ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
233
2181-3187
SUN'IY INTELLEKT SUD QARORLARINI QABUL QILISH
JARAYONIDA: IMKONIYATLAR VA XAVF-XATARLAR.
Toshkent davlat yuridik unversiteti
Ommaviy huquq fakultetining 2-kurs talabasi
Qurbonov Siyovush Jamaliddinzoda
Tel: +998941000241
e-mail:
qurbonovsiyovush1009@gmail.com
Annotatsiya.
Mazkur
maqolada
hozirgi
kunda
sun’iy
intellekt
texnologiyalarining huquqiy sohada qo‘llanilishining jadal rivojlantirish choralari
olib borilmoqda. Ushbu maqolada sun’iy intellektning sud qarorlarini qabul qilish
jarayonidagi imkoniyatlari va xavf-xatarlari tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt sud
tizimiga kiritilgan huquqbuzarliklarga qaror qabul qilishni tezlashtirish, inson
omilidan kelib chiqadigan xatolarni kamaytirish hamda sud ishlarining
samaradorligini oshirish va vaqt tejamkorligini oshirishga imkon beradi. Shu bilan
birga, ushbu texnologiyadan foydalanish huquqiy adolat, shaffoflik va inson huquqlari
nuqtayi nazaridan bir qator xavf-xatarlarga ega. Asosiy muammolar qatorida sun`iy
intellektning faoliyat yuritishi uchun kiritilgan ma’lumotlarning noto‘g‘ri talqini,
shuningdek yuridik soha xodimlari uchun ishsizlikning ortishi va huquqiy javobgarlik
masalalari hamda sudyaning insoniy omillar bilan bog‘liq jihatlar ko‘rib chiqilishi
qiyin kechadi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellektni sud qarorlarini qabul qilish
jarayonida vaqt bilan bog’liq muammolarni kamaytirishi mumkin, biroq adolatli
qaror qabul qilishda insoniy jihatlarni shuningdek ayrim prinsiplarni normalarga
muvofiqlab qaror qabul qilishi jadal muammoga aylanishi mumkinligini ma’lum
qilishimiz mumkin.
Kalit so’zlar : Sun’iy intellektdan foydalanishning imkoniyatlari, Sun’iy
intellektning sud tizimiga ta’siri,
Sun’iy intellektdan foydalanishning xavf-xatarlari .
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
234
2181-3187
Artificial Intelligence in Judicial Decision Making: Opportunities and
Threats.
Tashkent State Law University
2nd year student of the Faculty of Public Law
Kurbanov Siyovush Jamaliddinzada
Tel: +998941000241
e-mail: qurbonovsiyovush1009@gmail.com
Abstract. In this article, measures for the rapid development of the use of
artificial intelligence technologies in the legal field are currently being carried out.
This article analyzes the opportunities and risks of artificial intelligence in the process
of making court decisions. Artificial intelligence allows to speed up decision-making
on offenses introduced into the judicial system, reduce errors caused by the human
factor, and increase the efficiency of court cases and save time. At the same time, the
use of this technology has a number of risks in terms of legal justice, transparency and
human rights. Among the main problems are the incorrect interpretation of the data
entered for the operation of artificial intelligence, as well as the increase in
unemployment for the employees of the legal sector and the issues of legal
responsibility, as well as the aspects related to the human factors of the judge are
difficult to consider. The results of the research can reduce the problems related to
time in the process of making court decisions, but we can inform that it can become an
urgent problem to make decisions in accordance with human aspects and certain
principles in making fair decisions.
Key words: Opportunities of using artificial intelligence, Impact of artificial
intelligence on the judicial system, Dangers of using artificial intelligence.
Искусственный
интеллект
в
принятии
судебных
решений:
возможности и угрозы.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
235
2181-3187
Ташкентский государственный юридический университет
Студентка 2 курса факультета публичного права
Курбанов Сиёвуш Джамалиддинзада
Тел:
+998941000241
электронная почта:
qurbonovsiyovush1009@gmail.com
Абстрактный. В данной статье в настоящее время осуществляются
меры по ускоренному развитию использования технологий искусственного
интеллекта в правовом поле. В данной статье анализируются возможности и
риски использования искусственного интеллекта в процессе принятия судебных
решений. Искусственный интеллект позволяет ускорить принятие решений по
внесенным в судебную систему правонарушениям, снизить количество ошибок,
вызванных человеческим фактором, повысить эффективность рассмотрения
судебных дел и сэкономить время. В то же время использование этой
технологии несет в себе ряд рисков с точки зрения юридической
справедливости, прозрачности и прав человека. Среди основных проблем –
неправильная интерпретация данных, вводимых для работы искусственного
интеллекта, а также рост безработицы среди работников юридического
сектора и трудноучитываемые вопросы юридической ответственности, а
также аспекты, связанные с человеческим фактором судьи. Результаты
исследования могут уменьшить проблемы, связанные со временем в процессе
принятия судебных решений, но мы можем сообщить, что актуальной
проблемой может стать принятие решений в соответствии с человеческими
аспектами и определенными принципами принятия справедливых решений.
Kirish:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
236
2181-3187
Zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi turli sohalarga,
jumladan, sud-huquq tizimiga ham katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Sun’iy intellekt
texnologiyalari huquqiy jarayonlarni avtomatlashtirish, hujjatlarni tahlil qilish va hatto
sud qarorlarini qabul qilishda yordam berish imkoniyatiga ega. Ayrim davlatlarda
sun’iy intellekt allaqachon sud tizimida qo‘llanilib, sudyalar va advokatlarga
yordamchi vosita sifatida foydalanilmoqda.
Biroq, sun’iy intellektning sud qarorlarini qabul qilish jarayonida to‘liq
ishtirok etishi turli savollar va bahs-munozaralarga sabab bo‘lmoqda. Texnologiyaning
aniqligi, xolisligi va odil sudlov tamoyillariga mosligi masalalari yuzasidan turli fikrlar
mavjud. Sun’iy intellekt inson xatosini kamaytirish va sud ishlarini tezlashtirish
imkonini berishi mumkin, lekin shu bilan birga, u axborot noto‘g‘ri talqin qilinishi,
algoritmlardagi kamsitishlar normalarni qo’llashdagi insoniy omilarning ya’ni insoniy
his-tuyg’ular yo‘qligi kabi xavflarni ham o‘z ichiga oladi.
Ushbu maqolada sun’iy intellektning sud qarorlarini qabul qilish
jarayonidagi imkoniyatlari va xavf-xatarlari tahlil qilingan bo’lib, sun’iy intellektning
sud tizimini yanada samarali va shaffof bo’lishiga yordam bera oladimi yoki aksincha,
adolat mezonlariga zid bo‘lgan muammolarni keltirib chiqarishi mumkinmi ? Bu
savollarga javob izlash bugungi huquqshunoslik va texnologiya rivojlanishi
kontekstida muhim ahamiyat kasb etishi ko’plab muhokamalrga sabab bo’lmoqda.
Sun’iy intellektdan foydalanishning imkoniyatlari,
sun’iy intellektdan
foyidalanish imkoniyatlari hozirgi kunda deyarli barachga mintaqalarda jadal
rivojlanib borayotgan sohalardan biri ekanligi barchamizga ma’lum. Shunigdek, sun’iy
intellektning turli sohalrda qo’llanila boshlashi ta’lim, IT sohasi va sud-huquq tizimida
va boshqa sohalarda qo’lanila boshlashi jadal o’sayotganligi va insoniyatga nisbatan
qulay imkonioyatlar va vaqt tejamkorligi shuning bilan birga moliyaviy xarajatlarni
kamaytirish kabi imkoniyatlarga ega tizim desak mubolag’a bo’lmaydi. Masalan, Sud
qarorlarini qabul qilishda sun'iy intellektni qo'llash allaqachon boshlangan. Jumladan,
AQSH, Rossiya, Xitoy va Meksikada ham sezilarli yutuqlarga erishilmoqdaligi bizga
ma’lum. Jumladan, Xitoy sudlarga 100 dan ortiq sudiya robotlarni joylashtirdi va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
237
2181-3187
aholiga huquqiy maslahatlar berilmoqdaligini misol qilib keltirsak bo’ladi [
1
]. Shu
bilan birga Estoniyada kichik o'lchamdagi fuqarolik da'volari bo'yicha hal qilinadigan
dasturni sinovdan o'tkazilganligi mazkur sohaga e’tibor jadal rivojlanmoqdaligidan
dalolat beradi. Bundan tashqari, yaqinda o'tkazilgan davlatlararo so'rov shuni
ko'rsatdiki, 25 yil ichida sud qarorlarini qabul qilishning deyarli 30 foizini sun'iy
intellekt amalga oshiradi, deb hisoblashadi, bu esa sun'iy intellektning hozirgi roli sud
qarorlarini qabul qilishda 10 foizdan kamroqni tashkil qiladi, degan taxminlarni uch
barobarga oshiradi [
2
]. Shu bilan birga hozirgi kunda jadal rivojlanib borayotgan sun’iy
intellekt ko’plar insonlarga, tashkilotlar va davlat organlarining faoliyat yuyritishida
asosiy yordamchi kuchga aylanishi mumkinligi to’g’risidagi taxminlar (pragnozlar)
soni kundan-kunga ortib bormoqda. Shu bilan birga sun’iy intellektning inson aqliy
darajasidan bir necha bor kuchli va tezkor ekanligini ham ta’kidlab o’tishimiz zarur.
Horzirgi kunda bu texnologiya turli sohalarda, jumladan, sanoat, tibbiyot, transport,
ta'lim va moliya kabi soahlarda qo’llanilishi ko‘plab yo‘nalishlarda inqilobiy
o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Jumalada, tibiyyot va sud-huquq tizimidagi
faoliyatining o’ziga qamrab olishi jarayyoni yaqqol namoyon bo’lib ko’rinmoqda.
Sun’iy intellektninig ijobiy taraflari ham mavjud bo’lib, birinchi navbatda
insonlar uchun qulaylik yaratish, shuningdek ishlab chiqarish jarayonlari
optimallashtirilmoqda, bu esa vaqt va xarajatlarni tejash imkonini beradi. Prognozlarga
ko‘ra, 2030 yilga kelib, sanoatning umumiy iqtisodiy hajmi sun'iy intellekt
texnologiyalari hisobiga 14 trillion AQSh dollariga yetishi mumkin. Bu texnologiya,
ayniqsa, avtomobilsozlik, elektronika va kimyo sanoatida inqilobiy o‘zgarishlarga
sabab bo’lishi mumkin [
3
]. Shuningdek, xalqaro tajribalarning jorish etilishida qulay
imkoniyatlar yaratilmoqdaligi va sud-huquq tizimidagi vaqt va xarajatlar bilan bog’liq
muammolarni kamaytirishga asos bo’layotganligi yoki bo’lishi mumkinligi ta’kidlab
o’tsak bo’ladi.
1
https://law-ai.org/the-challenges-of-artificial-judicial-decision-making-for-liberal-democracy/.
2
https://law-ai.org/the-challenges-of-artificial-judicial-decision-making-for-liberal-
democracy/#:~:text=uch%20barobarga%20oshiradi.-,%5B6%5D,-Shu%20nuqtai%20nazardan.
3
https://yuz.uz/uz/news/suniy-intellektdan-foydalanish-meyorlari-muammolar-va-istiqbollar.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
238
2181-3187
Hozirgi kunda sun’iy intellektning sud-huquq tizimida qo’llanilishida
asosan sudyalarga ko’makchi sifatida baholasak bo’ladi, biroq sudyalar o’rnidan qaror
qabul qilishi va mazkur qarorlarni ayblanuvchiga kvalifikatsiya qilishida muammolar
yuzaga kelishi mumkin ekanligini e’tiborga oilishimiz darkor. Shu bilan birga
manfaatdor shaxslarga o’z huquqlarini amalga oshirishlari uchun qulay imkoniyatalar
yaratishi ular bilan bog’liq vaqt va xarajatlar bilan bog’liq muammolarda ijobiy natija
berishi mumkin biroq Sun’iy intellektning shaffoflik va insonparvarlik prinsiplarini
qo’llashda turli muammolar yuzaga kelishi mumkin ekanligini ta’kidlab o’tishimiz
lozim.
Sun’iy intellektning sud tizimiga ta’siri.
Sun’iy intellektning sud
tizimiga ta’siri bugungi kunda ko’pgina mamlakatlarda jiddiy muammoga aylanib
borayotganligini ko’rib o’tishimiz mumkin. Shuningdek, sun'iy intellekt qarorlar qabul
qilish yoxud hukm chiqarishda insoniylikka zid qarorlar qabul qilishi mumkin
ekanligini bir necha bor tajribalarda namoyon bo’lganligini e’tiborga olishimiz lozim.
Bu esa inson huquqlariga mufoviq emas. Sun’iy intellekt takomillashuvi va
qo‘llanilishida etika me'yorlariga rioya qilish, inson huquqlarini himoya qilish va
insoniylik qadriyatlarini saqlab qolish muhimdir. Ayni paytda, huquqshunoslar
tomonidan sun’iy intellekt asosida qabul qilinadigan qarorlar ustidan inson nazoratini
saqlab qolish lozim eaknligini ta’kidlashgan. Sun'iy intellektning kelajakdagi
rivojlanishi insoniyat uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, ammo bu imkoniyatlardan
to‘liq foydalanish uchun mavjud muammolarni yechish va oldini olish zarur.
Shu bilan birga, sun'iy intellektning ijobiy taraflari ham mavjud bo’lib,
bular qatoriga,
samaradorlik va tezlik, Inson xatosini kamaytirish va kengaytirilgan
huquqiy tahlillarni
ko’rsatib o’tishimiz lozim.
Samaradorlik va tezlik,
sun'iy
intellektning huquqiy axborotni qayta ishlashni avtomatlashtirish va katta hajmdagi
ma'lumotlarni tahlil qilish orqali sud jarayonlarini sezilarli darajada tezlashtirishi
mumkin. Bu ishlarning tezroq hal etilishiga olib keladi va sudlarda kechikishlarni
kamaytiradi va shu bilan odil sudlovdan foydalanish imkoniyatini yaxshilaydi [
4
].
4
https://consensus.app/questions/ethics-implications-using-judicial-decisionmaking-legal/#result-3
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
239
2181-3187
Shuningdek, sun'iy intellektning
Inson xatosini kamaytirishga
oida ijobiy taraflarini
ham tahlil qiladigan bo’lsak, sun'iy intellekt tizimlari sud qarorlarida inson xatolari va
tarafkashliklarni minimallashtirishga yordam beradi. Izchil va ma'lumotlarga
asoslangan tahlillarni taqdim etish orqali sun'iy intellektning sudyalarga yanada
ob'ektiv qarorlar qabul qilishda yordam berishi mumkin ekanligini ko’rsatib o’tishimiz
lozim. Shuningdek, sun'iy intellekt qonunlar va pretsedentlarni talqin qilishda yordam
berishi mumkin va inson tahlilchilari e'tibordan chetda qolishi mumkin bo'lgan batafsil
ma'lumotlarni taqdim etadi. Bu esa yanada puxta va asosli huquqiy dalillar
va qarorlarga olib kelishi mumkin ekanligini e’tiborga olishimiz lozim.
Sun’iy intellektning sud tizimida qarorlarni qabul qilishida axloqiy
tashvishlar ham mavjud bo’lib bular qatoriga
Tarafsizlik va adolat
prinsiplarining
no’to’g’ri talqin qilinishida namoyon bo’ladi. Ya’ni, asosiy axloqiy tashvishlardan biri
bu sun'iy intellektning huquqiy tizimda mavjud bo'lgan noto'g'ri qarashlarni davom
ettirish imkoniyatidir. Sun’iy intellektning algoritmlari asosan tarixiy ma'lumotlar
bo'yicha o'qitiladi, ular noto'g'ri ma'lumotlarni o'z ichiga olishi mumkin. Agar bu
noto'g'ri holatlarga e'tibor berilmasa, sun’iy intellektning sud-huquq tizimida qarorlar
qabul qilish jarayonlarida adolatsizlik va inson qadr-qimmatini kamsitishga sabab
bo’lishi mumkin ekanligini ta’kidlab o’tishimiz lozim. Shu bilan birga, sun’iy
intellektning asosiy muammolaridan biri bu,
Shaffoflik va javobgarlik va
ma'lumotlarning maxfiyligida
yuzaga keladigan muammolarni
nazarda tutishimiz
lozim.
Ya’n, sun’iy intellektning sud-huquq tizimida qabul qilgan qarorlar
shaffofsizlik yoki insonparvarlik prinsipining no’to’g’ri qo’llanilishi sud tizimiga
bo'lgan ishonchni susaytirishi va sun'iy intellektning xatolar yoki adolatli bo’lmagan
qarorlar uchun javobgarlikka tortishni qiyinlashtirishi mumkin. Shu bilan birga
huquqiy tizimlarda sun'iy intellektdan foydalanish nozik shaxsiy ma'lumotlar bilan
ishlashni, ma'lumotlarning maxfiyligi bilan bog'liq xavotirlarni oshirishni o'z ichiga
oladi [
5
]. Sun’iy intellektning ma'lumotlarni himoya qilish qonunlari va axloqiy
5
https://consensus.app/questions/ethics-implications-using-judicial-decisionmaking-legal/#result-3
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
240
2181-3187
standartlarga muvofiqligini ta'minlash jamoatchilik ishonchini saqlash uchun juda
muhimdir.
Sud-huquq tizimida sun’iy intellektning qarorlarni qabul qilishda global
muammolaridan bir bu turli mamlakatlarda sud-huquq tizimidagi sun’iy intellektning
joriy etilish amaliyoti sun’iy intellektning
bazasiga kiritilgan ma’lumotlarni
ayblanuvchiga qo’llashda insoniylik va demokratizm prinsiplarning hisobga olishi va
qo’llashda maummolar yazaga kelmoqda.
Sud qarorlarini qabul qilish va huquqiy tahlil qilishda sun'iy intellektdan
foydalanish samaradorligini oshirish, inson xatolarini kamaytirish va huquqiy tahlilni
yaxshilash kabi muhim afzalliklarni beradi. Shu bilan birga, u noxolislik, shaffoflik,
javobgarlik va ma'lumotlar maxfiyligi kabi muhim axloqiy va amaliy muammolarni
ham keltirib chiqaradi. Ushbu tashvishlarni mustahkam qonunchilik asoslari va axloqiy
me'yorlar orqali hal qilish sun’iy intellektning huquqiy tizimni buzmasdan,
balki yaxshilashini ta'minlash uchun juda muhimdir. Sun’iy intellektning rivojlanishda
davom etar ekan, sud tizimidagi sun’iy intellektning murakkab muammolarini
mas'uliyat bilan boshqarish uchun doimiy nazorat va tadqiqotlar zarur ekanligini
ta’kidlab o’tishimiz lozim.
Sun’iy intellektdan foydalanishning xavf-xatarlari.
Birinchi navbatda biz
sun'iy intellektning xavfi nimada ? degan savolga javob berishimiz lozim. Ya’ni
bugungi kunda hayotimizda sun'iy intellekt bilan bo’gliq ko'plab xavflar mavjud.
Bugungi kunda eng katta xavf-xatarlardan ba'zilari insonlarning shaxsiy hayoti,
adolatsiz dasturlash, odamlar uchun xavf va noaniq huquqiy tartibga solish kabi
narsalarni o'z ichiga oladi. Shuningdek sun'iy intellektning joriy etilishi ko’pgina
sohalarda mehnat qilish faoliyati bilan bog’liq ya’ni ishsizlik bilan bog’liq
muammoilarning yuzaga kelishida sababchi bo’ladi desak mubolag’a bo’lmaydi.
Ya’ni, Takroriy ishlarni va boshqa turdagi ishlarni sun'iy intellekt bilan almashtirish
kompaniya uchun foydali bo'lsa-da, bu, shubhasiz, ishsizlikka ham ta'sir qiladi.
An'anaviy ish rollari bosqichma-bosqich bekor qilinadi, bu ularni bajaradigan
xodimlarning ishsizligiga olib keladi. Bu taraqqiyot belgisi sifatida qaralishi mumkin
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
241
2181-3187
bo'lsa-da, ishchilar ilgari mavjud bo'lgan ko'plab ish imkoniyatlaridan mahrum
bo'lishadi. Shuningdek, sun'iy intellekt eng katta kamchiliklararidan biri bu his qilsh
tuyg’usining mavjud emasligi. ya’ni, sun'iy intellekt bilan jihozlangan mashinalar
tezroq va doimiy ishlashi mumkin bo'lsa-da, ular qaror qabul qilishda his-tuyg'ularni
hisobga olmaydilar. Shu bilan birga axloqiy normalarni qo’llashda yuzaga keladigan
xotolarning yuzaga kelishi va
Insoning dangasalik salohiyatini oshirishi mumkin
ekanligini ta’kidlab o’tishimiz lozim [
6
]. Shu bilan birga
sun’iy intellektdan
foyidalanayotganda
Maxfiylik va ma'lumotlar xavfsizligi bilan bog'liq muammolar
yuzaga kelishi mumkinligi, shuningdek sud-huquq tizimida qarorlarni qabul qilishda
prinsiplarni qo’llashda turli xil ko’rinishdagi muammolar yuzaga kelishi mumkinligini
ta’kidlab o’tishimiz lozim. Shu bilan birga yuqorida ta’kidlab o’tgan muammolarning
jadallashi sud-huquq tizimida qabul qilgan qarorlarning adolatliylik va insonparvarlik
va boshqa insoniy prinsiplarining zarar yetishiga sabab bo’lsa sun’iy intellektga
nisbatan ishonchsizlik kayfiyati uyg’onishiga sabab bo’ladi.
Sun'iy intellektni qo'llashda qiyinchilik tug'diradigan nuqta - bu insonning
muhim
xususiyatlari
bo'lgan
axloq
va
his-tuyg’ularni
o'zida
mujassamlashtirmaganligidadir. Sun'iy intellektni faqat qarorlar va bashoratlarni
shakllantirish uchun ma'lumotlar va algoritmlarga ega. Sun'iy intellektni qo'llaganda u
asosan, xulosaga e’tibor qaratadi. Shuningdek, sun’iy intellektni ishlab chiqish va joriy
etishda axloqiy me’yorlar faol tadqiqot va muhokama sohasi bo‘lib, mazkur tizimni
qo’llashda jiddiy tahlil va nazorat talab qilinishini inobatga olishimikz zarur.
Xulosa qilib ayatdigan bo’lsak
, Sun'iy intellekt sud qarorlarini qabul
qilish jarayonida, imkoniyatlar va xavf-xatarlar doyim mavjud bo’lib mazkur tizmni
qo’lashga oid sohalarga jiddiy e’tibor qaratishimiz lozim ekanligini ta’kidlab
o’tishimiz kerak. Sun’iy intellekt sud qarorlarini qabul qilish jarayonida katta
imkoniyatlarga ega bo‘lib, sud jarayonlarining tezkor, samarali bo‘lishiga xizmat
qilishi mumkin. Sun’iy intellekt texnologiyalari sud tizimidagi yuklamani kamaytirish,
huquqiy hujjatlarni avtomatlashtirish, xatoliklarni kamaytirish va sud qarorlarini
6
https://rockcontent.com/blog/artificial-intelligence-pros-and-cons/.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
242
2181-3187
yanada qisqa fursatda qabul qilish imkoniyatini beradi. Sudyalar va advokatlar sun’iy
intellekt sud jarayonlarini boshqarishda undan foydalanishlari mumkin. Biroq,
sun’iy intellektning sud qarorlarini qabul qilish jarayonida to‘liq mustaqil harakat
qilishi qator xavf-xatarlarni ham keltirib chiqarishini yuqorida ta’kidlab o’tdik. Sun’iy
intellekt dasturlari insoniy hissiyotlarni va etik me’yorlarni to‘liq anglab yetolmaydi,
shuningdek, ularga kiritilgan ma’lumotlar va algoritmlarning noto‘g‘ri ishlashi
adolatsizliklarga sabab bo‘lishi mumkin. Algoritmlarda mavjud moyillik ba’zi
insonlarning, tashkilot va davlat organlarining huquqlariga tajovuz qilish yoki
noto‘g‘ri qarorlar chiqarishga olib kelishi ehtimoli mavjud ekanligini e’tibordan
yiroqda qoldirmasligimiz lozim. Bundan tashqari, insoniy omilning yo‘qligi, har bir
ishning individual jihatlari va kontekstini yetarlicha hisobga olmaslik xavfi ham
mavjud.
Shu sababli, sun’iy intellekt sud tizimida to‘liq avtonom qaror qabul
qiluvchi vosita sifatida emas, balki yordamchi texnologiya sifatida qo‘llanishi lozim.
Sun’iy intellekt texnologiyalaridan sudyalar va advokatlarga huquqiy jarayonlarni
tezlashtirish va optimallashtirish maqsadida foydalanish mumkin, biroq yakuniy qaror
inson tomonidan qabul qilinishi lozim. Shu bilan birga, sun’iy intellekt asosida
chiqarilgan har qanday qaror shaffof bo‘lishi va mustaqil ekspertlar tomonidan nazorat
qilinishi kerak. Kelajakda sun’iy intellekt sud tizimida kengroq qo‘llanilishi
kutilmoqda, lekin bu jarayonda huquqiy va etik me’yorlar qat’iy belgilanishi,
shuningdek, algoritmlarning adolatlilik tamoyillariga mosligi ta’minlanishi muhimdir.
Faqat shundagina sun’iy intellekt sud tizimida adolatni ta’minlash va samaradorlikni
oshirishda haqiqiy yordamchi vosita bo‘la oladi.
REFERENCES :
1
https://law-ai.org/the-challenges-of-artificial-judicial-decision-making-for-liberal-
democracy/.
2
https://law-ai.org/the-challenges-of-artificial-judicial-decision-making-for-liberal-
democracy/#:~:text=uch%20barobarga%20oshiradi.-,%5B6%5D,-
Shu%20nuqtai%20nazardan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
243
2181-3187
3
https://yuz.uz/uz/news/suniy-intellektdan-foydalanish-meyorlari-muammolar-va-
4
https://consensus.app/questions/ethics-implications-using-judicial-decisionmaking-
legal/#result-3
5
https://consensus.app/questions/ethics-implications-using-judicial-decisionmaking-
legal/#result-3
6
https://rockcontent.com/blog/artificial-intelligence-pros-and-cons/
