Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Developing independent thinking skills using modern
pedagogical technologies
Sevara TAIROVA
1
, Sanjar TURSUNKULOV
2
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
10
April 2025
Accepted 2 April 2025
Available online
25 May 2025
This article analyzes the issues of developing independent
thinking skills of students and pupils in the process of teaching
the German language using modern pedagogical technologies.
The possibilities of forming independent thinking through
interactive methods, digital platforms, task-based teaching, and
exercises based on multilateral communication are highlighted.
The article also provides practical examples and
recommendations from real lessons.
2181-3701
/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss5
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
modern pedagogical
technologies,
German language,
independent thinking,
interactive method,
task-based teaching,
digital platforms,
innovative approach,
critical thinking.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar yordamida mustaqil
fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish
ANNOTATSIYA
Калит сўзлар:
zamonaviy pedagogik
texnologiyalar,
nemis tili,
mustaqil fikrlash,
interaktiv metod,
topshiriqqa asoslangan
o‘qitish,
raqamli platformalar,
innovatsion yondashuv,
tanqidiy fikrlash.
Ushbu maqolada zamonaviy pedagogik texnologiyalar
yordamida nemis tili ta’limi jarayonida talabalar va
o‘quvchilarning mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish
masalalari tahlil etilgan. Interaktiv metodlar, raqamli
platformalar, topshiriq asosida o‘qitish, ko‘p tomonlama
muloqotga asoslangan mashg‘ulotlar orqali mustaqil fikrlashni
shakllantirish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, maqolada
real dars jarayonidan olingan amaliy misollar va tavsiyalar
keltirilgan.
1
Student, Samarkand State Institute of Foreign Languages.
2
PhD, Samarkand State Institute of Foreign Languages.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
5 (2025) / ISSN 2181-3701
473
Развитие навыков самостоятельного мышления с
использованием
современных
педагогических
технологий
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
современные
педагогические
технологии,
немецкий язык,
самостоятельное
мышление,
интерактивный метод,
обучение на основе задач,
цифровые платформы,
инновационный подход,
критическое мышление
.
В
статье
анализируются
вопросы
развития
самостоятельного мышления студентов и учащихся в
процессе обучения немецкому языку с использованием
современных педагогических технологий. Освещены
возможности формирования самостоятельного мышления
с помощью интерактивных методов, цифровых платформ,
обучения на основе задач, упражнений, основанных на
многосторонней
коммуникации.
В
статье
также
приводятся практические примеры и рекомендации с
реальных уроков.
KIRISH
Bugungi kunda ta’lim sohasida yuz berayotgan islohotlar, raqamli
texnologiyalarning keng joriy etilishi va zamonaviy yondashuvlarning ahamiyati
pedagogik jarayonga yangicha qarashni taqozo etmoqda. Ayniqsa, chet tillarini o‘qitishda
mustaqil va tanqidiy fikrlovchi, o‘z fikrini erkin bayon eta oladigan shaxslarni tarbiyalash
dolzarb
masalalardan biridir. Nemis tili o‘qitilishi misolida bu jarayonni yanada samarali
tashkil etish uchun interaktiv va innovatsion metodlardan keng foydalanish lozim.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va interaktiv metodl
ar chet tillarini o‘qitishda
mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning muhim vositasi sifatida keng
o‘rganilmoqda. Vygotsky (1978) o‘zining konstruktivistik nazariyasida o‘quvchilarning
bilimni faol ravishda qurishini va ijtimoiy muloqot orqali o
‘rganishini ta’kidlaydi. Uning
“Mind in Society” asarida keltirilgan proksimal rivojlanish zonasi tushunchasi interaktiv
metodlarning o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rag‘batlantirishdagi ahamiyatini
ko‘rsatadi. Bu nemis tili o‘qitilishida o‘quvchilarning o‘zaro hamkorlikda ishlashi va
muammolarni mustaqil hal qilishi uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.
Richards va Rodgers (2014) “Approaches and Methods in Language Teaching”
asarida kommunikativ yondashuvni chet til o‘qitishning samarali usuli sifatida
ta’kidlaydilar. Ushbu yondashuv real hayotiy muloqotga urg‘u berib, o‘quvchilarni faqat
grammatik qoidal
arni yodlashdan ko‘ra, tilni amaliy kontekstda qo‘llashga undaydi.
Nemis tili o‘qitilishida bu yondashuv, masalan, rolli o‘yinlar va topshiriqqa asoslangan
mashg‘ulotlar orqali talabalarni mustaqil fikrlashga yo‘naltiradi.
Brown (2007) o‘zining “Principles
of Language Learning and Teaching” asarida
chet tilini o‘rganishda motivatsiya va o‘quvchilarning faolligining ahamiyatini ta’kidlaydi.
Uning fikricha, interaktiv metodlar, xususan, raqamli vositalar (masalan, Quizlet, Kahoot)
talabalarni dars jarayoniga
jalb qilishda muhim rol o‘ynaydi. Bu vositalar nemis tilini
o‘rganishda so‘z boyligini oshirish va grammatik tuzilmalarni mustaqil ravishda tahlil
qilish imkonini beradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
5 (2025) / ISSN 2181-3701
474
O‘zbekistonda olib borilgan tadqiqotlarda, masalan, Sattorova (2020) “Innovatsion
ped
agogik texnologiyalar” asarida zamonaviy texnologiyalarning chet til o‘qitishdagi
o‘rni tahlil qilinadi. U raqamli platformalar va interaktiv metodlar o‘quvchilarning
mustaqil izlanish qobiliyatini oshirishini ta’kidlaydi. Shuningdek, Abdukarimov (2021)
“Chet tilini o‘qitishda interaktiv metodlardan foydalanishning dolzarbligi” maqolasida
o‘zbek ta’lim tizimida interaktiv metodlarni joriy etishning afzalliklari va qiyinchiliklarini
muhokama qiladi. Bu tadqiqotlar nemis tili o‘qitilishida interaktiv metodlar
ni mahalliy
kontekstga moslashtirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Xalqaro miqyosda Goethe
-Institut
(n.d.) tomonidan taqdim etilgan “Deutsch lernen” platformasi nemis tilini o‘rganishda
raqamli resurslarning muhimligini ta’kidlaydi. Ushbu platforma o‘quvchil
arga mustaqil
ravishda mashq qilish va madaniy kontekstni o‘rganish imkonini beradi, bu esa mustaqil
fikrlashni rivojlantirishga xizmat qiladi. Umuman olganda, adabiyotlar tahlili shuni
ko‘rsatadiki, zamonaviy interaktiv metodlar nemis tili o‘qitilishida n
afaqat til bilish
darajasini oshiradi, balki o‘quvchilarning tanqidiy va mustaqil fikrlash qobiliyatlarini
ham rivojlantiradi.
Ushbu tadqiqot nemis tili o‘qitilishida zamonaviy interaktiv metodlar orqali
mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishni o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, sifatli va
miqdoriy tadqiqot usullarining kombinatsiyasidan foydalanadi.
Tadqiqot amaliy va deskriptiv xarakterga ega bo‘lib, nemis tili darslarida interaktiv
metodlarning samaradorligini sinovdan o‘tkazishga asoslanadi. Tadqiq
ot Samarqand
davlat chet tillar institutining nemis tili talabalari (A2-B1 darajasi) ishtirokida olib
borildi. Tadqiqot jarayonida quyidagi metodlar qo‘llanildi:
Eksperimental usul:
Nemis tili darslarida interaktiv metodlar (rolli o‘yinlar,
raqamli platformalar, topshiriqqa asoslangan o‘qitish) sinovdan o‘tkazildi. Masalan,
talabalar “Nemis tilida restoran
dialogi” rolli o‘yinini o‘tkazdilar, bu ularning mustaqil
ravishda s
o‘zlashuv va muammoni hal qilish qobiliyatini oshirdi.
“Deutschland entdecken” loyihasi doirasida talabalar mustaqil ravishda Germaniya
shaharlari haqida ma’lumot to‘plab, taqdimot tayyor
ladilar.
Sifatli tahlil:
Talabalarning darsdagi faolligi va mustaqil
fikrlash ko‘nikmalari
o‘qituvchilar tomonidan kuzatildi. Kuzatuvlar “Fikrlar daraxti” usuli va kognitiv savollar
asosidagi muhokamalar orqali amalga oshirildi. Talabalardan mini-esse yozi
sh so‘raldi
(masalan, “Ich bin Lehrer/Lehrerin” mavzusida), ularning yozma shaklda o‘z fikrlarini
mustaqil ravishda ifodalash qobiliyati tahlil qilindi.
1. Mustaqil fikrlash ko‘nikmasining ahamiyati
. Mustaqil fikrlash
–
bu o‘quvchining
muammoga o‘z nuqtai
nazaridan yondashib, yechim topa olishi, mulohaza yuritishi va
qaror
qabul qilish qobiliyatidir. Nemis tili o‘qitilishida bu ko‘nikmani shakllantirish
grammatik bilimlarni qo‘llash, muloqotga kirishish va madaniy tafakkurni
rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi.
2. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llash usullari
a) Interaktiv metodlar
Talabalarni dars jarayoniga faol jalb etuvchi, ularning fikrlash faoliyatini
rag‘batlantiruvchi metodlar:
Rol o‘yinlari (Rollenspiele): O‘quvchilar nemis tilida kund
alik hayotiy vaziyatlarni
canlandırish orqali mustaqil fikrlashni mas
hq qiladilar.
“Fikrlar daraxti” usuli: Ma’lum bir mavzu asosida o‘quvchilar savollar beradi,
taxminlar bildiradi va ularga asosli javoblar izlaydi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
5 (2025) / ISSN 2181-3701
475
b) Raqamli texnologiyalar
Multimedia re
surslari yordamida darsni jonlantirish va o‘quvchini mustaqil
izlanishga undash:
Quizlet, Duolingo, Kahoot: Til o‘rganish jarayonini interaktivlashtirib, mustaqil
ravishda so‘z boyligini oshirish imkonini beradi.
Padlet yoki Google Jamboard: O‘quvchilar o‘z g‘oyalarini virtual taxtada baham
ko‘rib, bir
-biri bilan tahliliy muhokama olib boradilar.
c) Topshiriqqa asoslangan o‘qitish (TBLT)
O‘quvchilar real hayotga yaqin topshiriqlarni bajarish orqali mustaqil qaror qabul
qilish va o‘z fikrini ifodalashga o‘
rganadilar.
Misol: “Nemis tilida safar rejasini tuzish” vazifasi orqa
li talabalar transport,
mehmonxona, ovqatlanish joylari va diqqatga sazovor maskanlar haqida mustaqil
axborot izlaydi va taqdimot tayyorlaydi.
d) Kognitiv savollar asosidagi bahs-munozara
“Nima uchun” va “agar” savollarini ishlatish: Bu usul talabalarning
sabab-oqibatni
anglash va alternativ fikrlarni ilgari surish qobiliyatini oshiradi.
3. Nemis tili misolida amaliy tajribalar
“Ich bin Lehrer/Lehrerin” mavzusida mini
-esse yozish orqali ta
laba o‘zining kasb
tanlovi haqida mustaqil fikr bildiradi.
“Deutschland entdecken” loyihasi doirasida o‘quvchilar Germaniyadagi
shaharlardan birini tanlab, u haqida mustaqil ma’lumot to‘playdi va sinfda taqdimot
o‘tkazadi.
4. Muammolar va yechimlar
Muammo
Yechim
Ba’zi
o‘quvchilar
passiv
qatnashadi
Faollashtiruvchi usullar
(gruppaviy ish, rag‘batlantirish)
joriy etish
Texnologik
vositalarning
yetishmasligi
Past texnologiyali interaktiv usullardan foydalanish
(kartochkalar, rolli o‘yinlar)
Grammatik murakkabliklar
Darsni kichik mantiqiy qismlarga bo‘lish, vizual
materiallardan foydalanish
XULOSA
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar yordamida nemis tili ta’limida mustaqil
fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish v
a rivojlantirish dolzarb va zaruriy vazifalardan
biridir. Mustaqil fikrlash
–
bu o‘quvchilarning faqat til bilimlarini egallash bilan
cheklanmasdan, balki olgan bilimlarini tahlil qilish, qo‘llash, yangi g‘oyalar ilgari surish va
qarorlar qabul qilish qobi
liyatidir. Bunday ko‘nikmalarni rivojlantirishda interaktiv
metodlar, topshiriqqa asoslangan o‘qitish, raqamli texnologiyalar va kognitiv
yondashuvlar samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqot davomida “rol o‘yinlari”,
“fikrlar daraxti”, “Deutschland entdecken” loyihasi, mini
-esse yozish, Quizlet, Padlet,
Jamboard kabi vositalar orqali o‘quvchilarning fikrlash faolligi oshgani, ular mustaqil
tarzda ma’lumot izlashga, o‘z fikrini bayon qilishga va tanqidiy yondashuvni
rivojlantirishga intilgani kuzatildi. Ayniqsa, real hayotga yaqin topshiriqlar ularni faol va
ongli ishtirokchi sifatida dars jarayoniga jalb qildi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
5 (2025) / ISSN 2181-3701
476
Shuningdek, ayrim muammolar
–
o‘quvchilarning passivligi, texnologik
vositalarning yetishmasligi va grammatik murakkabliklar
–
aniqlanib, ularni bartaraf
etish bo‘yicha aniq yechimlar taklif qilindi. Jumladan, past texnologiyali interaktiv
metodlar, rag‘batlantirish mexanizmlari va vizual materiallardan foydalanish kabi
strategiyalar tavsiya etildi. Umuman olganda, mazkur maqola ta’lim jarayonig
a
zamonaviy yondashuvlarni integratsiya qilish orqali nafaqat til o‘rganish samaradorligini
oshirish, balki o‘quvchilarda hayotiy muammolarni hal qilish va mustaqil fikrlash
ko‘nikmalarini shakllantirishda ham muhim ahamiyatga ega. Shu bois, nemis tili ta’
limida
innovatsion texnologiyalar va metodik yondashuvlar bilan ishlash kelajakda
raqobatbardosh, ijodkor va ongli fikrlovchi yoshlarni tarbiyalashda asosiy omil bo‘lib
qoladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. Harvard University Press.
2. Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge University Press.
3. Goethe-Institut. (n.d.). Deutsch lernen. https://www.goethe.de
4. Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson
Education.
5. Sattorova, D.X. (2020). “Innovatsion pedagogik texnologiyalar”. Toshkent: O‘zMU
nashriyoti.
6. Abdukarimov, A. (2021). “Chet tilini o‘qitishda interaktiv metodlardan
foydalanishning dolzarbligi”,
Filologiya masalalari, 1(2), 45
–
49.
7. АНОРҚУЛОВ, С. И. (2019). FEATURES OF THE STRUCTURE OF THE TOPONYMS
OF GERMAN AND UZBEK LANGUAGES. Иностранные языки в Узбекистане, (1), 171
-
178.
8. Kholikov, B. A. 1-
sho ‘ba THE LANGUAGE OF FANTASY: LINGUISTIC FEATUR
ES
IN MYTHOLOGICAL AND FANTASY LITERATURE. ILMIY VA PROFESSIONAL TA’LIM
JARAYONIDA MULOQOT, FAN VA MADANIYATLAR INTEGRATSIYASI, 17.
