabi
fiziologik holatlar yodga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshiradi. Shu sababli, yod tanqisligi
ayollar sog‘lig‘i uchun jiddiy muammolarni yuzaga keltirishi mumkin.
Qalqonsimon bez faoliyatida yodning roli: Yod qalqonsimon bez gormonlari
— tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) sintezi uchun zarur. Ushbu gormonlar
organizmning energetik almashinuvini, tana haroratini, yurak urishini va ruhiy holatini
boshqaradi. Ayollarda bu gormonlarga nisbatan sezuvchanlik yuqori bo‘lib, yod
tanqisligi gipotireoz, charchoq, vazn ortishi va kayfiyat tushkunligiga olib keladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
17
2181-
3187
Reproduktiv tizimga ta’siri: Yod yetishmovchiligi tuxumdonlar faoliyatining
buzilishi, bepushtlik, hayz davrining noturg‘unligi va erta klimaks kabi muammolarni
yuzaga keltiradi. Bu esa ayolning reproduktiv salomatligini xavf ostiga qo‘yadi.
Ushbu maqola ayollar organizmida yodning ahamiyatini ilmiy tahlil qiladi.
Tadqiqotda yodning qalqonsimon bez gormonlari – tiroksin (T4) va triyodtironin (T3)
sintezidagi roli, metabolik jarayonlar, reproduktiv tizim va nerv tizimi faoliyatidagi
o‘rni o‘rganilgan. Maqolada, ayniqsa, homiladorlik va emizish davrida yodga bo‘lgan
ehtiyojning ortishi, yod yetishmovchiligining salbiy oqibatlari va ayollarda reproduktiv
salomatlikka ta’siri batafsil bayon etilgan. Tadqiqot asosiy manbalar, dolzarb statistik
ma’lumotlar va so‘nggi ilmiy tahlillar natijalariga tayanadi. Shuningdek, maqolada
sog‘liqni mustahkamlash va yod tanqisligini oldini olish bo‘yicha profilaktik choralar,
yodlangan tuz va dengiz mahsulotlari orqali yodni ta’minlash usullari tavsiya qilinadi.
Ushbu ilmiy ish ayollar salomatligini yanada yaxshilash va kelajak avlodning sog‘lom
hayot kechirishini ta’minlashga qaratilgan dolzarb masalalarni yoritadi.
Psixologik va asab tizimi holatiga ta’siri: Yod tanqisligi asab tizimining izdan
chiqishiga olib keladi. Ruhiy tushkunlik, xotira pasayishi, asabiylik va diqqat tarqoqligi
yod yetishmovchiligining asosiy belgilaridan sanaladi.
Kunlik ehtiyoj va manbalar: Voyaga yetayotgan qizlarda uchun kunlik yod
ehtiyoji 110 mkg, ni tashkil qiladi. Yodlangan tuz, dengiz mahsulotlari, sut, tuxum va
yogurt — yodga boy asosiy oziq-ovqat manbalaridir.
Profilaktika yo‘llari: Yod tanqisligini oldini olishda yodlangan tuzdan
muntazam foydalanish eng samarali choradir. Shuningdek, dengiz mahsulotlarini
iste’mol qilish, kerak bo‘lsa, shifokor tavsiyasi bilan yodli dorilar qabul qilish tavsiya
etiladi.
Xulosa.
O’spirin qizlar salomatligi uchun yodning ahamiyati juda katta bo‘lib,
uning tanqisligi qalqonsimon bez buzilishlaridan tortib, reproduktiv muammolar,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
18
2181-
3187
homiladorlikdagi xavflar va psixik holatga qadar ko‘plab salbiy oqibatlarga olib keladi.
To‘g‘ri ovqatlanish, yodlangan mahsulotlardan foydalanish va profilaktik choralar
orqali yod tanqisligini oldini olish mumkin. Har bir ayol o‘z salomatligi va kelajak
avlod farovonligi uchun yod balansiga e’tiborli bo‘lishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. World Health Organization (WHO). Assessment of Iodine Deficiency Disorders
and Monitoring Their Elimination. Geneva: WHO, 2007.
2. UNICEF. Iodine Deficiency in Women: Causes and Consequences. New York:
UNICEF Publications, 2021.
3. Zimmermann, M.B. (2009). Iodine Deficiency in Pregnancy and the Effects on
Child Development. The Lancet, 374(9685), 1317–1323.
4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Yod tanqisligi kasalliklarini
oldini olish bo‘yicha metodik qo‘llanma. Toshkent, 2022.
5. Salomatlik jurnali, 2023-yil, №2. “Ayollar salomatligida yodning ahamiyati”
maqolasi.
6. FAO/WHO. Vitamin and Mineral Requirements in Human Nutrition. 2nd edition.
Geneva: WHO, 2004.
