Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Digital
tools
and
apps
for
boosting
reading
comprehension in EFL classrooms
Mashkhura MATYOKUBOVA
1
Urgench RANCH Technological University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
10
April 2025
Accepted 2 April 2025
Available online
25 May 2025
This article explores the use of digital tools and mobile
applications to enhance reading comprehension among EFL
(English as a Foreign Language) learners. It highlights how
interactive platforms, e-readers, vocabulary-building apps, and
AI-powered reading assistants can create an engaging
environment that fosters deeper textual understanding. The
study also discusses pedagogical strategies for integrating these
technologies into classroom practice and evaluates their
effectiveness in improving students' comprehension skills.
2181-3701/© 2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss5
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
EFL, reading
comprehension,
digital tools,
educational apps,
interactive learning,
e-readers,
mobile-assisted language
learning (MALL),
vocabulary apps,
technology integration,
AI in education.
Ingliz tilini chet tili sifatida o‘rgatishda o‘qish tushunishini
oshirishga xizmat qiluvchi raqamli vositalar va ilovalar
ANNOTATSIYA
Калит сўзлар:
chet tili sifatida ingliz tili
(EFL),
o‘qish tushunishi,
raqamli vositalar,
ta’lim ilovalari,
interfaol ta’lim,
elektron kitoblar,
mobil yordamli til o‘rganish
(MALL),
lug‘at ilovalari,
texnologiya integratsiyasi,
ta’limda sun’iy intellekt.
Ushbu maqolada ingliz tilini chet tili sifatida o‘rganuvchilar
uchun o‘qish tushunishini rivojlantirishda raqamli vositalar va
mobil ilovalardan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Interfaol platformalar, elektron kitoblar, lug‘at boyituvchi
ilovalar va sun’iy intellekt asosidagi o‘qish yordamchilari kabi
vositalarning samaradorligi va ularni dars jarayoniga
integratsiya qilish usullari muhokama qilinadi.
1
Urgench RANCH Technological University.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
86
Цифровые
инструменты
и
приложения
для
повышения понимания прочитанного на уроках
английского как иностранного языка
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
английский как
иностранный,
понимание прочитанного,
цифровые инструменты,
образовательные
приложения,
интерактивное обучение,
электронные книги,
MALL, словарные
приложения,
интеграция технологий,
ИИ в образовании.
В статье рассматривается использование цифровых
инструментов и мобильных приложений для повышения
понимания прочитанного у учащихся, изучающих
английский язык как иностранный. Особое внимание
уделяется таким ресурсам, как интерактивные платформы,
электронные книги, приложения для расширения
словарного запаса и ИИ-помощники. Также анализируются
методические подходы к внедрению этих технологий в
образовательный
процесс
и
оценивается
их
эффективность.
KIRISH
Bugungi global raqamli asrda ta’lim sohasida texnologiyalarning roli tobora ortib
bormoqda. Ayniqsa, chet tillarini o‘qitishda interaktiv va raqamli vositalardan
foydalanish o‘quvchilarning til ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Ingliz tilini chet tili sifatida o‘rgatishda (EFL – English as a Foreign Language)
o‘qish tushunishini shakllantirish va chuqurlashtirish o‘quvchilarning umumiy til
kompetensiyasini oshirishda markaziy o‘rin tutadi. An’anaviy dars uslublari bilan bir
qatorda, zamonaviy raqamli vositalar, mobil ilovalar va sun’iy intellekt asosidagi
platformalar ta’lim jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilish imkonini bermoqda.
O‘qish tushunishi – bu matnni faqat o‘qish emas, balki uning mazmunini tushunish, tahlil
qilish va sharhlash jarayoni bo‘lib, u til o‘rganishning murakkab va integratsiyalashgan
komponentidir. Raqamli vositalar bu jarayonda o‘quvchilarga mustaqil ravishda
o‘rganish, o‘z tezligida matnlarni tahlil qilish va multimedia elementlari orqali mazmunni
yaxshiroq anglash imkonini beradi. Shu nuqtai nazardan, ushbu maqolada raqamli
texnologiyalar va ta’limiy ilovalarning o‘qish tushunishiga ta’siri, ularni ta’limga
integratsiyalash usullari hamda amaliy qo‘llanish tajribalari tahlil qilinadi. Maqolaning
dolzarbligi shundan iboratki, u zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘qish
ko‘nikmalarini takomillashtirish yo‘llarini aniqlash, o‘qituvchi va o‘quvchilar uchun
samarali metodik yondashuvlarni taklif etishga qaratilgan. Bu esa EFL kontekstida sifatli
va interaktiv ta’lim muhitini shakllantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
So‘nggi yillarda ingliz tilini chet tili sifatida o‘rgatishda (EFL) o‘qish tushunishini
rivojlantirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar soni ortib bormoqda. Coiro (2003),
Anderson (2009) va Grabe & Stoller (2011) o‘z ishlarida o‘qish jarayonining kognitiv va
metakognitiv jihatlarini yoritgan. Ushbu asarlarda o‘quvchining o‘qishdagi muvaffaqiyati
matnni anglash, kontekstni tushunish va lug‘at boyligini rivojlantirish bilan bog‘liqligi
ko‘rsatib o‘tilgan. Digital texnologiyalar bilan bog‘liq tadqiqotlar (Godwin-Jones, 2015;
Kessler, 2018) esa mobil ilovalar va onlayn platformalarning EFL muhitida o‘qish
samaradorligini oshirishdagi rolini chuqur tahlil qilgan. Shu bilan birga, MALL (Mobile-
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
87
Assisted Language Learning) konsepsiyasi ham e’tiborga molik bo‘lib, u o‘quvchilarga
istalgan joyda va vaqtda til o‘rganish imkoniyatini beradi. Mahalliy mualliflar orasida
Yoqubov (2020) va Tursunova (2022) raqamli vositalardan foydalanishning O‘zbekiston
ta’lim tizimidagi amaliy qo‘llanilishi va ularning pedagogik salohiyatini o‘rganib chiqqan.
Ularning tadqiqotlari ta’lim muhitida texnologiyalarning to‘g‘ri integratsiyasi o‘quvchilar
faolligi va motivatsiyasini oshirishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Ushbu adabiyotlar tahlili
shuni ko‘rsatadiki, raqamli vositalar bilan boyitilgan o‘qish jarayoni EFL kontekstida
samarali natijalar berishi mumkin. Ammo bunday texnologiyalarni tanlash va qo‘llashda
metodik asoslash muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotda sifatli va miqdoriy
yondashuvlar integratsiyalangan aralash (mixed-method) metodologiya asosida amalga
oshirildi. Tadqiqot quyidagi bosqichlarda olib borildi:
Tajriba guruhi tanlovi:
O‘zbekistondagi umumta’lim maktablarining yuqori sinf
EFL o‘quvchilari orasidan 60 nafar ishtirokchi ikki guruhga ajratildi: nazorat guruhi
(an’anaviy darslar) va tajriba guruhi (raqamli vositalar yordamida o‘qitilgan).
Platforma va vositalar tanlovi:
Tajriba guruhida foydalanilgan asosiy vositalar:
ReadTheory
– interaktiv o‘qish platformasi
Quizlet
– lug‘at boyitish uchun
Rewordify
– murakkab matnlarni soddalashtirish vositasi
LingQ
– o‘qish asosidagi til o‘rganish ilovasi
Ma’lumot to‘plash usullari:
Old va keyingi testlar yordamida o‘quvchilarning o‘qish tushunishi darajasi
baholandi
So‘rovnomalar va intervyular orqali o‘quvchilarning fikrlari olindi
O‘qituvchilarning dars kuzatuvlari asosida sifatli tahlil qilindi
Ma’lumotlarni tahlil qilish:
Miqdoriy ma’lumotlar SPSS dasturi yordamida statistik tahlil qilindi
Sifatli ma’lumotlar esa tematik kodlash va kontent-tahlil metodlari asosida
o‘rganildi
Ushbu metodologiya raqamli vositalarning o‘quvchilar o‘qish tushunishiga qanday
ta’sir ko‘rsatganini chuqur tahlil qilish imkonini berdi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot davomida olingan ma’lumotlar raqamli vositalar va ilovalarning EFL
o‘quvchilarining o‘qish tushunishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqladi. Tajriba guruhida
darslar davomida
ReadTheory
,
Quizlet
va
LingQ
kabi ilovalardan muntazam foydalanish
o‘quvchilarning matnni tushunish, asosiy g‘oyalarni aniqlash, kontekstni tushunish va
yangi so‘zlarni o‘zlashtirish ko‘nikmalarini sezilarli darajada rivojlantirdi.
Old-test va keyingi testlar
natijalari quyidagilarni ko‘rsatdi:
Tajriba guruhining o‘rtacha o‘qish tushunishi balli 62% dan 84% ga oshdi;
Nazorat guruhida esa bu ko‘rsatkich 61% dan 68% ga ozgina ko‘tarildi;
Raqamli vositalar matn mazmunini chuqurroq tahlil qilish va tushunishga imkon
yaratdi.
O‘quvchilarning fikrlari
ham bu yondashuvni qo‘llab-quvvatladi. Ularning 87
foizi o‘qish darslarida raqamli ilovalarning ishlatilishi ularni qiziqtirganini va mustaqil
o‘rganishga undaganini bildirdi. Shuningdek, lug‘at boyituvchi ilovalar o‘qishdagi
so‘zlarni yaxshiroq tushunishga yordam bergani qayd etildi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
88
Muhokama jarayonida
aniqlangan asosiy jihatlar:
Motivatsiya va ishtirok faolligi:
Raqamli vositalar o‘quvchilarda o‘qishga bo‘lgan
qiziqishni oshirdi;
Avtonom ta’lim:
O‘quvchilar o‘z vaqtida, mustaqil ravishda materiallarni
o‘rganishga odatlandi;
Qiyinchiliklar:
Internetga doimiy ulanish va ayrim ilovalarning til darajasi
noaniqligi muammolar keltirib chiqardi;
O‘qituvchining roli:
Texnologiyani to‘g‘ri tanlash va didaktik maqsadga
yo‘naltirishda o‘qituvchining metodik savodxonligi muhim ekani yana bir bor tasdiqlandi.
Umuman olganda, raqamli texnologiyalar o‘qituvchining ishini to‘liq
almashtirmasa-da, ularning o‘qish tushunishini rivojlantirishda kuchli yordamchi vosita
sifatida qo‘llanilishi mumkinligini ko‘rsatdi. Ushbu tajriba boshqa EFL darslarida ham
muvaffaqiyatli tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan metodik asoslarni yaratishga xizmat qiladi.
XULOSA
Ushbu tadqiqot natijalari ingliz tilini chet tili sifatida o‘rgatishda raqamli vositalar
va mobil ilovalarning o‘qish tushunishini rivojlantirishda samarali vosita ekanligini
ko‘rsatdi. Tadqiqot davomida
ReadTheory
,
Quizlet
,
LingQ
kabi texnologik resurslarning
o‘quvchilarning matnni anglash, asosiy g‘oya va tafsilotlarni ajrata olish, lug‘at boyligini
kengaytirish kabi ko‘nikmalarga ijobiy ta’sir ko‘rsatgani kuzatildi. O‘quvchilarning o‘z
fikrlarini mustaqil bildira olish qobiliyati, darsga bo‘lgan qiziqishi va faolligi oshganligi
aniqlangan. Shu bilan birga, raqamli vositalardan foydalanishning samaradorligi
o‘qituvchining ularni qanday tanlashi, ta’lim jarayoniga qanday integratsiya qilishi va
metodik yondashuviga bog‘liq ekani ta’kidlandi. Bu esa o‘qituvchilardan zamonaviy
texnologik savodxonlikni oshirish, ta’limga innovatsion qarashlarni joriy etish va
o‘quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashgan darslarni tashkil etishni talab qiladi.
Tadqiqot natijalari asosida quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
EFL darslarida raqamli vositalarni muntazam qo‘llash uchun metodik ko‘rsatmalar
ishlab chiqish;
O‘qituvchilar uchun raqamli savodxonlik va metodik malaka oshirish kurslarini
yo‘lga qo‘yish;
O‘quvchilar uchun texnologiyalardan foydalanuvchi mustaqil o‘rganish
platformalarini ko‘paytirish.
Kelajakda raqamli vositalar yordamida boshqa til ko‘nikmalarini – yozish, tinglab
tushunish, og‘zaki nutqni rivojlantirish bo‘yicha ham chuqurlashtirilgan tadqiqotlar olib
borish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Anderson, N. J. (2019). Developing Engaged Readers in English as a Foreign
Language Contexts. TESL-EJ, 23(3), 1–10. https://tesl-ej.org
2.
Godwin-Jones, R. (2015). Emerging Technologies: The Evolving Roles of
Language Teachers: Trained Coders, Local Researchers, Global Citizens. Language
Learning & Technology, 19(1), 10–22. https://doi.org/10125/44374
3.
Grabe, W., & Stoller, F. L. (2020). Teaching and Researching Reading (3rd ed.).
Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429291418
4.
Kessler, G. (2018). Technology and the Future of Language Teaching. Foreign
Language Annals, 51(1), 205–218. https://doi.org/10.1111/flan.12318
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
89
5.
Kukulska-Hulme, A. (2020). Mobile-Assisted Language Learning [MALL]: A Critical
Overview. ReCALL, 32(2), 209–228. https://doi.org/10.1017/S0958344020000012
6.
Reinders, H., & Benson, P. (2017). Research Agenda: Language Learning Beyond the
Classroom. Language Teaching, 50(4), 561–578. https://doi.org/10.1017/S0261444817000192
7.
Tursunova, G. (2022). Zamonaviy texnologiyalar asosida chet tilini o‘qitish
samaradorligini oshirish yo‘llari. O‘zbekiston Til va Adabiyoti, 3(89), 76–83.
8.
Yoqubov, S. (2020). Ta’limda raqamli vositalardan foydalanishning
lingvodidaktik imkoniyatlari. Filologiya Masalalari, 2(68), 54–60.
