ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
11
2181-
3187
O‘SPIRINLARDA PNEVMONIYANI DIAGNOSTIKASI VA
DAVOLASH USULLARINI OPTIMALLASHTIRISH
Alfraganus university Klinik fanlar kafedrasi
assistenti Muzaffar Zikrillayev
Annotatsiya
Barcha kasalliklar qatori nafas yo’llari kasalliklaridan Pnevmoniyani o'z vaqtida
diagnos quyish va davolash taktikasi zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb
muammolaridan
biri
hisobloanadi.
Pnevmoniya
o’spirinlarda kasalxonaga
yotqizilganlardan eng keng tarqalgan kasallikdir. Toshkent Shahar markaziy
shifoxonalari pediatriya bo‘limlariga yotqizilgan 13 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan 42
nafar bemor 2 guruhga bo‘lingan bo‘lib, ular belgilangan terapiyaga qarab
davollangan. Asosiy guruhga 27 bolani o'z ichiga oladi va terapiyasida Klaritromitsin
preparati qo’llanilgan. Nazorat guruhini 27 bemor tashkil qildi va davollashda
Amoksitsillin preparati qabul qiligan. Pnevmoniyaning tipik florasini aniqlash uchun
PCR usullari qo'llanildi. Ushbu usul tipik bakteriyalarni aniqlash uchun yuqori
diagnostika aniqligi bilan tavsiflanadi.
Kalit so’zlar:
davolash, tipik pnevmoniya, antibiotik terapiyasi, klaritromitsin,
o’spirinlar.
Dolzabligi:
Pnevmoniyani o'z vaqtida tashxislash va davolash taktikasi
zamonaviy pediatriyaning eng dolzarb muammolaridan biridir. Pnevmoniya
o’spirinlarda kasalxonaga yotqizilganlardan eng keng tarqalgan kasallikdir [2,5]. O'pka
to'qimalarining yallig'lanishi muammosining dolzarbligi, yosh o’spirinlar o'rtasida
pnevmoniyadan o'limning yuqori darajasi, shuningdek, davolanishning yuqori narxi
bilan izohlanadi [4]. O’spirinlardagi pnevmoniyaning yomon oqibatining asosiy
sabablari orasida bu kech tashxis qo’yilishi va optimal terapiya belgilanmaganligi.
Davolashni optimallashtirish haqida gapirganda, shuni esda tutish kerakki,
pnevmoniyani davolash uchun antibiotiklarni tanlash uning etiologiyasiga qarab lozim
[3,6]. Pnevmoniyaning tipik kechishi keltirib chiqaradigan asosiy patogenlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
12
2181-
3187
mikoplazma, xlamidiya, legionella hisoblanadi. Mikoplazmali pnevmoniyaning eng
keng tarqalgan qo'zg'atuvchisi M. pneumoniae hisoblanadi. Mikoplazmali pnevmoniya
bilan kasallanish o’spirinlar va o'smirlarda ko'proq uchraydi. Maktablar va
o’spirinlarda mikoplazmali pnevmoniya epidemiologik o'choqlari paydo bo'lishi
mumkin. Tipik patogenlar keltirib chiqaradigan pnevmoniya klinikasi o'tkir boshlanish
bilan namoyon bo'ladi.
Kasallik asosiy belgilari haroratning febril va subfebril ko'tarilishi, yo'tal, balg'am
ishlab chiqishi, umumiy intoksikatsiya sindromi, umumiy darmonsizlik, bosh og'rig'i,
mialgiyalar, ishtahani yo'qotish, ko'ngil aynishi, ko’p terlash bilan namoyon bo'ladi.
Ba'zi bemorlarda talvasa, artralgiya, hushidan ketish, diareya, ko'ngil aynishi va qayt
qilish kuzatiladi. Perkussiyada o’pka tovushining tumtoqlashishi, bronxial nafas paydo
bo'lishi, ovoz qaltirashining kuchayishi. Auskultatsiya ko'pincha mayda pufakchali
xirilashlar aniqlanadi. Shuningdek, zardobda sitokinlar – IL-1, IL-4, IL6
kontsentratsiyasining ortishi kuzatiladi. Yallig'lanishning og'irligi ularning darajasiga
bog'liq. Ular o'tkir fazali oqsillarni ishlab chiqarishni aniqlaydi - C-reaktiv oqsil,
fibrinogen, leykotsitoz va EChT darajasi. Ushbu immunologik ko'rsatkichlarning
barchasi pnevmoniyada patogenetik ahamiyatga ega bo'lib, kasallikning og'ir
kechishini va o'limning yuqori darajasini ko’rsatadi. Tipik pnevmoniya patogenezining
o'ziga xos xususiyati patogenning hujayra ichidagi joylashuvi bo'lib, u hujayra ichiga
osongina kirib boradigan va u yerda yuqori bakteritsid kontsentratsiyasini yaratadigan
antibiotiklardan foydalanishni o'z ichiga oladi [3,8]. Avvalo, bu makrolidlar,
ftorxinolonlar, tetratsiklinlar.
Ambulator sharoitida asoratlanmagan shifoxonadan tashqari pnevmoniya uchun
o’spirinlarda antibiotik terapiyasi enteral preparatlari bilan amalga oshirilishi kerak
[1,9,10]. Bunday dorilardan biri Klaritromitsindir. Klaritromitsinni pnevmoniyada
mikroblarga qarshi faollik spektri barcha patogenlarini, shu jumladan tipiklarni ham
o'z ichiga oladi; o'pka to'qimalarida yuqori konsentratsiyalarni yaratadi; yaxshi
bardoshlilik; foydalanish qulayligi. Klaritromitsin tez so'riladi, qon plazmasidagi
maksimal kontsentratsiyaga 2-4 soatdan keyinerishiladi. To'qimalarga va biologik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
13
2181-
3187
suyuqliklarga osongina kirib boradi. Yuqori konsentratsiyalarda klaritromitsin
o'pkada, bronxial sekretsiyada va alveolyar suyuqlikda aniqlanadi. Klaritromitsinni
qabul qilgandan keyin 24-96 soat o'tgach, uning bronxial shilliq qavatdagi
konsentratsiyasi qon zardobidagidan 200 baravar, bronxial sekretsiyada esa 80 baravar
yuqori.
O'pka
to'qimalarida
klaritromitsin
kontsentratsiyasi
qon
plazmasidagi
konsentratsiyasidan sezilarli darajada oshib ketadi [6,11]. Uzoq vaqt davomida epiteliy
va
alveolyar
makrofaglarni
qoplaydigan
suyuqlikda
preparatning
yuqori
konsentratsiyasini saqlanib turishi, nafas yo'llarining infektsiyalarini davolashda
foydalanish imkoniyatini beradi. Makrolid mikroblarga qarshi preparatlar klinik
amaliyotda 50 yildan ortiq vaqt davomida qo'llanilgan va shu vaqt ichida yuqori
samarali va eng xavfsiz antibiotiklar ekanligi isbotlangan.
Tadqiqot
maqsadi
:
O’spirinlarda tipik
etiologiyali
pnevmoniyalar
diagnostikasining
asosiy
usullarini
va
Klaritromitsin
preparatini
qo'llash
samaradorligini aniqlash.
Materiallar va tadqiqot usullari.
Toshkent Shahar markaziy shifoxonasi
pediatriya bo’limlarida yotqizilgan 13 yoshdan 15yoshgacha bo‘lgan 42 nafar bemor
2 guruhga bo‘lingan bo‘lib, ular belgilangan terapiyaga qarab davollangan. Asosiy
guruhga 31 bolani o'z ichiga oladi va terapiyasida Klaritromitsin preparati qo’llanilgan.
Nazorat guruhini 27 bemor tashkil qildi va davollashda Amoksitsillin preparati qabul
qiligan. Pnevmoniyaning tipik florasini aniqlash uchun PCR usullari qo'llanildi. Ushbu
usul tipik bakteriyalarni aniqlash uchun yuqori diagnostika aniqligi bilan tavsiflanadi.
Tahlil qilish uchun shilliq pardalardan, balg'am va qondan surtmalar olingan.
Balg'amni tekshirish samaralidir - PCR natijasi tipik patogenlarni etiologiyasini
aniqlashga imkon beradi. Bir vaqtda mikoplazma va xlamidiya infektsiyalarini IgM
antitanachalarini orqali aniqlash (IFA usuli) va ijobiy PCR natijasiga asoslangan tipik
infektsion agentlarni tashxislashda ishonchliligini oshiradi va seropozitiv variantlarda
bir vaqtning o'zida M.pneumoniae va C.pneumoniae patogenlarni aniqroq aniqlash
imkonini beradi. Klaritromitsin o’spirinlarga kuniga 2 marta 7,5 mg/kg dan berildi,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
14
2181-
3187
davolash davomiyligi 7-10 kun. Terapiya samaradorligini baholash bolaning umumiy
ahvoli dinamikasini, yo'tal, nafas qisilishi, o'pkada o'zgarishlar, rentgenologik
ma'lumotlar kabi klinik belgilarni o'rganish asosida amalga oshirildi. Tadqiqot
natijalari: Kasalxonaga yotqizilgan solishtirilgan guruhlardagi bemorlarning asosiy
ko'rsatkichlari tahlil qilindi va solishtirildi.
Tahlil shuni ko'rsatdiki, asosiy va nazorat guruhlarida tanlangan bemorlar jinsi va
yoshi bo'yicha taqqoslangan. Bemorlar orasida har ikkala guruhda ham o’g’il bola jinsi
ustunlik qildi; 13 yoshdan 15 yoshgacha bo'lgan o’spirinlarda pnevmoniya ko'proq
bo'lgan. Bemorlarning 65% pnevmoniya O’RI belgilari boshlanganidan kechgan.
Davolashdan oldin o'tkazilgan tadqiqotlar natijalari shuni ko'rsatdiki, 1-guruhdagi
17 (83,8%) va ikkinchi guruhdagi 10 (77,4%) bemorlarda gipertermiya, intoksikatsiya
belgilari kuzatilgan. Yo'tal 1-guruhda 20 (93,5%) va 2- guruhda 7 (96,7%) bemorlarda
kuzatilgan. Nafas qisilishi 6 (19,3%) va 8 (25,8%), mushak og'rig'i 5 % va 3 % bemorda
kuzatilgan. Kasallikni davolash boshlanganidan boshlab 3-4-kunida 1- guruhdagi 24
(77,4%) va 2-guruhdagi 20 (64,5%) o’spirinlarda kasallikning ijobiy klinik
dinamikasini ko'rsatdi: intoksikatsiya belgilari kamaydi, tana harorati pasaygan. 1-
guruhdagi 20 (64,5%) va 2-guruhdagi 18 (58,1%) o’spirinlarda yo'tal kamaygan,
ishtahasi tiklangan. Davolanishning 5-6-kuniga kelib 1-guruhdagi 28 (90,3%) va 2-
guruhdagi 24 (77,4%) o’spirinlarda nafas qisilishi, o‘pkada xirillashlar yo‘qolgan. 10-
kunida gematologik ko'rsatkichlarning ijobiy dinamikasi kuzatildi. Terapiyaning 10-
12 kunida ko'krak qafasining rentgenologik tekshiruvida 1-guruhdagi 29 (93,5%) va 2-
guruh 26 (83,9%) kasal o’spirinlarda o'pkaning infiltrativ o'chog'i to'liq yo'qolganligini
ko'rsatadi. O'pkadagi fizikal o'zgarishlar qiyosiy tahlilda, bunday sezilarli farqlarni
ko'rsatmadi, faqat I guruh bemorlarda standart terapiya bilan solishtirganda o'rtacha
0,3 kun tezroq normallashdi. Klaritromitsin preparatini qo’llaganda bemorlarning
statsionarda davolanish muddatini sezilarli darajada qisqartirishga olib keldi, shuning
uchun I guruh bemorlari II guruh bemorlariga nisbatan o'rtacha 1,1 yotoq-kunga kam
statsionarda bo'lishdi. O’spirinlarda tipik etiologiyali shifoxonadan tashqari
pnevmoniyani tekshirish va davolash natijalaridan ko'rinib turibdiki, Klaritromitsinni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
15
2181-
3187
qo'llash tez ijobiy dinamika; intoksikatsiya belgilari 3-kuni to`xtadi, yo`tal va nafas
qisilishi o`rtacha 5,5±0,3 kunda to`xtadi, o`pkada fizikal o`zgarishlar 5,6±0,3 kunda
normal holatga keldi, 10-12 kunlarda rentgenografik dinamika kuzatildi.
O’spirinlar kombinatsiyalangan davolanishni yaxshi qabul qilishdi, nojo'ya
ta’sirlar qayd etilmadi.
Xulosa.
Shunday qilib, tipik etiologiyali shifoxonadan tashqari pnevmoniyani
davolashda Klaritromitsin preparatini qo'llash o’spirinlarda samarali bo'ladi.
Foydalanish qulayligi, preparatning ichimlik shaklining mavjudligi, yuqori
samaradorlik va nojo'ya ta'sirlarning yo'qligi ushbu preparat bilan davolashni
pediatriyada keng qo'llash uchun tavsiya qilish imkonini beradi. Yuqorida
aytilganlarga asoslanib, Klaritromitsinni tipik etiologiyali shifoxonadan tashqari
pnevmoniya bilan og'rigan bemorlarni davolash uchun foydalanish tavsiya etilishi
mumkin.
Foydanilgan adabiyotlar
1. Pnevmoniyaga tibbiy yordam ko'rsatishning diagnostik algoritmlari va protokollari:
shifokorlar uchun ko'rsatmalar / Demko I.V., Chubarova S.V., Gordeeva N.V., Zeleniy
S.V. va boshq.; Krasnoyarsk o'lkasi Sog'liqni saqlash vazirligi, Krasnoyarsk davlat
tibbiyot universiteti. prof. V.F. Voyno-Yasenetskiy Rossiya Sog'liqni saqlash vazirligi.
M., 2015. 75 b.
2. Gorbich, O. A. (2016). SARS bolalik davrida jiddiy muammo hisoblanadi. Tibbiyot
jurnali, 3, 57-61.
3. Kulichenko T.V. O’spirinlarda respirator sinsitial virus infektsiyasi: yangi tadqiqot
Pediatriya farmakologiyasi. № 6. 2009. p. 70-76.
4. Maydannik V.G., Mitin Yu.V. O’spirinlarda nafas olish tizimining yallig'lanish
kasalliklarini tashxislash, davolash va oldini olish. K.: ITs Medprominfo, 2006. 288
