Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Priority tasks and strategies of teaching
成
语
in Chinese
language teaching
Etibor KHUSHVAKTOVA
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2024
Received in revised form
10 April 2024
Accepted 25 April 2024
Available online
25 July 2024
This article analyzes methods and situations that contribute
to the development of phraseology in the process of teaching
Chinese as a foreign language, as well as the wider
dissemination of traditional Chinese culture.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss3-pp109-113
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Chinese phrases,
morphemes,
lexical units,
phrases,
summarizing phrases in
Chinese language teaching.
Xitoy tilini o
‘
qitishda
成
语
larni o‘rgatishning ustuvor
vazifalari va strategiyalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Xitoy tilini o‘rgatishda
xitoycha iboralar,
morfemalar,
leksik birliklar,
iboralar,
iboralarni umumlashtirish.
Ushbu maqolada xitoy tili xorijiy til
sifatida o‘qitishda
iboralar o‘qitishning rivojlanishiga ko‘maklashish va Xitoyning
an’anaviy mukammal madaniyatini yanada yaxshiroq yoyishga
ko‘maklashuvchi usullar, holatlar tahlil qilinadi.
1
Student, Faculty of Oriental Languages, Samarkand State Institute of Foreign Languages.
2
Scientific supervisor: Lecturer, Department of Middle Eastern Languages, Samarkand State Institute of Foreign Languages.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
3 (2024) / ISSN 2181-3701
110
Приоритетные задачи и стратигии обучения
成
语
в
преподавании китайского языка
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
китайские фразы,
морфемы,
лексические единицы,
фразы,
обобщающие фразы
в преподавании
китайского языка.
В данной статье производится анализ методов и
ситуаций, способствующих развитию фразеологии в
процессе
преподавания
китайского
языка
как
иностранного, а также более широкому распространению
традиционной китайской культуры.
KIRISH
Mamlakatimizda xitoy tilini o‘rganishga bo‘lgan talab kun sayin jadal sur’atlar bilan
o‘sib bormoqda. Buning asosiy sabablaridan biri sifatida O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi
munosabatlarning rivojlanib borayotganligini e’tirof etish o‘rinlidir. Shu bois, yurtimizda
xitoy tili o‘qitiladigan ta’lim muassasalarining soni ham ortib bormoqda. Xitoy o‘zining
xalqaro mavqeini doimiy ravishda yaxshilash bilan bir qatorda, xitoy tilini xorijiy til
sifatida o‘qitishning rivojlanishi ham keng doiradagi olimlarning e’
tiborini tortdi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA MUHOKAMA
Idioma Xitoy madaniyati
doirasidagi oʻziga xos til shaklidir. U xitoy tilida mavjud
qatʼiy semantik maʼnoni ifodalovchi va koʻpincha tarixiy hikoyalar va falsafiy maʼnolarni
oʻzida mujassam etgan turgʻun iboradir. Aksariyat idiomalar to‘rtta xitoycha belgidan
iborat bo‘lib, klassik xitoy tilida keng qo‘llaniladi. Bundan tashqari, turli xil belgilar soniga
ega boshqa idiomalar ham borki, ular ko‘pincha xalq tilida yoki kundalik suhbatlarda
uchraydi. Xitoy idiomalarida qadimgi Xitoyning boy qadimiy tovushlari, maʼnolari va
usullari mavjud boʻlgani uchun bu nafaqat xitoy tilini ikkinchi til sifatida ishlatadigan
oʻquvchilarni oʻrganishda qiyinchiliklarga olib keladi, balki xitoy tilini oʻz ona tili sifatida
ishlatadigan baʼzi oʻquvchilarga ham qiyinchilik tugʻdiradi. Idiomalarni o‘rgatish bo‘yicha
ko‘plab olimlar ilmiy izlanishlar olib borishgan bo‘lsalar
-da, ular hamon matn tarkibida
idiomalarni o‘rgatish doirasidan chiqmagan va bugungi kunda ham katta ilmiy ishlar olib
borilmoqda.
Idiomalar Xitoy xalqiga xos boʻlgan lugʻat shaklidir. U ming yillar davomida Xitoy
xalqining boy madaniy ma’nosini to‘plagan. Xorijiy do‘stlar idiomalarni o‘rganishganda,
bu nafaqat tilni o‘zlashtirishning oddiy yo‘li, balki xitoyliklarning milliy psixologiyasi,
milliy tuzilishi va milliy madaniyatini ham tushunishga yordam beradi. Shuning bilan
birga idiomalar Xitoy madaniyatining tarqalishiga ham o‘z hissasini qo‘shadi.
Xitoy idiomalari milliy tilni ifodalash shakli bo‘lib, u Xitoy xalqiga xos bo‘lgan ifoda
shakliga ega va Xitoy xalqining boy madaniy ma’nolarini o‘z ichiga oladi. Xitoy xalqining
turmush tarzi, qadriyatlari va urf-
odatlarini ifodalovchi ko‘plab xitoy iboralari mavjud.
Idiomalarning keng qoʻllaniladigan toʻrt belgili idiomalardan asosiy farqi shundaki,
idiomalarning tarixiy hikoyalari va falsafiy maʼnolari bor, yaʼni ular tashqi va ichki ikki
maʼnoga ega boʻlib, har ikkisi ham ajralmasdir. Oddiy to‘rt belgili so‘zlar yoki to‘rt belgili
idiomalar ikkalasiga ham ega bo‘lmasligi mumkin. “Shimoli
-
sharqiy musson” va
“Malayziya” kabi so‘zlar, shuningdek, “To‘liq hujum” va “Baxtli [bahsli]” kabi to‘rt belgidan
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
3 (2024) / ISSN 2181-3701
111
iborat idiomalar idioma emas. Yana bir misol, “g‘alati narsani ko‘rganingizda ajablanib
bo‘lmaydi” iborasi, lekin “g‘alati narsani ko‘rganingizda ajablanib bo‘lmaydi” yoki
idiomaning buzilishi bo‘lgan to‘rt belgidan iborat bo‘lgan ibora shunchaki so‘z bo‘lib,
idioma emas. Idioma ayirboshlanib, izohlansa, u asl ma’nosini yo‘qotadi, so‘zlarni ajratib,
alohida yoki birlashtirib talqin qilinsa, bir xil ma’noga ega bo‘ladi. Idiomalardagi
grammatika va so‘z tuzilishi ko‘pincha bugungi xalq tilidan farq qiladi, so‘zlarning
qo‘llanishi ko‘proq ixchamlashgan. Bundan tashqari, idioma so‘z birikmalari ham
o‘zgarmasdir. Idiomadagi so‘zlar tasodifan boshqa kelishilgan so‘zlar bilan almashtirilsa, u
noto‘g‘ri qo‘llangan yoki hosila so‘z hisoblanadi, agar so‘zlar ataylab boshqa ma’no
ifodalash uchun boshqa so‘zlar bilan almashtirilsa, u boshqa so‘zlar bilan almashtiriladi. Bu
maxsus ritorik uslub (so‘z o‘yinlari va boshqalar); chunki zamonaviy xitoy tilining xilma
-xil
iboralari asta-
sekin jamoatchilik tomonidan qabul qilinib, xalq an’anaviy madaniy
ta’limning turli darajalariga ega bo‘lib, idiomalardan noto‘g‘ri foydalanish chegarasi va
satirik qilish uchun idiomalardan foydalanish ko‘pincha bu unchalik aniq emas.
Chet tilini
o‘zlashtirishda
eng muhimi, boshqalar bilan ravon muloqot qilish, o‘z
fikrini ifodalay olishdir. Til aloqasi uchun idiomalardan foydalanish aloqa uchun
lug‘atdan foydalanishdan farq qilishi aniq. Muloqot uchun idiomalardan
foydalanish
tilning mahoratini yaxshiroq ko‘rsatishi va mahalliy xitoy tilini o‘rganuvchilar bilan
muloqot qilishni osonlashtirishi mumkin. Xitoy tilini chet tili sifatida o‘rgatishning asosiy
vazifasi xitoy tilini hech qachon o‘rganmagan chet ellik talabalarga xitoy tilini eng qisqa
vaqt ichida va eng yaxshi tarzda o‘zlashtirishga yordam berishdir. Xitoy tilini
o‘zlashtirishning eng to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri namoyon bo‘lishi
–
bu til bilan muloqot qilish
qobiliyatiga ega bo‘lishdir. Xitoy idiomalari keng mazmunli va ko‘p sonli bo‘lib, ko‘pincha
yozma yoki og‘zaki tilda paydo bo‘ladi. Xitoy tilidagi idiomalarni takomillashtirish til
muloqot qobiliyatlarini yaxshilashga ko‘proq yordam beradi. Idioma oʻrgatish xitoy tilida
xorijiy til sifatida lugʻat oʻrgatish shaklidir. Xitoy iboralari shakli qisqa boʻlsa
-da, mazmuni
juda boy. Idiomalarni o‘rganish jarayonida siz bir vaqtning o‘zida juda ko‘p lug‘atni
o‘zlashtirishingiz mumkin. Idiomalarning tarkibiy qismlari asosan so‘zlardan iborat
bo‘lib, ularda faqat hozir foydalaniladigan morfemalar ham mavjud. O‘quv jarayonida
nafaqat idiomalarni o‘zlashtira oladi, balki lug‘at va morfemalarning ma’nosini ham ko‘rib
chiqadi. Bu xitoy tilini yaxshilash va so‘z boyligini oshirish uchun katta foyda keltiradi.
Xitoy tilini chet tili sifatida o‘qitishning chuqur rivojlanishi bilan xitoy tilini bilish
imtihonining qiyinligi asta-sekin ortib bordi.
Xitoy tilini chet tili sifatida o‘rgatishning asosiy yo‘nalishi va qiyinligi sifatida
idioma o‘rgatish bizdan xitoy tilini chet tili sifatida chuqur rivojlantirishga yordam
beradigan tadqiqot usullarini tezda o‘rganishni talab qiladi. Bu bizning idioma o‘qitish
ishimizning kaliti va bu maqolaning asosiy maqsadidir.
Har bir idioma kichik bir hikoya va har bir idioma o‘zining boy maэ
nosiga ega.
Idiomalar anʼanaviy
X
itoy madaniyatining asosiy xususiyati hisoblanadi. Ular maʼlum bir
maʼnoni ifodalovchi turgʻun tuzilish shakllari va turgʻun gaplarga ega. Gapda bir butun
boʻlib, predmet, obyekt, atributiv va boshqa komponentlarni qabul qilib ishlatiladi.
Idiomalarning katta qismi qadim zamonlardan meros bo‘lib, hikoya yoki ishorani
ifodalaydi. Ba’zi idiomalar shunchaki miniatyura jumlalaridir.
Idiomalar ham tayyor
so‘zlar bo‘lib, idiomatik iboralar va maqollarga o‘xshash, lekin biroz farq qiladi.
Konfutsiy o‘rganuvchilarga atab shunday deydi: “
学而不
厌
”. Bu jumlada
charchamasdan o‘rganing, charchamasdan o‘rgating deganidir. Uning yana bir iborasi
juda ma’noli va mening e’tiborimni tortdi.
“
知之
为知之，
不知
为不知
”.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
3 (2024) / ISSN 2181-3701
112
Har bir idioma kichik bir hikoyadir va har bir idioma o‘zining boy ma’osiga ega.
Xitoy tilini o‘rganuvchilar, ayniqsa xitoycha idiomalarni o‘rganishda diqqatlarini
multimedia skrining ostida jamlasalar, xitoycha idiomalarni o‘rganishga bo‘lgan
ishtiyoqlarini oshiradi va xitoycha idiomalarni o‘rganish darajasini yaxshilashga yordam
beradi.
Xitoy idiomalari odatda chuqur ma’noga ega bo‘lib, endi ular obyektlar, odamlar,
baholash xatti-harakatlari va manzaralarni tasvirlash uchun ishlatiladi. Biz Xitoy tilini
o‘rganuvchilarning qiyinchiliklardan qo‘rqishini kamaytirishi uchun ularning idioma
darajasini yaxshilashimiz lozim. Idiomalarni umumlashtirish va turkumlarga ajratish
mumkin.
Masalan: Bilimli kishini ifodalovchi iboralarga;
“
学而
优
则仕
”
，
“
学福五
车
”
，
“
学海
无涯
”
，
“
血海深仇
” va boshqalar
。
Mehnatkash
insonlarga atalgan iboralar; “
黑汁白汗
”
，
“
起早
贪黑
”
，
“
朝耕暮耘
”
，
“
宸炊星
饭
” va boshqalar
。
Ayollarning chiroyini ifodalovchi iboralar; “
明眸皓
齿
”
，
“
花容月貌
”
，
“
玉
软花
柔
”
，
“
尽善尽美
” va boshqalar
。
Ziqna va xasis insonlarni ifodalovchi iboralar;
“
小肚
鸡肠
“
，
“
爱钱如命
”
，
“
算
盘脑
袋
”
，
“
善
财难舍
”.
Xitoy tilini o‘rganishda shoshilib bo‘lmaydi, uni talabalar o‘zlashtiradigan vaziyatga
qarab, bosqichma-bosqich amalga oshirish kerak. Xitoy tilini chet tili sifatida
o‘rgatishning asosiy yo‘nalishi va qiyinligi sifatida idioma o‘rgatish bizdan xitoy tilini chet
tili sifatida chuqur rivojlantirishga yordam beradigan tadqiqot usullarini tezda
o‘rganishni talab qiladi.
XULOSA
Xitoy tilini o‘rganuvchilarning xitoy tilini bilish darajasini oshirish ularning
tinglash, gapirish, o‘qish va yozish ko‘nikmalarini rivojlantirishdir, lekin eng muhimi,
ularning til bilan muloqot qilish ko‘nikmalarini oshirishdir. Xorijiy talabalarning amaliyot
o‘tashi uchun imkoniyatlar yaratish mexanizmlarini yo‘lga qo‘yishimiz kerak. Idiomani
o‘qitish uchun, menimcha, biz e’tiborni qaratishimiz kerak bo‘lgan narsa xitoy tilini
o‘rganuvchilarning kundalik hayotida idiomalarning og‘zaki darajasini oshirishdir. Oddiy
hayotda haddan tashqari ko‘p idiomalardan foydalanmasak ham, darsda o‘quvchilar bilan
suhbat davomida foydalanishimiz mumkin. Idiomalar Xitoy madaniyatidagi yorqin
marvariddir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
:
1.
知道
.
百度
.COM
2.
Yo'ldoshev B. Frazeologik uslubiyat asoslari.-Samarqand,1998
3.
周青
,
王美玲
.
当前
对外汉语成语教学的弊端和方法革新
[J].
湖南科技学院学
报
,
2009, 30(6): 162-165.
4.
Turniyozov, N., & Rahimov, A. (2006). O'zbek Tili [M].
5.
张颖炜
.
对外汉语词汇教学的词语理据思考
[J].
无锡商业职业技术学院学报
,
2015.
6.
张丽芳
.
对外汉语教学中的文化教学思考
[J].
湖北函授大学学报
, 2015 ,28 (22):
90-93.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
3 (2024) / ISSN 2181-3701
113
7.
https://zhuanlan.zhihu.com.
8.
骆禹
.
对外汉语教学中词汇教学的意义
[J].
语言研究
, 2015(11): 137-138.
9.
https://m.ximalaya.com
10.
Lin, C.Y., Huang, C.K. and Chen, C.H. (2014) Barriers to the Adoption of ICT in
Teaching Chinese as a Foreign Language in US Universities. ReCALL, 26, 100-116.
http://dx.doi.org/10.1017/S0958344013000268
11.
李
晓慧
.
论情境教学法在对外汉语课堂教学中的运用
[J].
课程研究
_
课程实践
,
2015
12.
王
晓雁
.
对外汉语教学中的汉字教学初探
[J].
南昌教育学院学
报
, 2011, 26(1):
24-26..
13.
Saydaliev, T. K., Erkaev, E. T., & Djuraev, D. M. (2021). Review of abdulla
kadiri's poetics in the novel" Days Gone By" in Russian translations.
ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal
,
11
(4), 754-763.
14.
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz.- Toshkent:Ma`naviyat, 2017.45-46 b.
15.
Oberg K. Cultural schock: Adjustment to new cultural environments //
Practical Anthropology. № 7, 1960. P. 177
-182.
16.
Weaver R.L. Understanding Interpersonal Communication. Harper Collins
College Publishers, 1996. P.159-160.
17.
汉语成语词典。上海书辞出版汢，
–
北京：
1992
年
275
页
