ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
65
2181-
3187
OʻZBEKISTON MOLIYA BOZORINING HOZIRGI HOLATI
TAHLILI:MUAMMOLAR, XAVF-XATARLAR VA ISLOHOTLAR
ISTIQBOLLARI.
АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ ФИНАНСОВОГО РЫНКА
УЗБЕКИСТАНА: ПРОБЛЕМЫ, РИСКИ И ПЕРСПЕКТИВЫ РЕФОРМ.
ANALYSIS OF THE CURRENT STATE OF UZBEKISTAN'S FINANCIAL
MARKET: CHALLENGES, RISKS, AND REFORM PROSPECTS.
Yusupov Bekzod Ulug’bekovich
Fan
va texnologiyalar universiteti “Moliya
va moliyaviy texnologiyalar” kafedrasi
o’qituvchi (+998 90 900-50-12)
Nig’monov Murodbek Ravshan o’gli
Fan va
texnologiyalar universiteti “Moliya va moliyaviy
texnologiyalar” ta’lim yo’nalishi
3-bosqich o’quvchisi (++998 94 607 56 05)
Annotatsiya: So‘nggi yillarda Oʻzbekiston Respublikasi moliya bozorida sezilarli
o‘zgarishlar va islohotlar amalga oshirilmoqda. Raqamli texnologiyalarni joriy qilish,
bank tizimining liberallashuvi, kapital bozorining rivojlanishiga oid chora-tadbirlar
mamlakat moliyaviy tizimini zamonaviy talablar darajasiga olib chiqishga xizmat
qilmoqda. Ushbu maqolada moliya bozorining hozirgi holati, mavjud muammolar,
xavf-xatarlar va kelgusidagi rivojlanish istiqbollari tahlil qilinadi.
Аннотация: В последние годы в финансовом рынке Республики Узбекистан
происходят значительные изменения и реформы. Внедрение цифровых
технологий, либерализация банковской системы и меры по развитию рынка
капитала способствуют приведению финансовой системы страны в соответствие
с современными требованиями. В данной статье проводится анализ текущего
состояния финансового рынка, существующих проблем, рисков и перспектив его
дальнейшего развития.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
66
2181-
3187
Abstract: In recent years, significant changes and reforms have been taking place
in the financial market of the Republic of Uzbekistan. The introduction of digital
technologies, the liberalization of the banking system, and measures aimed at
developing the capital market are contributing to aligning the country’s financial
system with modern standards. This article analyzes the current state of the financial
market, existing challenges, risks, and prospects for its future development.
Kalit soʻzlar: moliya bozori, investitsion muhit, tartibga solish, kapital bozori,
bank sektori, xavf- xatarlar, islohotlar, sugʻurta bozori.
Kirish:
Oʻzbekiston moliya bozori mamlakat iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismi
boʻlib, uning samarali ishlashi makroiqtisodiy barqarorlik va investitsion muhitning
jozibadorligiga bevosita bogʻliqdir. Oʻzbekiston moliya bozori tarkibiga bank sektori,
kapital bozori, sugʻurta kompaniyalari va boshqa moliyaviy institutlar kiradi. Soʻnggi
yillarda amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlar natijasida moliya bozorida ijobiy
oʻzgarishlar kuzatilgan boʻlsa-da, hali ham tizimli muammolar mavjud.
Asosiy qisim:O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2023-yil 11-
sentabrda tasdiqlangan "O‘zbekiston — 2030" strategiyasi [1] mamlakatning iqtisodiy
taraqqiyotini jadallashtirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni o‘z ichiga oladi.
Mazkur taraqqiyot strategiyasining “Bank tizimida islohotlarni jadallashtirish, bank
xizmatlari bozori hajmini oshirish va sohada raqobatni rivojlantirish” deb nomlangan
50-maqsadida aynan moliya bozori asoslaridan biri sifatida bank tizimida 2030-
yilgacha amalga oshirilishi nazarda tutilgan maqsadli ko`rsatkichlari belgilab berilgan.
Unga ko`ra, 2030 yilga kelib, bank va moliya tizimida yillik kreditlash hajmini 40
milliard dollarga yetkazish, bank omonatlari hajmini 4 barobarga oshirish, Banklarni
xususiylashtirish va davlat ixtiyorida 3-4 ta bankni saqlab qolish, bank bozoriga
kamida 4 ta yirik nufuzli chet el banklarini jalb qilish, Banklarga xalqaro tan olingan
minimal standart va talablarni joriy qilish orqali me’yorlar va nazorat bazalarini
takomillashtirish kabi maqsadlar belgilangan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
67
2181-
3187
Bundan tashqari, moliya bozorini rivojlantirish bo‘yicha quyidagi asosiy
yo‘nalishlar belgilangan:
1.
Davlat moliyasini boshqarish tizimini takomillashtirish: 2025–2030-
yillarga mo‘ljallangan davlat moliyasini boshqarish tizimini takomillashtirish
strategiyasini ishlab chiqish rejalashtirilgan. Bu davlat byudjeti, soliq siyosati va
moliyaviy nazorat tizimlarini modernizatsiya qilishni nazarda tutadi[2].
2.
Qimmatli qog‘ozlar bozorini rivojlantirish: Kapital bozorini kengaytirish
va qimmatli qog‘ozlar bozorini rivojlantirish orqali iqtisodiyotning moliyaviy
asoslarini mustahkamlash rejalashtirilgan. Bu korxona va tashkilotlarning moliyaviy
resurslarga kirish imkoniyatini oshiradi.
3.
"Yashil" o‘sishni qo‘llab-quvvatlash: Davlat moliyasini boshqarishda
ekologik barqarorlikni ta’minlash va "yashil" iqtisodiyotni rivojlantirishga alohida
e’tibor qaratiladi. Bu ekologik loyihalarni moliyalashtirish va atrof- muhitni muhofaza
qilishga yo‘naltirilgan dasturlarni qo‘llab-quvvatlashni o‘z ichiga oladi[3].
Strategiyada nazarda tutilgan islohotlar O‘zbekiston moliya bozorini
modernizatsiya qilish, uning barqarorligini ta’minlash va xalqaro moliya tizimiga
integratsiyalashuvini kuchaytirishga qaratilgan.
Moliya bozorida islohotlar amalga oshirishni taqazo etayotgan bir nechta dolzarb
muammolar va xavf-xatarlar mavjud bo`lib(1.1-rasm), qabul qilinayotgan qarorlar,
amalga oshirilayotgan islohotlar va berilayotgan imtiyozlar aynan shu muammolarni
bartaraf etishga qaratilgan.
O‘zbekiston moliya bozorining turli segmentlarida (bank sektori, kapital bozori
va sug‘urta bozori) 2018-2023 yillarda qanday o‘sish tendensiyasi 1.2- rasmdagi
grafikda berilgan. Unga ko`ra, bank sektori eng barqaror va yuqori o`sish ega bo`lib
2018-yilda bank sektori o‘sishi 5% atrofida bo‘lgan bo‘lsa, 2023- yilda bu ko‘rsatkich
10% ga yetgan. Bu bank tizimining isloh qilinishi, kreditlash faoliyatining kengayishi
va xorijiy investitsiyalar jalb qilinishi bilan bog‘liq. Kapital bozori o‘sishi sust, ammo
sezilarli tendensiya mavjud. Xususan, 2018- yilda kapital bozori faqat 2% o‘sishga ega
bo‘lgan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 7% ga yetgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
68
2181-
3187
Moliya bozorining tarkibiy tuzilmasi va hozirgi holati:
O‘zbekiston moliya bozori quyidagi asosiy segmentlardan iborat:
• Bank sektori;
• Kapital bozori (fond birjasi, obligatsiyalar bozori);
• Sug‘urta bozori;
• Lizing va mikroqarz xizmatlari;
• Valyuta bozori.
Bank sektori
Banklar moliya bozorining asosiy qismini tashkil etadi. 2025 yil holatiga ko‘ra,
O‘zbekistonda 30 dan ortiq tijorat banki faoliyat yuritmoqda. Bank sektorining
aktivlari hajmi yalpi ichki mahsulot (YAIM)ning 50% dan ortig‘ini tashkil qiladi.
So‘nggi yillarda xorijiy investitsiyalar hisobiga banklarning kapitali oshmoqda.
Kapital bozori
Toshkent Respublika fond birjasi faoliyati faollashgan bo‘lsa-da, bozor likvidligi
va investorlar soni hali past darajada qolmoqda. IPO jarayonlari va korporativ
obligatsiyalar chiqarilishi boshlangani bozorni rivojlantirishda muhim bosqich bo‘ldi.
Sug‘urta bozori
Sug‘urta bozori hali yetarli darajada rivojlanmagan. Aholining sug‘urtaga bo‘lgan
ishonchi past, sug‘urta mahsulotlarining sifati va xilma-xilligi cheklangan. 2024 yil
holatiga ko‘ra, sug‘urta mukofotlari YAIMning atigi 1% ini tashkil qilgan.
Kapital bozorining sust rivojlanishi, asosan, fond bozoridagi ishtirokchilarning
kamligi, investitsion vositalarning cheklanganligi va tartibga solish muammolari bilan
izohlanadi. Shunga qaramay, so‘nggi yillarda korporativ obligatsiyalar va IPO
jarayonlarining faollashishi tufayli kapital bozori tezroq o‘sish tendensiyasiga ega
bo‘la boshlagan. Sug‘urta bozori eng sekin rivojlanayotgan segment bo‘lib qolmoqda.
2018-yilda sug‘urta bozorining o‘sishi 1.5% bo‘lgan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich
5.8% gayetgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
69
2181-
3187
Sug‘urta xizmatlariga talabning pastligi, aholi va biznes subyektlari orasida
sug‘urtaga ishonch darajasining yetarli emasligi hamda kompaniyalar faoliyatining
cheklanganligi bu sohaning nisbatan sekin rivojlanishiga sabab bo‘lgan. Shunga
qaramay, 2021-yildan boshlab sug‘urta mahsulotlarining diversifikatsiyasi, raqamli
texnologiyalarning joriy qilinishi va xalqaro tajribadan foydalanish orqali o‘sish biroz
jadallashgan.
1-rasm. Moliya bozori segmentlarining 2018-2023-yillar davomida o`sish
tendensiyasi [5]
Moliya bozorini rivojlantirish va modernizatsiya qilish istiqbollari sifatida kapital
bozorini rivojlantirish va xorijiy investorlarni jalb qilish, Bank tizimida raqobatni
oshirish va xususiy sektor ulushini kengaytirish, Sug‘urta xizmatlarini modernizatsiya
qilish va bozorda raqobatni kuchaytirish, Raqamli texnologiyalar va fintech
xizmatlaridan keng foydalanish, ESG tamoyillarini moliya bozoriga integratsiya qilish
kabi yo`nalishlarni muhim ahamiyat kasb etadi.
Kapital bozorini rivojlantirish va xorijiy investorlarni jalb qilish bo`yicha fikrlar
va aniq takliflar:
– kapital bozorining rivojlanishi korporativ obligatsiyalar va IPO lar
sonining oshishiga bog‘liq.
– xorijiy investorlarni jalb qilish uchun huquqiy bazani xalqaro talablarga
moslashtirish va korporativ boshqaruv tizimini yaxshilash zarur.
– soliq imtiyozlari va investitsion muhitni yaxshilash ham kapital bozorining jadal
rivojlanishiga xizmat qiladi.
Bank tizimida raqobatni oshirish va xususiy sektor ulushini kengaytirish fikrlar
va aniq takliflar:
– hozirgi kunda bank tizimida davlat banklarining ulushi yuqori bo‘lib, xususiy
banklarning bozorga kirishini soddalashtirish raqobatni oshirishi mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
70
2181-
3187
– xorijiy banklarning bozorga kirishini yengillashtirish ham bank xizmatlari
sifatini oshirishga yordam beradi.
– mijozlarga moslashuvchan kredit va depozit xizmatlarini taklif etish ham
raqobatni kuchaytiradi.
Sug‘urta xizmatlarini modernizatsiya qilish va bozorda raqobatni
kuchaytirish fikrlar va aniq takliflar:
– sug‘urta kompaniyalari faoliyatini tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani
modernizatsiya qilish zarur.
– elektron sug‘urta xizmatlarini joriy etish va onlayn polislarni kengaytirish
sug‘urta bozori rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
– raqobat
muhitini
yaxshilash uchun xorijiy
sug‘urta
kompaniyalari
ishtirokini kengaytirish tavsiya etiladi.
Ushbu islohotlar O‘zbekiston moliya bozorining barqarorligini oshirish, xalqaro
moliyaviy tizimga integratsiyalashuvini jadallashtirish va investorlar uchun jozibador
muhit yaratishga qaratilgan. Agar ushbu yo‘nalishlar bo‘yicha batafsil tahlillar yoki
statistik ma’lumotlar kerak.Oʻzbekiston moliya bozori hali ham rivojlanish bosqichida
boʻlib, unda mavjud muammolarni hal etish uchun tizimli yondashuv zarur. Kapital
bozori, bank sektori va sugʻurta institutlarini modernizatsiya qilish orqali moliya
bozorining samaradorligini oshirish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash mumkin.
Xulosa :
Oʻzbekiston moliya bozori islohotlar bosqichida bo‘lib, uning
barqarorligi va samaradorligi mamlakat iqtisodiyotining umumiy rivojlanishida muhim
o‘rin tutadi. Yuzaga kelayotgan muammolarni bartaraf etish uchun chuqur
institutsional va texnologik o‘zgarishlar talab etiladi. Shu bilan birga, davlat tomonidan
olib borilayotgan islohotlar, xususan, raqamli moliya, investorlarni himoya qilish va
moliyaviy inklyuziya bo‘yicha chora-tadbirlar, bozorning kelajakdagi barqaror va
ochiq tuzilmasiga asos solmoqda.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
71
2181-
3187
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi
Prezidentining
2023 yil
11
sentyabrdagi
“"Oʻzbekiston - 2030" strategiyasi to`g`risidagi” PF-158-sonli Farmoni
2.
https://gov.uz/oz/imv/news/view/16744?utm_source
–
O`zbekiston
Respublikasi hukumat portal
3.
https://uza.uz/oz/posts/yashil-osish-va-davlat-moliyasini-
boshqarishning-
muhim-omillari_691994?utm_source–O`zbekiston1Milliy axborot agentligi rasmiy
sayti
